Downloaded from YTS.MX
‎PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
Official YIFY movies site: YTS.MX
‎Hãy tưởng tượng bạn đang lái xe ở vùng núi
‎trên một con đường đèo vòng quanh núi,
‎với một động cơ xe quá mạnh, ‎phóng quá nhanh,
‎bạn lái xe mà không bật đèn pha,
‎trên những vách núi ‎có nguy cơ sẽ lao xuống.
‎Dĩ nhiên bạn sẽ muốn bật đèn pha lên, ‎và đó là điều khoa học luôn cố gắng làm.
‎Cho ta đèn pha ‎để thấy ta đang đối diện những rủi ro gì.
‎Những phát hiện gần đây ‎của các nhà khoa học
‎khi nghiên cứu cách hành tinh này vận hành
‎chắc chắn là có ý nghĩa quan trọng nhất
‎với tất cả chúng ta.
‎Những phát hiện của họ ‎là hết sức đáng lo ngại.
‎Tuy nhiên, họ cũng đem lại cho ta hy vọng
‎bởi họ đã chỉ cho ta ‎cách để ta sửa chữa mọi thứ.
‎Một trong những người đã tận hiến cả đời
‎cho việc nghiên cứu những vấn đề ‎hệ trọng toàn cầu đó đến từ Thụy Điển.
‎Johan Rockstrom.
‎Những gì ông và các đồng nghiệp ‎trên khắp thế giới đã khám phá ra
‎có lẽ là phát hiện khoa học ‎quan trọng nhất của thời đại chúng ta.
‎Johan đã đem tới cho chúng ta hy vọng.
‎Hy vọng rằng cuộc khủng hoảng này ‎sẽ có lối thoát,
‎và khi chính bạn đã nghe xong,
‎có thể bạn sẽ ngừng ‎nhìn nhận thế giới theo cách cũ.
‎Chuyện này không phải là về hành tinh này, ‎mà là về ta, tương lai của chúng ta.
‎Ta vẫn còn cơ hội.
‎Ta vẫn còn cơ hội ‎để xây dựng tương lai cho nhân loại.
‎Đó, theo tôi, ‎là điểm sáng của tình hình hiện tại.
‎Hiểu biết của ta về cách hành tinh này ‎vận hành không ngừng tiến bộ.
‎Giờ đây, ta đang thấy rõ hơn bao giờ hết‎,
‎tính phức tạp cao độ của sự sống
‎là cần thiết cho sự tồn vong của chính ta.
‎Nhưng sự đa dạng sinh học đang sụp đổ, ‎và khí hậu thế giới thì đang thay đổi.
‎Johan Rockstrom đã tập trung vào những thứ ‎giữ cho hành tinh này ổn định.
‎Nhờ có khoa học, ‎chúng ta là thế hệ đầu tiên
‎được cảnh báo rằng có thể ta đang phá hoại
‎tính ổn định và nguồn lực của Trái Đất
‎để hỗ trợ phát triển con người ‎như ta biết.
‎Biểu đồ lấy từ dữ liệu lõi băng này ‎theo tôi là quan trọng nhất hiện tại.
‎Biểu đồ đó là một sự tiết lộ.
‎Nó cho thấy sự biến đổi nhiệt độ toàn cầu
‎trong 100.000 năm qua‎,
‎từ lúc người hiện đại lần đầu xuất hiện.
‎Ta đã vọt lên mức cộng trừ mười độ C ‎trong vòng một thập kỷ.
‎Nói đơn giản, ‎ta đã trải qua một giai đoạn khó khăn.
‎Điều nguy hiểm là nhiệt độ được ổn định
‎mới từ 10.000 năm trước.
‎THỜI KỲ (HÀNG NGÀN NĂM TRƯỚC)
‎Từ biểu đồ, có thể thấy đó là
‎thời kỳ gian băng phi thường, nếu ‎không muốn nói là ổn định gần như kỳ diệu.
‎Các nhà địa chất đã đặt cho thời kỳ ‎ổn định đó một cái tên đặc biệt riêng.
‎Nó được gọi là thế Toàn Tân.
‎Thế Toàn Tân rất đặc biệt.
‎Đó là thời kỳ ấm áp, ‎nhiệt độ trung bình toàn cầu của hành tinh
‎dao động ở mức ‎vỏn vẹn chỉ cộng trừ một độ C
‎trong suốt cả thời kỳ.
‎Cộng trừ một.
‎…ở mức cộng trừ một độ C.
‎Đó là thời kỳ đặt nền móng ‎cho thế giới hiện đại như ta đã biết.
‎Mức nhiệt ổn định của thế Toàn Tân ‎đã đem lại cho ta một hành tinh ổn định.
‎Mực nước biển đã được ổn định.
‎Lần đầu tiên, ta có các mùa có thể dự báo ‎và một thời tiết đáng tin cậy.
‎Tính ổn định này là nền tảng.
‎Lần đầu tiên, ‎ta có thể thiết lập nền văn minh
‎và nhân loại đã ngay lập tức tận dụng.
‎Ta đã thuần hóa lúa, lúa mì,
‎hạt teff, ngô, lúa miến
‎ở nhiều lục địa gần như cùng lúc.
‎Và ta bước vào ‎hành trình văn minh như ta đã biết.
‎Đó là giai đoạn gian băng, ‎giai đoạn đã cho phép chúng ta
‎xây dựng ‎những nền văn minh hiện đại ta biết.
‎Thế Toàn Tân là thế địa chất duy nhất ‎của hành tinh mà ta biết chắc
‎có thể hỗ trợ ‎cho thế giới hiện đại như ta đã biết.
‎Từ thuở sơ khai của nền văn minh,
‎ta đã lệ thuộc vào ‎thế địa chất ổn định này của hành tinh,
‎một hành tinh ‎sở hữu hai chỏm băng vĩnh cửu,
‎những dòng sông chảy,
‎những cánh rừng bao phủ,
‎thời tiết đáng tin cậy
‎và sự sống phong phú.
‎Xuyên suốt thế Toàn Tân,
‎hành tinh ổn định này đã cho ta đồ ăn,
‎thức uống và không khí trong lành để thở,
‎nhưng ta đã vừa bỏ thế Toàn Tân ‎lại sau lưng.
‎Sự gia tăng theo cấp số mũ ‎áp lực của con người lên Trái Đất
‎giờ đã tới giai đoạn mà ta tự tạo ra ‎một kỷ nguyên địa chất riêng.
‎Giới khoa học mới đây tuyên bố ‎rằng thế Toàn Tân đã chấm dứt
‎và ta đã bước vào thế Nhân Sinh,
‎thời đại của con người,
‎bởi giờ đây, ta là những tác nhân ‎thay đổi chính trên hành tinh Trái đất.
‎Ta đã chuyển đổi ‎một nửa diện tích đất sinh sống
‎để trồng trọt và chăn nuôi gia súc.
‎Ta đã dịch chuyển nhiều trầm tích, núi đá ‎hơn mọi quy trình tự nhiên của Trái Đất.
‎Hơn một nửa đại dương ‎đang được tích cực đánh bắt.
‎Cứ mười người chúng ta ‎thì chín người hít thở không khí độc hại.
‎Và chỉ trong một đời người,
‎ta đã khiến Trái Đất ấm lên hơn một độ.
‎Theo tôi, thông điệp ‎có lẽ là tàn khốc nhất đối với nhân loại
‎là thông điệp sau đây. ‎Chỉ trong vòng 50 năm, chúng ta đã
‎tìm ra cách để tự đẩy mình
‎ra khỏi một thế địa chất
‎mà ta đã cư ngụ trong 10.000 năm trước đó.
‎Ta có đang đối mặt với nguy cơ ‎gây bất ổn cho toàn bộ hành tinh này?
‎Tình huống này quá đỗi phức tạp.
‎Lần đầu tiên, ta phải nhìn nhận nghiêm túc
‎nguy cơ gây bất ổn cho toàn bộ hành tinh.
‎VIỆN NGHIÊN CỨU ‎VỀ TÁC ĐỘNG KHÍ HẬU POTSDAM
‎Tham vọng của Johan ‎là nhìn ra bức tranh toàn cảnh,
‎có được từ một mạng lưới tri thức toàn cầu
‎để xem thứ gì ‎đã giữ cho cả hành tinh được ổn định.
‎Những hệ thống nào ‎quyết định tình trạng hành tinh?
‎Có năm hay 30 hệ thống như thế ‎thì lúc mới bắt đầu, chúng tôi chưa biết.
‎Chúng tôi chỉ có thể đặt ra câu hỏi mở:
‎"Ta có thể xác định những hệ thống ‎điều tiết tình trạng của hành tinh không?"
‎Những hệ thống đó đã giữ hành tinh này ‎ở trạng thái ổn định suốt thế Toàn Tân.
‎Khi ta gia tăng áp lực lên Trái Đất, ‎nguy cơ là những hệ thống đó
‎sẽ bắt đầu sụp đổ
‎và ta sẽ phá vỡ ‎những ranh giới của Trái Đất,
‎khiến tính ổn định mà ta lệ thuộc ‎bị phá hủy.
‎Tôi đã hoàn toàn tin rằng ta sẽ muốn
‎đi sâu vào thử thách ‎xác định các ranh giới của hành tinh,
‎và liệu ta có thể tìm ra ‎một điểm định lượng
‎mà nếu vượt qua, ta sẽ có nguy cơ ‎gây ra những thay đổi phi tuyến tính
‎và chúng sẽ thành giới hạn của ta?
‎Nếu các nhà khoa học xác định được ‎những ranh giới đó,
‎liệu họ cũng có thể cho ta một lộ trình
‎để hướng ta thoát khỏi ‎khủng hoảng hiện tại,
‎để không chỉ ‎cho ta biết cách để không bị sụp đổ
‎mà còn đảm bảo một tương lai phồn thịnh ‎trên hành tinh Trái Đất?
‎Giới hạn đầu tiên và rõ ràng nhất ‎thì chúng ta ai cũng biết.
‎Bởi mức nhiệt toàn cầu ‎đang ấm hơn bao giờ hết
‎tính từ thuở sơ khai của nền văn minh,
‎có nguy cơ là ta đã vượt khỏi
‎ranh giới khí hậu của Trái Đất.
‎Có lẽ bằng chứng đáng báo động nhất ‎của việc này
‎nằm ở sự thay đổi phần băng ‎trên hành tinh của ta.
‎Là người Thụy Điển, Johan ‎cảm nhận điều này rõ hơn đa số mọi người.
‎Hồi bé ở Thụy Điển, ‎cũng như mọi đứa trẻ khác,
‎chúng tôi biết ‎đỉnh Nam của núi Kebnekaise là
‎đỉnh núi cao nhất nước tôi. ‎Và đó là thứ đã
‎ăn sâu vào bản sắc ‎của mọi công dân Thụy Điển.
‎Nên dĩ nhiên là… Bạn biết đấy,
‎đáng buồn thay,
‎chúng tôi đã nhận ra ‎là tình hình nay đã khác.
‎Mới đây, đỉnh Nam của núi Kebnekaise ‎đã đánh mất ngôi vị
‎đỉnh núi cao nhất Thụy Điển.
‎Lớp băng tạo nên điểm cao nhất của nó
‎đã bị co lại ở mức xấp xỉ nửa mét một năm
‎trong vòng 50 năm qua.
‎Thứ ta đang chứng kiến ở núi Kebnekaise ‎sẽ không tự gây bất ổn cho hành tinh được.
‎Nhưng việc sở hữu hai chỏm băng vĩnh cửu
‎ở Bắc Cực và Nam Cực
‎là điều kiện tiên quyết ‎để hành tinh này giữ được cái trạng thái
‎đã cho phép ta phát triển ‎những nền văn minh ta biết.
‎Thế nên việc thấy các lớp băng tan ‎là điều vô cùng đáng lo ngại,
‎bất kể ta đang nói tới ‎một lớp băng nhỏ ở núi Kebnekaise
‎hay ta đang nói tới Greenland,
‎bởi tất cả chúng gộp lại
‎sẽ tạo nên ‎khả năng làm mát hành tinh kỳ diệu.
‎Hiệu ứng làm mát đó là cơ sở để giữ cho
‎nhiệt độ Trái Đất ổn định ‎suốt thế Toàn Tân.
‎Băng của hành tinh ‎đã phản chiếu vừa đủ năng lượng Mặt Trời
‎về lại không gian.
‎Một bề mặt trắng vĩnh cửu ‎như thứ ta đang thấy quanh đây sẽ
‎phản chiếu lại ‎90, 95% lượng nhiệt đến từ Mặt Trời.
‎Khi những dải băng này bắt đầu tan chảy,
‎chúng không chỉ nhỏ đi về kích thước
‎nên những vùng viền ‎sẽ rất tối màu và hấp thụ nhiệt mạnh,
‎mà chỉ riêng việc ‎trên băng có bề mặt chất lỏng thôi
‎cũng làm màu sắc của nó thay đổi đáng kể, ‎nên sẽ tới một thời điểm
‎mà những dải băng này ‎sẽ chuyển từ tự làm mát
‎sang thành tự ấm lên,
‎và đó sẽ là điểm bùng phát nghiêm trọng ‎nhất trong hệ thống của Trái Đất.
‎Điểm bùng phát là điểm mà nếu vượt qua nó, ‎thay đổi sẽ không cứu vãn được nữa.
‎Giống như đoàn tàu đang dừng trên ‎một con đèo và nó bắt đầu dịch chuyển vậy.
‎Trên tàu, ta đã mất phanh,
‎nên con tàu cứ thế tăng tốc,
‎ngày một nhanh ‎và tới một thời điểm, ta sẽ mất kiểm soát.
‎Hiện ta đã mất cơ chế "phanh"
‎để ngăn chặn ‎việc chỏm băng ở Greenland tan chảy.
‎Hồi tôi mới tới đây năm 20 tuổi,
‎tôi cảm giác như đang nằm mơ vậy
‎vì tôi đã được thấy những cảnh quan ‎mà tôi mới chỉ thấy trong sách giáo khoa.
‎Jason là một trong rất nhiều nhà khoa học ‎trên thế giới
‎có những bằng chứng và phát hiện ‎là nền tảng cho nghiên cứu của Johan.
‎Lượng tuyết rơi qua các thiên niên kỷ ‎tích tụ ở Greenland thành một vòm băng.
‎Nó dày hơn ba cây số ‎và, ừm, nhô lên trên khí quyển,
‎nơi đó có nhiệt độ rất lạnh.
‎Trong quá trình tan chảy, bề mặt chỏm băng
‎sẽ giảm xuống vào vùng không khí ấm,
‎làm tăng tốc độ tan chảy.
‎Nó càng tan nhiều, khí hậu càng phải mát ‎mới đảo ngược được quá trình.
‎Nhưng với Greenland, ‎khí hậu ngày nay vốn đã quá nóng.
‎Trong điều kiện khí hậu hiện tại, ‎Greenland đã vượt quá ngưỡng rồi,
‎hiện mỗi giây ‎nó đang mất tới 10.000 mét khối băng.
‎Đó là mức tổn thất trung bình.
‎Và mức tổn thất đó sẽ chỉ tiếp tục duy trì
‎khi khí hậu cứ nóng lên như thế này. ‎Vậy, có phải ta đã mất Greenland không?
‎Rõ ràng là rồi.
‎Trừ phi ta tìm ra cách ‎làm mát đáng kể khí hậu Trái Đất,
‎chỏm băng Greenland ‎chắc chắn sẽ tiếp tục tan chảy.
‎Điều nghiêm trọng ở đây là ‎các điểm bùng phát có một đặc tính,
‎đó là một khi bạn đã bắt đầu quá trình ‎là không thể dừng nó lại.
‎Nó ngự trị. Quá muộn rồi. ‎Bạn không thể bảo:
‎"Ối. Nhận ra rồi, ‎tôi không muốn làm tan dải băng Greenland.
‎Ta đảo ngược lại đi" là được. ‎Lúc đó quá muộn rồi.
‎Vượt những điểm bùng phát đó, ‎bạn sẽ tới ngưỡng một đi không trở lại,
‎khi đó, về cơ bản là bạn khiến hành tinh
‎rơi vào cảnh trượt dài không thể cứu vãn
‎khỏi một trạng thái mà, ‎trong trường hợp của ta,
‎là có thể hỗ trợ cho con người.
‎Việc chỏm băng Greenland tan chảy
‎sẽ khiến mực nước biển trên khắp thế giới ‎dâng lên bảy mét.
‎Hãy hình dung một thế giới ‎nơi mực nước biển không đứng yên.
‎Nơi nó thay đổi.
‎Các thành phố, ‎hàng trăm thành phố ven biển
‎bấy giờ sẽ bị mực nước biển dâng đe dọa.
‎Mà mực nước biển ổn định là mấu chốt
‎đối với sự phát triển của nền văn minh.
‎Cái tương lai ta phải đối mặt ‎sẽ hệt như trong phim ‎Max Điên.
‎Nhưng Greenland mới là ‎một chỏm băng cực của Trái Đất,
‎và nó rất nhỏ ‎so với người em song sinh ở phía Nam.
‎Cách đây chưa lâu,
‎người ta đã nghĩ Nam Cực là
‎một hệ thống kiên cường.
‎Nó là dải băng không bị ảnh hưởng gì mấy ‎bởi biến đổi khí hậu.
‎Mà giờ, điều đó đã thay đổi hoàn toàn.
‎Ngày nay ta đang chứng kiến ‎những tổn thất về khối lượng
‎và về băng, ‎rơi xuống đại dương xung quanh Nam Cực.
‎Tây Nam Cực sẽ khiến mực nước biển ‎dâng lên hơn năm mét
‎nếu tan chảy hoàn toàn, còn Đông Nam Cực ‎thực chất chứa lượng băng gấp mười lần,
‎nên có khả năng ‎khiến mực nước biển dâng hơn 50 mét.
‎Ricarda là ‎một trong các đồng nghiệp của Johan,
‎và cô nghiên cứu ‎cách tương tác giữa các điểm bùng phát.
‎Điều quan trọng cần nói ở đây là mọi thứ
‎trong hệ thống của Trái Đất ‎đều có liên kết.
‎Nếu một bộ phận trong hệ thống khí hậu
‎vượt qua điểm bùng phát của nó
‎thì khả năng cao là những bộ phận khác ‎trong hệ thống cũng vượt ngưỡng báo động,
‎nên bạn có thể nhìn nhận vấn đề này ‎theo kiểu hiệu ứng đô-mi-nô.
‎Nếu bạn xô đổ một quân, ‎bạn có thể sẽ gây ra một phản ứng chuỗi.
‎Rõ ràng là, ‎với tình trạng ấm lên toàn cầu hiện tại,
‎ta đang làm tăng nguy cơ vượt các điểm ‎bùng phát trong hệ thống của Trái Đất.
‎Vượt các điểm bùng phát, ta sẽ gây ra ‎những thay đổi không thể cứu vãn,
‎tức là hành tinh này ‎sẽ từ chỗ là tri kỷ của ta,
‎bị đẩy vào hoàn cảnh ‎mà nó phải hạ thấp và giảm bớt áp lực,
‎phải hút hết các-bon đi-ô-xít,
‎hấp thụ nhiệt, hấp thụ những tác động,
‎rồi giọt nước tràn ly là có thể nó sẽ ‎tự tăng nhiệt và trở thành kẻ thù của ta.
‎Dĩ nhiên, khí nhà kính ‎là tác nhân khiến khí hậu ấm lên,
‎nên việc ta thải ra những khí này
‎sẽ dẫn tới một điểm bùng phát toàn cầu.
‎Rất lâu trước khi có con người xuất hiện,
‎nhiệt độ trung bình của Trái Đất ‎đã bám theo sát sao
‎nồng độ‎ ‎các-bon đi-ô-xít trong khí quyển.
‎Ở thế Toàn Tân, ‎nồng độ này nằm ở mức tương đối ổn định…
‎THỜI KỲ (NĂM)
‎…nhưng tất cả đã thay đổi ‎với cuộc Cách mạng Công nghiệp.
‎Năm 1988, ta đã vượt qua ‎mức 350 phần triệu
‎của nồng độ các-bon đi-ô-xít ‎trong khí quyển Trái Đất.
‎Đó là khoảnh khắc ta vượt qua giới hạn.
‎Kể từ đó, ta đã luôn đứng trước nguy cơ ‎gây ra những biến đổi
‎dẫn tới việc ấm lên ngoài kiểm soát.
‎Ta đã vượt ngưỡng 350 phần triệu của ‎nồng độ các-bon đi-ô-xít trong khí quyển
‎và ta đã bước vào vùng nguy hiểm.
‎Tức 350 phần triệu mới là giới hạn ‎đầu tiên trong những giới hạn của Johan,
‎mà ta đã vượt qua nó rất xa rồi.
‎Hiện ta đã đạt tới điểm ‎mà nồng độ các-bon đi-ô-xít
‎trong bầu khí quyển ‎rơi vào khoảng 415 phần triệu.
‎Ta bắt đầu thấy những ảnh hưởng của việc
‎nằm giữa ‎vùng nguy hiểm của giới hạn khí hậu,
‎với tần suất gia tăng của hạn hán, ‎sóng nhiệt và lũ lụt,
‎tốc độ tan băng bị đẩy nhanh,
‎tốc độ tan lớp băng vĩnh cửu bị đẩy nhanh ‎và tần suất cháy rừng cao hơn.
‎Phía trước ta là ngưỡng thứ hai.
‎Ta đang nhanh chóng tới gần ‎mức các-bon đi-ô-xít 450 phần triệu.
‎Vùng nguy hiểm trong ranh giới hành tinh ‎được xác định
‎qua một phạm vi khoa học chưa chắc chắn.
‎Hiện theo đánh giá của chúng tôi ‎thì phạm vi khoa học đó
‎nằm giữa 350 phần triệu,
‎mức ranh giới
‎giữa vùng an toàn và vùng nguy hiểm,
‎cho tới tận 450 phần triệu,
‎là mức khi bạn rời vùng nguy hiểm ‎vào vùng đặc biệt nguy hiểm.
‎Nếu ta vào vùng đặc biệt nguy hiểm,
‎những điểm bùng phát không thể cứu vãn sẽ ‎rất dễ, nếu không nói là chắc chắn, xảy ra
‎và đây chỉ là một ước lượng dè dặt,
‎khi mà những dấu hiệu của ‎các điểm bùng phát đã có ở khắp nơi rồi.
‎Nói đơn giản, ‎ranh giới khí hậu của hành tinh
‎tương đương với sự ấm lên 1,5 độ C,
‎và ta đã nhận thấy đủ mọi bằng chứng
‎là ta sẽ vô cùng mạo hiểm nếu để mình
‎vượt qua mốc 1,5 đó.
‎Ta đang ở mốc 1,1, ‎ta đang tiếp cận rất nhanh mốc 1,5,
‎và cơ hội duy nhất ‎để ta ở lại trong ranh giới hành tinh
‎về khí hậu là ta phải, bạn biết đấy,
‎có nền kinh tế thế giới không dùng ‎nhiên liệu hóa thạch trong 30 năm tới.
‎Mặc dù mục tiêu nhiệt độ toàn cầu ‎đã thu hút hết sự chú ý của dư luận,
‎Johan biết nó chỉ là một phần ‎trong bức tranh toàn cảnh mà thôi,
‎bởi tính ổn định của hành tinh này ‎không chỉ phụ thuộc ở khí hậu của nó.
‎Các nghiên cứu và bằng chứng ‎đã được đưa ra thêm
‎kết luận rằng ta còn ‎bốn ranh giới sinh quyển nữa.
‎Những ranh giới của sự sống trên Trái Đất.
‎Thứ nhất là địa hình đất. Các quần xã ‎sinh vật trên Trái Đất có thành phần gì?
‎Ba rừng mưa nhiệt đới, rừng ôn đới,
‎rừng phương Bắc,
‎những đồng cỏ,
‎những vùng đầm lầy.
‎Thứ hai là sự đa dạng sinh học. Tức là ‎mọi giống loài cả trên cạn lẫn dưới nước.
‎Thứ ba, dĩ nhiên, ‎là dòng máu, chu trình thủy văn…
‎NƯỚC NGỌT
‎…cuối cùng là nguồn cung các dưỡng chất…
‎CÁC DƯỠNG CHẤT
‎…nhân tố cơ sở ‎trong sự vận hành sinh quyển sống,
‎chu trình ni-tơ và phốt-pho.
‎Ranh giới sinh quyển đầu tiên, thành phần ‎của các môi trường sống trên Trái Đất,
‎liên quan đến cách ta đang biến đổi ‎các môi trường sống tự nhiên đó.
‎Ta đang nhanh chóng tới gần ‎một điểm bùng phát lớn
‎ở vùng hoang dã thuộc số lớn nhất ‎còn sót lại của hành tinh.
‎Amazon.
‎Carlos Nobre đã nghiên cứu ‎tầm quan trọng của rừng mưa nhiệt đới
‎với tính ổn định của hành tinh này ‎hàng thập kỷ.
‎Ông là người đầu tiên ‎đã rung chuông cảnh báo.
‎VIỆN NGHIÊN CỨU CAO CẤP ‎ĐẠI HỌC SÃO PAULO
‎Tôi đã thấy Amazon năm 1971 - 72, ‎hồi nó chưa bị xáo trộn.
‎Tôi đã thấy cánh rừng
‎và những con sông.
‎Tôi từng bơi ở Rio Negro ‎cùng hàng đàn piranha
‎mà chẳng bao giờ hề hấn gì.
‎Từ sau đó, nhiều vạt rừng lớn của Amazon ‎đã bị phát quang
‎để chăn nuôi gia súc và trồng đậu nành.
‎Carlos đã phát hiện ra ‎rằng điều này đang đẩy ta tới gần
‎việc gây ra sự thay đổi không thể cứu vãn ‎trên phần lớn các khu vực còn sót lại.
‎Năm 1998, chúng tôi ‎đã bắt đầu thí nghiệm khoa học lớn nhất
‎từng được tiến hành ‎ở một rừng mưa nhiệt đới.
‎Trong rừng mưa nhiệt đới, ‎nhiều tháp đã được xây dựng
‎để nghiên cứu cách nó tự tạo ra khí hậu.
‎Dữ liệu cho thấy, nhiều khu vực lớn ‎của rừng mưa nhiệt đới đang dần khô hạn.
‎Ở Amazon, mùa khô kéo dài tối đa ba tháng.
‎Nhưng với sự ấm lên toàn cầu
‎cùng sự suy giảm của rừng ‎do những hoạt động của con người,
‎nhất là chăn nuôi gia súc ‎và trồng đậu nành,
‎mùa khô đã dài thêm sáu ngày
‎qua mỗi thập niên, ‎từ thập niên 1980 đến nay.
‎Khi rừng bị thu hẹp và chia tách,
‎khả năng tái tạo nước
‎để tạo mưa vào mùa khô của nó ‎cũng giảm theo.
‎Nếu mùa khô kéo dài hơn bốn tháng,
‎cây rừng nhiệt đới sẽ chết ‎và thế chỗ chúng là các xa-van,
‎quá trình này được gọi là xa-van hóa.
‎Có những dấu hiệu cho thấy nhiều khu vực ‎ở Amazon đã thay đổi.
‎Nếu nạn phá rừng ‎vượt quá 20 - 25% diện tích rừng,
‎cùng việc trái đất ngày càng ấm lên,
‎rất có thể ta sẽ trải qua một quá trình ‎xa-van hóa không thể đảo ngược
‎có thể ảnh hưởng tới ‎50 - 60% toàn bộ diện tích rừng Amazon.
‎Hiện ta đã mất gần 20% ‎diện tích rừng mưa nhiệt đới Amazon.
‎Rất có thể ta sắp đẩy Amazon
‎từ chỗ là bạn của hành tinh ‎trở thành kẻ thù của hành tinh.
‎Khi rừng biến thành xa-van, ‎một lượng lớn cây sẽ chết
‎và các-bon sẽ bị thải vào bầu khí quyển.
‎Theo tính toán của Carlos, ‎Amazon có thể thải ra
‎hai trăm tỉ tấn trong vòng 30 năm tới.
‎Tương đương ‎tổng lượng các-bon thải ra trên thế giới
‎trong năm năm qua.
‎Ta đã tới rất gần điểm bùng phát rồi.
‎Ta đã lo chống khủng hoảng khí hậu chưa?
‎Ta đã lo tìm cách ‎giữ lượng các-bon đó trong rừng chưa
‎hay là "Mặc kệ nó"?
‎Hiện ta có lý do để quan ngại sâu sắc.
‎Ta vẫn đang mở rộng đất nông nghiệp ‎vào các hệ sinh thái tự nhiên,
‎vẫn chặt rừng mưa nhiệt đới với tốc độ ‎sẽ khiến cả hệ thống gặp nguy hiểm.
‎Không chỉ có những rừng mưa nhiệt đới.
‎Mọi loài cây đều là vô giá trong công cuộc ‎gìn giữ tính ổn định của hành tinh.
‎Chúng vô giá đến nỗi, chỉ cần mất có ‎25% độ che phủ rừng trên thế giới thôi
‎đã đe dọa gây ra ‎những điểm bùng phát ở tầm thảm họa.
‎Thế mà ta đã dẹp quang gần 40% rồi.
‎Với ranh giới này, ‎ta đã tiến quá sâu vào vùng nguy hiểm.
‎Hậu quả to lớn thứ hai đến từ nạn phá rừng ‎là sự mất mát tính đa dạng sinh học
‎trong tự nhiên.
‎Sự đa dạng sinh học ‎là ranh giới sinh quyển thứ hai,
‎vì nó củng cố khả năng phát triển ‎trên Trái Đất của chính ta.
‎Nhưng ta đang xem thường nó.
‎Thiên nhiên đang suy thoái ‎với tốc độ và quy mô
‎chưa từng có trong lịch sử nhân loại.
‎Anne Larigauderie là nhà sinh thái học
‎bàng hoàng ‎trước lượng bằng chứng ngày một nhiều.
‎Ở mọi nơi trên thế giới,
‎thiên nhiên đều đang suy thoái.
‎Một triệu loài thực vật và động vật
‎trong tổng số ước tính
‎tám triệu loài ‎đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
‎Nếu khuynh hướng tiêu cực này tiếp diễn,
‎ta có thể sẽ tới gần ‎cuộc đại tuyệt chủng thứ sáu.
‎Chỉ trong 50 năm,
‎loài người đã xóa sổ ‎68% số lượng động vật hoang dã toàn cầu.
‎Rõ ràng ta đang ở trung tâm ‎của một cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học.
‎Mất đi những kết cấu sự sống đó,
‎những sự đa dạng sinh học đó, sẽ đe dọa ‎sự sống trên Trái Đất của chính chúng ta.
‎Với các khuynh hướng đa dạng sinh học ‎tiêu cực hiện tại,
‎ta sẽ không thể ‎nuôi dưỡng hành tinh này được.
‎Thiên nhiên phải vận hành tốt ‎mới làm được vậy.
‎Với Johan, đây là một câu chuyện gần gũi
‎đã ảnh hưởng mạnh tới ông.
‎Tôi giở báo ra và đọc được bài báo viết ‎về việc các nhà khoa học Anh tới Thụy Điển
‎để đánh cắp, bạn biết đấy, ‎các cá thể ong nghệ chúa lông ngắn.
‎Bài đó viết là, ừm, họ lén tới vào ban đêm ‎và cơ bản là vợt cả trăm con ong nghệ chúa
‎để đem chúng về Anh,
‎để cơ bản là ‎cứu chủng ong họ đã tiêu diệt này.
‎Trên khắp châu Âu, ong nghệ lông ngắn ‎là loài thụ phấn cây lương thực chủ đạo,
‎thế nhưng tới thập niên 1990, ‎chúng đã bị tuyên bố tuyệt chủng tại Anh.
‎Đó là câu chuyện về, bạn biết đấy, ‎một đất nước đã buộc phải sang nước khác
‎lấy trộm một số loài thụ phấn từng có để ‎đem về tái vận hành hệ sinh thái của họ.
‎Đó là một… ‎Bạn biết đấy, bấy giờ, với cá nhân tôi,
‎đó là giây phút tôi nhận ra là…
‎điều này nghiêm trọng.
‎Khoảng 70% các giống cây trồng ‎trên thế giới
‎sống nhờ vào, ở một mức độ nhất định, ‎việc côn trùng thụ phấn.
‎Nhưng việc mở rộng thâm canh độc canh ‎đang dẫn tới
‎số lượng côn trùng ‎bị suy giảm nghiêm trọng.
‎Trớ trêu thay, ‎việc sản xuất lương thực toàn cầu của ta,
‎về bản chất,
‎lại đang xóa sổ chính thứ ‎mà việc sản xuất lương thực sống dựa vào.
‎Đó không chỉ là bằng chứng ‎về một trong những cơ sở
‎của việc nghiên cứu đa dạng sinh học, ‎đó là nó không phải thứ
‎ta cần bảo vệ chỉ vì cái đẹp đẽ của nó
‎hay là vì một dạng trách nhiệm đạo đức ‎giữa một giống loài, ở đây là loài người,
‎với các loài khác ‎như hệ thực vật, động vật.
‎Ồ, không, nó là công cụ ‎để các quần xã của chính ta vận hành.
‎Nó là một mảnh ghép cốt lõi trong bài toán
‎làm sao để sản xuất lương thực, ‎có không khí, nước sạch,
‎để cô lập được các-bon, ‎để phục hồi được dưỡng chất.
‎Các nhà khoa học đã thử tính toán ‎những lợi ích
‎côn trùng đem lại chỉ qua việc thực hiện ‎hoạt động thường ngày với số lượng lớn,
‎và mỗi loài lại đem lại ‎một lợi ích có phần khác nhau,
‎mà giá trị của chúng đa phần ‎không đo đếm được, tới khi đột nhiên…
‎chúng biến mất.
‎Một hành tinh không có côn trùng ‎sẽ không thể vận hành.
‎Và dĩ nhiên, khuynh hướng suy giảm ‎không chỉ có ở các loài côn trùng.
‎Sự sống hoang dã đã bị vắt kiệt ‎trong lúc nền nông nghiệp của ta mở rộng
‎ra đa phần diện tích đất sinh sống ‎trên Trái Đất.
‎Ngày nay, chỉ còn 30% các loài chim ‎trên Trái Đất là loài hoang dã.
‎Còn trong số các loài động vật có vú,
‎các loài hoang dã hiện chỉ còn chiếm ‎bốn phần trăm nếu tính theo trọng lượng.
‎Vậy ranh giới đa dạng sinh học nằm ở đâu? ‎Còn bao nhiêu phần của thế giới tự nhiên
‎ta có thể đánh mất nữa trước khi ‎những quần xã của chính ta bị sụp đổ?
‎Có rất nhiều điểm bùng phát
‎trong thế giới tự nhiên,
‎nên khó mà giải thích được cụ thể
‎ranh giới của hành tinh ‎về sự đa dạng sinh học,
‎vì sự sống là vô cùng phức tạp.
‎Có lẽ khó mà xác định được ‎ranh giới cụ thể về sự mất mát tự nhiên
‎vì sự phức tạp của tạo hóa,
‎nhưng có một điều rõ ràng. ‎Đó là ta hiện đã vượt xa ranh giới đó rồi.
‎Ta đã thâm hụt quá sâu rồi.
‎Ta đã tới một điểm quá nguy hiểm
‎về mặt mất mát các giống loài của Trái Đất ‎và phá hủy các hệ sinh thái của Trái Đất,
‎tới mức ta phải ngăn chặn sự mất mát ‎về đa dạng sinh học càng nhanh càng tốt.
‎Giờ là lúc ta phải đặt mục tiêu
‎cho năm 2021, 2022. Ý tôi là, ‎ngay từ giai đoạn đầu thập niên này.
‎Ta phải hướng đến việc ‎ngăn hẳn sự mất mát trong tự nhiên.
‎Tương đương với ‎sự ấm lên tối đa cho phép 1,5 độ C sẽ là
‎ngăn hẳn mất mát tự nhiên, từ giờ.
‎Ranh giới của sinh quyển thứ ba ‎liên quan tới dòng máu của hành tinh này,
‎bởi nước ngọt ‎cũng là một trong những yếu tố cơ bản
‎mà xã hội lệ thuộc vào.
‎Bạn có biết là tôi và bạn cần xấp xỉ
‎khoảng 3.000 lít nước ngọt
‎mỗi người, mỗi ngày, mới sống được không?
‎Bạn sẽ bảo: "Chúa ơi, 3.000 lít? ‎Ba tấn nước ư? Gì mà nhiều thế?"
‎Đúng, ta chỉ cần 50 lít nước ‎để uống và vệ sinh.
‎Ở thế giới dư dả, ‎ta sẽ sử dụng khoảng 100 lít nữa
‎để giặt giũ, để làm việc nhà,
‎xong cần 150 lít nữa ‎để làm công nghiệp, vậy là cỡ 300 lít.
‎Nhưng số còn lại, rơi vào cỡ 2.500 lít, ‎thì là cho thực phẩm.
‎Đó là lượng nước ngọt ta cần để chế biến ‎những gì được đưa lên đĩa ăn của ta
‎khi ta ăn đồ ăn.
‎Nước ngọt ‎có ý nghĩa đặc biệt đối với Johan.
‎Nó là đề tài luận án Tiến sĩ của ông
‎và được ông nghiên cứu nhiều năm ‎ở các khu vực bán khô hạn thuộc Châu Phi.
‎Bạn biết đấy, ‎từ rạng sáng đến lúc hoàng hôn, tôi từng
‎đi khắp nơi, vã mồ hôi như tắm, ‎để, bạn biết đấy, thu thập dữ liệu,
‎đào các phẫu diện đất,
‎lấy mẫu đất, đo độ ẩm của đất.
‎Để lấy dữ liệu tốc độ gió và lượng mưa.
‎Tôi đã đo vô vàn diện tích lá. ‎Ừm, bạn không tưởng tượng nổi
‎một nhà khoa học phải tỉ mỉ đến mức nào ‎khi đo từng mi-li-mét vuông
‎kích cỡ ‎của toàn bộ số lá trên một cái cây đâu.
‎Đó là những dữ kiện ông cần ‎để giải đáp một câu hỏi lớn hơn nhiều.
‎Ta cần bao nhiêu nước ‎để chu cấp cho thế giới?
‎Hồi học Thạc sĩ Khoa học, tôi đã ‎trả lời dè dặt: "Đúng. Có vẻ có đủ nước".
‎Nhưng câu chuyện này còn khía cạnh khác. ‎Liệu có một ngưỡng dùng nước ngọt toàn cầu
‎mà nếu vượt qua, ‎hệ thống sẽ bắt đầu sụp đổ không?
‎Chúng tôi thực chất đã rà soát ‎mọi lưu vực sông trên thế giới để, ừm,
‎xác định lưu lượng nước tối thiểu ‎mà mọi lưu vực sông
‎cần có nếu muốn duy trì độ ẩm cho hệ thống
‎để có được những hệ sinh thái phát triển,
‎nguồn cung cấp nước đảm bảo, ‎những lưu vực sông vận hành tốt.
‎Lượng nước hiện bị khai thác ‎từ mỗi con sông
‎lý giải vì sao ‎nhiều con sông đang có nguy cơ cạn khô.
‎Theo đánh giá ngày nay của chúng tôi ‎thì trên phạm vi toàn cầu, chúng ta vẫn
‎ở vùng an toàn về nước ngọt, nhưng ‎ta đang tiến rất nhanh tới vùng nguy hiểm.
‎Giới hạn sinh quyển cuối cùng
‎là về dòng chảy ‎của các dưỡng chất, ni-tơ và phốt-pho.
‎Chúng là những thành phần thiết yếu ‎của mọi thực thể sống,
‎là những thành phần chính ‎của các loại phân bón.
‎Johan đã tận mắt chứng kiến những tác động ‎đến từ việc tăng cường sử dụng chúng.
‎Thời thơ ấu, ông thường ở cả mùa hè ‎trên một hòn đảo ở Biển Baltic.
‎Chúng tôi mê câu cá. Thường thì tôi đi câu ‎với Anders, bạn thân nhất của tôi ở đây,
‎và Nicklaus, em trai tôi. Và…
‎Tức là thường chỉ có ba đứa tôi nhưng ‎gần như có thể hỏi bố mẹ tôi là:
‎"Tối nay bố mẹ muốn ăn cá hả?"
‎Xong về cơ bản ‎là chắc chắn chúng tôi sẽ có cá đem về.
‎Một trong những kiểu phiêu lưu là đi ra
‎ngoài khơi Biển Baltic ‎chừng một, hai hải lý,
‎xong chúng tôi ‎sẽ tự tay câu cá tuyết ở đó.
‎Hồi đó tôi là đứa giỏi làm cá nhất
‎nên ngồi câu được một tiếng ‎là tôi phải thôi
‎vì chúng tôi câu được nhiều quá ‎nên muốn đem về chỉ có cách
‎là chúng tôi phải thái cá tại chỗ.
‎Và lũ mòng biển sẽ tới nhấn chìm chúng tôi
‎vì có quá nhiều, bạn biết đấy,
‎lòng cá rồi thì các bộ phận khác của cá ‎mà tôi phải thái bỏ
‎để thuyền chứa vừa.
‎Và đó là một hoạt động ‎mà tôi rất thích hồi bé.
‎Vài chục năm sau, tức là ngày nay, ‎tình hình đã khác hoàn toàn,
‎bạn sẽ chả thấy ai ‎muốn ra khơi câu cá tuyết nữa
‎vì đúng nghĩa là chẳng còn con nào cả.
‎Cần nói thêm là quang cảnh ‎trông vẫn y như hồi thập niên 1970, 1980
‎nếu bạn nhìn từ trên xuống,
‎nhưng khi bạn nhìn từ bên dưới ‎thì quang cảnh khác hẳn.
‎Hồi Johan còn bé, ‎Biển Baltic là một môi trường lành mạnh
‎với chủ yếu là ‎những loài cá săn mồi như cá tuyết.
‎Dù việc nhiều loài biến mất ‎là do đánh cạn cá,
‎lượng phân bón bị rửa trôi xuống ‎từ những cánh đồng xung quanh
‎mới là thứ đẩy Baltic vào thảm cảnh.
‎Hiện đây là ‎vùng biển ô nhiễm nhất thế giới.
‎Khi trên khắp hành tinh có rất nhiều ‎vùng biển có tình trạng giống Biển Baltic
‎thì ta có lý do để quan ngại sâu sắc,
‎vì đó là tín hiệu
‎cho thấy cả hành tinh đang
‎dần đánh mất khả năng phục hồi ‎và đang ngày một yếu đi.
‎Elena Bennett là chuyên gia ‎về tác động của các loại phân bón.
‎Ta lấy ni-tơ từ không khí ‎rồi biến đổi bằng phương pháp hóa học
‎thành dạng mà thực vật sử dụng được,
‎hay như trường hợp phốt-pho là ta đào nó ‎từ dưới đất lên. Ta khai thác nó.
‎Ta đã phát triển được các lộ trình hóa học ‎hoặc các phương pháp khai thác phốt-pho
‎hiệu quả hơn rất nhiều,
‎và việc đó ‎về cơ bản đã tăng gấp đôi, gấp ba,
‎thậm chí gấp bốn lần
‎sản lượng thực phẩm trên khắp thế giới.
‎Một thành tựu vô giá ‎để chu cấp cho dân số ngày một tăng,
‎nhưng ta lại hình thành thói quen ‎sử dụng nhiều phân bón
‎hơn hẳn lượng dùng của cây trồng.
‎Dưỡng chất thừa ‎bị rửa trôi xuống các con sông,
‎khiến chúng cũng bị bón phân quá liều, ‎quá trình này được gọi là "phì dưỡng".
‎Ta sẽ thấy những lớp tảo nở hoa.
‎Chúng trông gần như ‎một lớp váng màu lục trên mặt hồ.
‎Chúng thường có mùi rất hôi
‎vì đấy là mùi khi lớp tảo đó bị thối rữa.
‎Trong quá trình phân hủy, ‎nó sẽ tiêu thụ khí ô-xy.
‎Lượng ô-xy giảm ‎sẽ làm thay đổi thành phần hóa học
‎của lớp trầm tích dưới đáy hồ, ‎khiến chúng thải ra nhiều phốt-pho hơn.
‎Ngay khi xảy ra vấn nạn phì dưỡng, ‎cái hồ, kiểu như, sẽ bảo:
‎"Ô, tốt, để làm tình hình tệ hơn nào",
‎và nó sẽ tạo ra ‎một chu trình phản hồi tích cực,
‎thải ngày càng nhiều phốt-pho
‎vào hồ nước đó ‎và về cơ bản là giữ hồ ở trạng thái đó.
‎Ta cũng đang gặp vấn nạn phì dưỡng này ‎ở các đại dương,
‎ở những khu vực gọi là vùng chết, ‎tạo nên từ chính các dưỡng chất đó,
‎và hiện ta thấy có các vùng chết
‎ở vài trăm địa điểm trên khắp thế giới.
‎Phì dưỡng ở đại dương có thể là ‎một trong những nhân tố then chốt
‎gây ra một trong năm sự kiện ‎đại tuyệt chủng trước đây trên thế giới.
‎Hiện tại,
‎có những vùng chết đã mở rộng ra
‎tới hàng chục ngàn ki-lô-mét vuông.
‎Việc lạm dụng phốt-pho và ni-tơ là
‎tác động thuộc số ít ai biết nhưng ‎nghiêm trọng nhất của ta lên sinh quyển.
‎Hiện ta đã tiến sâu vào vùng nguy hiểm.
‎Ta đã vượt rất xa ‎ranh giới dưỡng chất rồi.
‎Nhưng ta chẳng mấy khi ‎nghĩ đến vấn đề này.
‎Theo tôi ta cần nhìn nhận ranh giới này ‎nghiêm túc hơn hiện tại rất nhiều.
‎Các dưỡng chất, nguồn nước, ‎những cánh rừng,
‎sự đa dạng sinh học và khí hậu.
‎Năm thành phần quan trọng ‎của hành tinh này,
‎giúp điều tiết tính ổn định ‎và củng cố sự tồn vong của chính chúng ta.
‎Nhưng Johan và các đồng nghiệp ‎biết đó vẫn chưa phải bức tranh toàn cảnh.
‎Họ còn chưa tính ‎một vấn đề nghiêm trọng ít ai biết
‎đang xảy ra trên các đại dương.
‎Tác động của nó lên tính ổn định của ‎hành tinh có thể bỏ xa mọi nhân tố khác.
‎Khi chúng ta ‎thải khí CO2 vào bầu khí quyển,
‎khoảng một phần ba lượng khí thải đó ‎sẽ đi xuống đại dương.
‎Terry Hughes là cộng tác viên thân thiết
‎của Johan đã nhiều năm.
‎Nó khiến tính chất hóa học của đại dương ‎bị thay đổi. Nó khiến nồng độ pH thay đổi,
‎khiến tính kiềm giảm hoặc tính a-xít tăng.
‎Từ đó ‎ta có thuật ngữ "a-xít hóa đại dương".
‎Khi các-bon đi-ô-xít ‎bị hòa tan trong nước,
‎nó sẽ tạo ra a-xít các-bo-níc.
‎Những vùng nước lạnh sẽ dễ bị tổn hại.
‎Trong vài thập kỷ qua,
‎tính a-xít trong các đại dương ‎trên thế giới đã tăng 26%,
‎và chừng nào nồng độ các-bon đi-ô-xít
‎trong bầu khí quyển còn ở mức cao
‎thì các đại dương còn bị a-xít hóa tiếp.
‎A-xít sẽ phản ứng với các hóa chất ‎gọi là i-ôn các-bo-nát trong nước,
‎khiến nồng độ của chúng bị giảm.
‎Việc này sẽ ảnh hưởng ‎tới nhiều hệ sinh vật,
‎nhất là những sinh vật cần các-bo-nát ‎để nuôi dưỡng khung xương.
‎Các loài động vật thân mềm, ‎sò, trai chẳng hạn.
‎A-xít hóa đại dương ‎có một lịch sử đáng lo ngại.
‎Những thay đổi toàn cầu về sự a-xít hóa,
‎về nồng độ pH trong đại dương ‎có thể gây ra đại tuyệt chủng.
‎Ta đã thấy điều đó rất nhiều lần ‎trong các ghi chép về địa chất.
‎Nên khi ta tác động tới
‎khí hậu của hành tinh, ‎ta đúng nghĩa là đang đùa với lửa,
‎với những hậu quả không thể lường trước
‎khi vượt qua các ranh giới của hành tinh ‎và bước vào lãnh thổ chưa được khám phá.
‎Ta vẫn đang trong ‎vùng an toàn của a-xít hóa đại dương,
‎nhưng ta đang tiến dần tới vùng nguy hiểm
‎và rất có thể ‎là tới một cuộc đại tuyệt chủng thảm họa.
‎Dù Trái Đất phức tạp tới vậy,
‎Johan và các đồng nghiệp của ông ‎đã khám phá ra là chỉ có chín hệ thống
‎giữ cho hành tinh này ổn định.
‎Nhưng họ vẫn chưa xác định được ‎ranh giới của hai trong số đó nằm ở đâu.
‎Hệ thống đầu tiên ‎là một loại chất gây ô nhiễm nhân tạo.
‎Chúng tôi gọi chúng là "các tân thực thể" ‎và chúng gồm đủ mọi thứ,
‎từ chất thải hạt nhân, ‎chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy,
‎những lớp kim loại nặng
‎cho tới các vi nhựa.
‎Con người đã tạo ra 100.000 vật liệu mới
‎và bất cứ vật liệu nào trong số đó cũng ‎có thể tác động thảm khốc lên môi trường.
‎Tới nay, ranh giới này ‎vẫn chưa lượng hóa được.
‎Ta đơn giản là chưa biết ‎những tác động lâu dài‎ ‎hoặc tích lũy
‎của các chất gây ô nhiễm này,
‎nhưng hầu hết chúng đều có khả năng ‎phá hủy trên phạm vi toàn cầu
‎nếu không được kiểm soát thế nào đó.
‎Có một dạng chất gây ô nhiễm ‎đã gây ảnh hưởng trên phạm vi toàn cầu,
‎tới mức có ranh giới riêng dành cho nó.
‎Về cơ bản, ‎sol khí là các hạt trong khí quyển.
‎Chúng được gọi là ‎các hạt gây ô nhiễm không khí.
‎SOL KHÍ
‎Bảy lăm phần trăm ô nhiễm sol khí ‎đến từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch.
‎Ta thấy chúng như sương mù trên trời
‎bởi chúng chặn ánh sáng Mặt Trời rồi ‎phân tán nó đi như những chiếc gương,
‎và chúng gây ra ‎thứ gọi là "sự mờ đi toàn cầu".
‎Veerabhadran đã dành cả đời để nghiên cứu ‎không khí xung quanh ta và trên bầu trời.
‎Các sol khí còn tác động tới khí hậu ‎theo một cách nữa.
‎Bởi chúng cắt giảm ánh sáng Mặt Trời, ‎vốn là nguồn năng lượng lớn
‎để điều chỉnh nhiệt độ trên hành tinh, ‎các sol khí đó đã tạo ra một dạng làm mát.
‎Khi bạn thấy một nhà khoa học khí hậu ‎như tôi bảo sol khí đang làm mát hành tinh
‎và che đi sự ấm lên, ‎chắc bạn sẽ nghĩ: "Thế là tốt mà".
‎Nhưng rất tiếc là không phải.
‎Chính bởi lớp che đậy này
‎mà ta vẫn chưa thấy hết ‎con quái vật hiệu ứng nhà kính.
‎Hiệu ứng làm mát của các sol khí ‎đang che lấp khoảng
‎bốn mươi phần trăm ‎tác động của sự ấm lên toàn cầu,
‎và cái giá của việc này là rất đắt.
‎Hằng năm, ô nhiễm không khí ‎cướp đi sinh mạng của hơn bảy triệu người
‎và rút ngắn trung bình ‎ba năm tuổi thọ kỳ vọng
‎của mỗi chúng ta.
‎Ranh giới ô nhiễm không khí nằm ở đâu ‎thì khoa học chưa thể xác định được.
‎Chỉ qua việc 7,5 triệu người tử vong
‎vì các hạt này, ‎tôi cho rằng hiện ta đã vượt qua
‎ranh giới liên quan tới các sol khí rồi.
‎Ranh giới thứ chín và cuối cùng ‎là tầng ô-zôn.
‎Ranh giới này có một khác biệt độc đáo, ‎nó là ranh giới duy nhất
‎mà ta đang đi đúng hướng.
‎Tầng ô-zôn sẽ chặn ‎những bức xạ cực tím có hại,
‎thứ tác động trực tiếp
‎lên ADN của chúng ta và gây ra ‎những căn bệnh chết người như ung thư da.
‎Thế nên ‎khi lỗ thủng tầng ô-zôn ở Nam Cực được
‎phát hiện hồi những năm 1980,
‎cả thế giới đã hoảng loạn.
‎Vụ phát hiện lỗ thủng tầng ô-zôn
‎mà các hóa chất độc hại ‎bị thải vào bầu khí quyển gây ra
‎khiến các quốc gia ‎quyết định khai tử các hóa chất này.
‎Khá là phi thường ‎khi thấy những cảnh báo khoa học
‎được chuyển hóa ‎thành hành động chính trị như vậy.
‎Đó là tiền lệ đầu tiên và duy nhất
‎về việc ta thực sự kiểm soát được ‎cả hành tinh này.
‎Ta đã thực sự về được ‎một không gian sống an toàn,
‎đó là một ranh giới hành tinh ‎mà ta đã tiến rất sâu
‎vào vùng đặc biệt nguy hiểm, nhưng ‎ta đã về được không gian sống an toàn.
‎Đó quả là một cảnh tượng tuyệt vời.
‎Các nhà khoa học rung chuông cảnh báo ‎và thế giới đã hành động.
‎Nhờ Johan và các đồng nghiệp của ông,
‎giờ ta đã biết ‎về chín ranh giới trên hành tinh này
‎và những rủi ro sẽ gặp phải nếu vượt qua.
‎Ngoài tầng ô-zôn, chí ít ta vẫn đang
‎nằm trong vùng an toàn ‎của sự a-xít hóa đại dương và nước ngọt.
‎Ta chưa biết ta đã ở gần vùng nguy hiểm
‎của ô nhiễm không khí và các chất ‎gây ô nhiễm, các tân thực thể ra sao.
‎Nhưng cái đáng lo nhất ‎là ta hiện đã vượt qua
‎ít nhất là bốn trên chín ranh giới rồi.
‎Đó là khí hậu, thiệt hại về rừng, ‎các dưỡng chất và sự đa dạng sinh học.
‎Hiện ta sắp vượt qua ‎những điểm bùng phát không cứu vãn nổi,
‎và ta đang ở cận kề hiểm họa ‎của việc đẩy Trái Đất vào trạng thái
‎khiến nó không thể hỗ trợ ‎cho các nền văn minh của chính ta.
‎Thứ ta đang thấy trên thế giới ‎đã xác minh khuôn khổ ranh giới hành tinh.
‎Ta đang thấy ‎những bằng chứng rất rõ ràng là,
‎bởi ta đang ở vùng nguy hiểm của khí hậu,
‎đã lún vào vùng đặc biệt nguy hiểm ‎của thiệt hại đa dạng sinh học,
‎ta bắt đầu thấy hạn hán gia tăng, ‎rừng mưa nhiệt đới bị ảnh hưởng,
‎thấy cháy rừng ở Úc và ở Amazon,
‎thấy băng tan nhanh ‎và các hệ san hô bị tàn phá.
‎Với các nhà khoa học đang phải chứng kiến ‎những thay đổi trên hành tinh,
‎tổn thất không chỉ dừng lại ‎ở những con số.
‎Cả đời Terry Hughes ‎đã nghiên cứu các rạn san hô.
‎San hô bị tẩy trắng ‎là san hô đang rất yếu.
‎San hô sẽ bị tẩy trắng ‎khi vùng nước quanh nó trở nên quá ấm,
‎đây là vấn nạn đang xảy ra ‎với tần suất và cường độ ngày một tăng
‎do hậu quả của sự ấm lên toàn cầu.
‎Trong các đợt nóng dữ dội như ta đã thấy
‎qua các sự kiện tẩy trắng hàng loạt ‎hàng thập kỷ qua,
‎chúng thực chất có thể chết rất nhanh, ‎bị nướng chín.
‎Vết tích của một sự kiện tẩy trắng ‎lớn gấp mười lần
‎một trận xoáy thuận nhiệt đới Cấp Năm ‎khủng khiếp nhất.
‎Tức là chúng vô cùng thảm khốc, ‎xét về mặt phạm vi ảnh hưởng
‎và xét về tần suất mà chúng xảy ra.
‎Terry nghiên cứu Rạn san hô Great Barrier, ‎hệ thống rạn san hô lớn nhất thế giới.
‎Các sự kiện tẩy trắng ‎từng chỉ xảy ra cục bộ và rất hiếm,
‎nhưng trong hai thập kỷ qua,
‎những đợt sóng nhiệt biển ‎đã gây ra tẩy trắng trên diện rộng.
‎Ba trong năm sự kiện tẩy trắng lớn nhất ‎đã xảy ra trong năm năm qua.
‎Chúng tôi đang lo ngại về khoảng cách ‎đang thu hẹp giữa hai sự kiện tẩy trắng.
‎Ta đã thấy hai sự kiện tẩy trắng liền nhau ‎lần đầu có ở Rạn san hô Great Barrier
‎vào hai mùa hè liên tiếp năm 2016 và 2017.
‎Khoảng cách đó là cực kỳ quan trọng ‎để san hô có thể hồi phục.
‎Nửa số san hô của rạn này hiện đã chết.
‎Terry có nhiệm vụ ‎tiến hành các cuộc khảo sát trên không
‎để ghi lại quy mô ‎của mỗi sự kiện tẩy trắng.
‎Khi tiến hành khảo sát trên không, ‎chúng tôi sẽ bay chậm nhất có thể,
‎thấp nhất có thể để thấy được ‎từng cá thể san hô, để đánh giá xem
‎có bao nhiêu cá thể đã bị tẩy trắng.
‎- San hô bị tẩy trắng hết rồi. ‎- Ừ, tệ thật.
‎Bạn sẽ thấy một rạn san hô bị tẩy trắng ‎từ cách hàng cây số
‎vì nó gần như phát sáng. ‎Nó chứa quá nhiều cá thể san hô trắng.
‎Ở đây có một mào rạn rất rộng, ‎gần như đã tẩy trắng hết.
‎Chúng tôi đã tiến hành năm cuộc khảo sát ‎và tôi đã phụ trách ba lần.
‎Ba lần gần đây nhất ‎vào năm 2016, 2017 và 2020.
‎Đó là… Đó là một nhiệm vụ ‎mà tôi đã mong sẽ không bao giờ phải nhận
‎vì nó thực sự rất khó đối diện.
‎Tôi xin lỗi.
‎Ta đang tới với một tương lai
‎mà Rạn san hô Great Barrier ‎sẽ trở thành một nghĩa địa san hô.
‎Các nhà mô hình khí hậu đã bảo chúng tôi,
‎các nhà sinh học, ‎là việc đều đặn thải ra khí các-bon
‎sẽ gây ra các sự kiện tẩy trắng liền tiếp ‎vào mỗi mùa hè tới cuối thể kỷ này.
‎Ta đã vượt ‎điểm bùng phát tẩy trắng san hô rồi.
‎Các nhà khoa học và sinh thái học như tôi
‎đã lên tiếng về sự ấm lên toàn cầu ‎từ hàng chục năm nay,
‎nên thật sự là thất vọng ‎khi chúng tôi không được lắng nghe.
‎Tôi tức giận.
‎Tôi không chán nản. Mà tôi tức giận.
‎Có lý do thực sự để thất vọng…
‎vì khoa học đã khẳng định rõ
‎và đã truyền tải suốt 30 năm qua, ‎thế nhưng ta vẫn đang đi sai hướng.
‎Tôi muốn các vị hoảng sợ. Tôi muốn các vị ‎thấy sợ như tôi đang sợ mỗi ngày,
‎rồi tôi muốn các vị hành động. Tôi muốn ‎các vị hành động như khi có khủng hoảng.
‎Tôi muốn các vị hành động như thể nhà ‎của các vị đang cháy, vì đúng là như vậy.
‎Cháy rừng ở Úc đã hoành hành hàng tháng,
‎hủy hoại phần lớn bờ Đông nước Úc…
‎Năm 2020, ‎Úc đã trải qua một mùa hè địa ngục.
‎Lối thoát duy nhất hiện giờ
‎là băng qua ‎những đám lửa và cây đổ nguy hiểm này.
‎Với "nhiên liệu" là nhiệt độ cao kỷ lục ‎và những tháng hạn hán nghiêm trọng,
‎nó đã thiêu rụi 50 triệu mẫu đất.
‎Người ta sợ việc này ‎sẽ thành trạng thái bình thường mới.
‎Nhưng khoa học thì nói ‎sẽ chẳng còn gì bình thường nữa.
‎Daniella Teixeira ‎nghiên cứu loài vẹt mào đen bóng,
‎một trong các loài chim ‎bị đe dọa nhất ở Úc.
‎Loài vẹt mào đen bóng ‎sẽ để bạn tới rất gần chúng.
‎Chúng sẽ tìm hiểu xem bạn là ai ‎và ở những nơi bạn thường lui tới,
‎tôi nghĩ chúng còn tới thăm dò bạn,
‎nên bạn có thể tới hẳn chỗ chúng, ‎ngồi dưới gốc cây
‎nơi chúng ăn ‎để nghiên cứu từng cá thể chim.
‎Ngay khi tình hình an toàn,
‎Daniella đã trở lại điểm nghiên cứu ‎thuộc loại chính của cô
‎ở Đảo Kangaroo, phía Nam nước Úc.
‎Giờ là tháng Hai, ‎mùa làm tổ của loài vẹt mào.
‎Không hề có dấu hiệu của sự sống hoang dã.
‎Ở đây chẳng còn gì cả.
‎Trông như‎ ‎một cuộc tàn sát toàn diện.
‎Cứ như nơi tôi đang nhìn ‎chả phải địa điểm tôi biết.
‎Gần như kiểu, ‎đây không thể là địa điểm đó được
‎vì nó khác quá.
‎Ừ, tôi đã dành bốn năm qua để nghiên cứu
‎ở chính địa điểm này, nên chuyện này…
‎Phải, chuyện này thật khó khăn. ‎Nơi này từng rất…
‎Kiểu, nơi này từng huyên náo mỗi đêm.
‎Thời điểm này là vẹt non chào đời rồi.
‎Đau lòng quá.
‎Chúa ơi.
‎Tôi quen cái tổ này
‎cũng kha khá.
‎Thật kinh khủng khi thấy nó thế này.
‎Và tất cả những gì còn lại là
‎cái vòng đai sắt đã cháy xém dưới đất kia.
‎Kiểu, cái vòng đai sắt này là
‎thứ chúng tôi đặt lên cây có tổ ‎để cứu chúng.
‎Để ngăn lũ chồn possum
‎săn tìm đám vẹt non.
‎Và giờ quanh tôi, ‎đống vòng đai sắt đó đang
‎nằm mở bung dưới đất.
‎Ừm, chúng không cứu được lũ vẹt.
‎Đây là một thảm họa sinh thái. ‎Chắc chắn là vậy.
‎Đợt cháy rừng năm 2020 ‎là đợt cháy rừng thảm khốc nhất
‎trong lịch sử nước Úc.
‎Các nhà khoa học khí hậu đã cảnh báo ‎về những sự kiện kiểu này từ lâu rồi…
‎TIẾN SĨ ‎ĐẠI HỌC QUEENSLAND
‎…chúng tôi đã đoán ‎chuyện này có thể sẽ xảy ra
‎nhưng tôi nghĩ không ai lường được ‎là nó xảy ra sớm như thế
‎và nghiêm trọng như thế.
‎Các nhà khoa học ước tính
‎vụ hỏa hoạn ‎đã giết chết hoặc di dời ba tỉ con vật.
‎1,43 triệu động vật có vú,
‎2,46 tỉ cá thể bò sát,
‎180 triệu cá thể chim
‎và 51 triệu cá thể ếch.
‎Những số liệu đó quá khổng lồ,
‎để lại quá nhiều hậu quả.
‎Tôi chả biết hiểu sao. Đây không phải điều ‎mà giới bảo tồn chúng tôi nên đối mặt.
‎Theo tôi đây là hồi chuông cảnh tỉnh.
‎Những vụ cháy rừng "mùa hè đen tối" ‎thực sự đã cho thấy là nó đây,
‎nó đang ảnh hưởng đến ta ngày nay, ‎và nó sẽ để lại những hậu quả kéo dài.
‎Kiểu, nó đi đâu được?
‎Cháy rừng và tẩy trắng san hô xảy ra ‎là do chúng ta đi quá giới hạn khí hậu.
‎Nhưng sự tàn phá của tự nhiên ‎mới là thứ đứng sau tác động, cho đến giờ,
‎là sâu rộng nhất ‎lên hành tinh đang bất ổn của chúng ta.
‎Đại dịch COVID-19.
‎Nó đã ảnh hưởng ‎tới cuộc sống của bạn cũng như của tôi.
‎COVID-19 là một tác động đến từ hành tinh
‎mà chúng ta chưa đủ khả năng đối phó.
‎Nó lấn át các dịch vụ y tế
‎và đánh gục nền kinh tế toàn cầu.
‎CHÀO MỪNG TỚI PHỐ CARNABY
‎Dù nó khiến nhiều người bất ngờ,‎ ‎Tổ chức ‎Y tế Thế giới đã cảnh báo nó sẽ xảy ra.
‎Theo tôi chỉ là vấn đề thời gian.
‎TIẾN SĨ ‎TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI
‎Ta đang hủy hoại thiên nhiên ‎và các hệ sinh thái của mình.
‎Ta đang tiến hành những ‎hoạt động nông nghiệp cực kỳ táo bạo.
‎Ta đang tiến hành chặt phá rừng ‎ở mức độ cực kỳ mạnh tay và khó tin.
‎Nếu xét thêm cả thực tế là ta đang sống ‎ở những thành phố vô cùng ô nhiễm
‎với mật độ dân số cực cao,
‎theo tôi, tất cả những yếu tố đó, ‎kiểu, đã góp phần tạo nên
‎một kịch bản hoàn hảo ‎để mọi chủng vi-rút mới lây lan.
‎Các bệnh lây nhiễm từ động vật xuất hiện ‎và lan ra quần thể con người
‎khi khả năng thiên nhiên phục hồi yếu đi.
‎Chứ thiên nhiên khỏe mạnh ‎thì không gây ra các đại dịch.
‎Về mặt truyền nhiễm bệnh,
‎nó chỉ xảy ra với một số loài nhất định, ‎dưới những hoàn cảnh nhất định
‎và khi ta xâm lấn môi trường của chúng ‎một cách cực kỳ hung hăng.
‎Tức là sức khỏe con người, ‎sức khỏe động vật và sức khỏe môi trường,
‎ba thứ đó gắn kết chặt chẽ.
‎Tiếp xúc với thiên nhiên là tốt,
‎miễn là ta không hủy hoại thiên nhiên
‎và ta không hủy hoại những hệ sinh thái ‎mà các giống loài khác đang sống.
‎COVID-19,
‎theo tôi, đã khiến ta ‎lần đầu tiên hiểu ra rằng:
‎"Ôi Chúa ơi, ‎một biến cố ở nơi khác trên hành tinh này
‎có thể đột ngột dội xuống ‎nền kinh tế thế giới
‎và có thể khiến đời mình ‎thay đổi tức thì".
‎Sự xuất hiện của COVID-19 là
‎lời cảnh báo rõ ràng ‎rằng hành tinh của ta đang bất ổn,
‎nhưng nó cũng cho ta cơ hội
‎để xây dựng lại với một đường hướng mới.
‎Giờ, khi Johan và các đồng nghiệp ‎đã bật đèn pha lên,
‎ta đã thấy rõ những ranh giới.
‎Ta đã thấy ‎đường trở về không gian an toàn,
‎về với một tương lai vững chắc hơn. ‎Đó là điều có thể đạt được.
‎Vấn đề không còn là ‎chỗ này thì tìm cách tăng trưởng kinh tế,
‎chỗ kia thì tìm cách ‎giảm thiểu tác động lên môi trường.
‎Ồ, không, giờ vấn đề là làm sao để ‎đóng khung cả mô hình tăng trưởng
‎quanh tính bền vững
‎và để hành tinh dẫn lối mọi thứ ta làm.
‎Ưu tiên tức thời ‎là giảm lượng khí thải các-bon về không
‎và ổn định nhiệt độ toàn cầu ‎ở mức thấp nhất có thể.
‎Ta vẫn còn cơ hội
‎để tránh vượt quá hai độ.
‎Thậm chí ‎cơ hội để dừng ở mốc 1,5 cũng vẫn còn.
‎Nhưng cơ hội đó thực sự rất…
‎Nó vô cùng mong manh.
‎Từ buổi đầu ‎của cuộc Cách mạng Công nghiệp,
‎chúng ta đã thải ra ‎2.400 tỉ tấn các-bon đi-ô-xít.
‎Để ở dưới mốc 1,5 độ,
‎lượng khí ta thải ra thêm ‎phải ít hơn 300 tỉ tấn.
‎Nếu mỗi năm ta tiếp tục thải ra 40 tỉ tấn
‎thì chỉ sau bảy năm, ta sẽ cạn vốn.
‎Dĩ nhiên ta không thể tắt
‎mọi công ty sản xuất năng lượng ‎trên thế giới sau một đêm,
‎nên cách làm có trình tự duy nhất là
‎bẻ cong đường khí thải toàn cầu từ giờ, ‎vì mọi ngành khoa học đều cho thấy thế.
‎Giờ là cơ hội cuối cùng ‎để ta bẻ cong đường khí thải toàn cầu.
‎Tốc độ giảm thiểu khí thải nhanh nhất
‎ta có thể đạt được là bao nhiêu?
‎Ừm, không có nghiên cứu nào cho thấy ‎ta có thể vượt quá mức 6, 7% mỗi năm,
‎vì 6, 7% mỗi năm là đã giảm đi một nửa ‎qua mỗi thập kỷ rồi.
‎Cắt giảm một nửa lượng khí thải ‎qua mỗi thập kỷ
‎là tỉ lệ thay đổi theo cấp số nhân.
‎Ai cũng theo được tốc độ này.
‎Ý tôi là, bạn và tôi đều tự làm được.
‎Ta có thể bảo: ‎"Được rồi, từ giờ trở đi, mình và gia đình
‎sẽ cố giảm một nửa lượng khí thải ‎mỗi thập kỷ",
‎tức là ‎bạn sẽ không dùng nhiên liệu hóa thạch nữa
‎trong một thế hệ, trong 30 năm.
‎Một công ty, một đất nước cũng làm được ‎và thế giới
‎cũng có thể/phải làm được.
‎Dĩ nhiên, ‎việc loại bỏ các nhiên liệu hóa thạch
‎sẽ giúp ta bắt đầu hành trình trở lại ‎không gian an toàn trong ranh giới khí hậu
‎đồng thời sẽ làm giảm thiểu đáng kể ‎ô nhiễm không khí
‎và còn làm giảm tốc độ a-xít hóa đại dương
‎cũng như giảm áp lực ‎lên sự đa dạng sinh học nữa.
‎Nhưng chỉ không phát thải là chưa đủ.
‎Ta còn phải rút bớt lượng các-bon
‎hiện đang làm ấm hành tinh này,
‎và có một cách rất hiệu quả ‎để làm việc đó.
‎Trồng thêm cây.
‎Một nỗ lực toàn cầu ‎nhằm trồng thêm hàng tỉ cây
‎có thể là một trong những giải pháp ‎tiết kiệm chi phí và khả thi nhất
‎cho khủng hoảng khí hậu.
‎Và việc trồng thêm cây là sống còn
‎để bù đắp ‎cho lượng các-bon ta tiếp tục thải ra
‎trong lúc ta cố gắng ‎đạt mục tiêu không phát thải
‎sớm nhất có thể.
‎Dĩ nhiên, thu giữ các-bon
‎chỉ là một trong những lợi ích ‎mà cây xanh mang lại.
‎Cheikh Mbow đã hợp tác với Johan ‎từ nhiều năm nay.
‎Ông là người chủ trương trồng cây xanh.
‎Cây cối sẽ ngăn đất bị xói mòn.
‎Không có cây thì sẽ ít có mưa hơn.
‎Nếu ta trồng cây trên những cánh đồng,
‎chúng sẽ làm tăng độ phì nhiêu, ‎từ đó sản lượng sẽ tăng.
‎Chúng tôi muốn đưa cây về đúng vị trí, ‎ở trung tâm của sự phát triển bền vững.
‎Chúng tôi phải đảm bảo ‎ở đâu cây mọc được thì trồng ở đó.
‎Dĩ nhiên việc trồng cây và khôi phục ‎thế giới tự nhiên của chúng ta sẽ
‎đem lại những lợi ích to lớn ‎cho sự đa dạng sinh học của hành tinh,
‎nhưng việc đó còn giúp ổn định ‎khí hậu và nguồn nước ngọt của chúng ta
‎và đem lại rất nhiều lợi ích ‎cho sản xuất lương thực
‎cùng mọi dịch vụ khác ‎mà thiên nhiên cung cấp miễn phí.
‎Hãy tưởng tượng, lần đầu tiên ‎kể từ buổi bình minh của nhân loại,
‎một sáng nọ, ‎ta sẽ thức dậy trên một hành tinh
‎có nhiều sự sống hoang dã ‎hơn những gì ta đã thấy khi thiếp đi.
‎Có một cách thay đổi khác ‎đơn giản tới mức gần như khó tin
‎nhưng lại là mấu chốt để ở lại ‎trong các giới hạn của hành tinh.
‎Cả tôi lẫn bạn đều làm được.
‎Thật ra là bất cứ ai được quyền lựa chọn ‎thứ họ ăn đều làm được.
‎Hiện có một chế độ ăn thú vị ‎thiên về ăn chay linh hoạt,
‎bớt thịt đỏ đi, nhiều đạm thực vật hơn,
‎nhiều quả và hạt hơn, ‎bớt đồ ăn tinh bột đi.
‎Nếu bạn đi theo chế độ ăn này
‎và giả sử ai cũng ăn đồ ăn lành mạnh
‎thì ta thực sự sẽ quay lại được ‎không gian sống an toàn,
‎không chỉ về khí hậu ‎mà còn về sự đa dạng sinh học,
‎về đất đai, nước sạch, ‎ni-tơ và phốt-pho nữa.
‎Khá thú vị khi mà việc ăn đồ ăn lành mạnh
‎có lẽ lại là cách quan trọng bậc nhất ‎để góp phần giải cứu hành tinh này.
‎Còn một cách thay đổi hệ trọng nữa.
‎Nó sẽ đưa ta về lại vùng an toàn ‎trong mọi ranh giới của hành tinh này.
‎Hãy hình dung ‎một thế giới không có rác thải,
‎chẳng còn gì để vứt đi nữa.
‎Rác thải của ta là từ khâu thiết kế mà ra. ‎Khi làm ra các sản phẩm,
‎hiếm khi nào ta bố trí ‎các biện pháp để thu hồi vật liệu thô.
‎Nếu ta biến hệ thống tuyến tính này ‎thành một hệ thống tuần hoàn,
‎thiết kế các sản phẩm ‎sao cho mọi vật liệu thô
‎đều có thể được thu hồi, ta sẽ ‎sử dụng được tài nguyên một cách vô hạn.
‎Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy ‎những nền kinh tế tuần hoàn
‎là trọng yếu nếu ta muốn có cơ hội
‎mang lại cuộc sống tốt đẹp
‎cho mọi công dân trên thế giới.
‎Việc loại bỏ rác thải sẽ đưa ta ‎tới gần hơn vùng an toàn về khí hậu,
‎đa dạng sinh học và nhất là về dưỡng chất,
‎các tân thực thể và ô nhiễm không khí.
‎Các ranh giới của hành tinh ‎đã vạch ra lộ trình rõ ràng trước mắt.
‎Đó là những việc làm giản đơn ‎như chọn năng lượng tái tạo,
‎ăn đồ ăn lành mạnh, trồng cây
‎và nói không với rác thải.
‎Cùng nhau, chúng có thể chuyển biến ‎tương lai của ta trên Trái Đất.
‎Và điều kỳ diệu ở đây ‎là những sự thay đổi đó
‎còn cải thiện được ‎cuộc sống của tất cả chúng ta ngay từ giờ.
‎Dù bạn chẳng màng tới hành tinh này
‎và bạn không mấy quan tâm ‎tới sự công bằng trên thế giới
‎mà bạn ích kỷ ‎và chỉ muốn tập trung cho mình,
‎gia đình mình và cuộc sống của riêng mình,
‎một cách nghĩ ‎mà theo tôi vẫn rất đáng tôn trọng
‎vì ai cũng phải vật lộn ‎với cuộc sống hằng ngày,
‎bạn vẫn sẽ muốn quay về ‎một không gian sống an toàn.
‎Ai cũng sẽ được hưởng lợi tức khắc ‎từ việc có không khí trong lành,
‎được sống khỏe mạnh ‎và có tuổi thọ kỳ vọng dài hơn.
‎Các con bạn sẽ khỏe mạnh hơn.
‎Về lại trong các ranh giới của hành tinh
‎cũng có nghĩa ‎bạn nhiều khả năng sẽ được sống
‎trong những quần xã với, bạn biết đấy, ‎những thị trường, công việc ổn định,
‎từ đó sẽ giảm thiểu nguy cơ xảy ra ‎xung đột và bất ổn tại nơi bạn sinh sống.
‎Tức là, tựu chung,
‎bạn sẽ muốn ở không gian an toàn hơn là ‎nơi nguy hiểm, mọi thứ thay đổi liên tục.
‎Việc ta nên làm từ năm 2020 tới 2030 ư,
‎từ bằng chứng hiện có, tôi kết luận rằng
‎đây sẽ là thập kỷ quyết định ‎với tương lai nhân loại trên Trái Đất.
‎Tương lai chưa bị định đoạt. ‎Tương lai vẫn nằm trong tay ta.
‎Những gì sẽ xảy ra ‎trong các thế kỷ tiếp theo
‎sẽ được định đoạt ‎bởi những hành động của ta ở thập kỷ này.
‎Đây là giai đoạn sống tuyệt vời,
‎nhưng đi kèm với nó là trọng trách
‎phải hành động quyết đoán.
‎Ta không thể lãng phí thời gian nữa.
‎Ta sẽ làm gì nếu sáng mai ta đọc được tin
‎một tiểu hành tinh đang lao tới Trái Đất?
‎Ừm, tôi tin là ‎ta sẽ gạt hết những thứ khác qua một bên
‎để chỉ tập trung xử lý vấn đề đó.
‎Bằng bất cứ giá nào.
‎Nhờ khoa học, giờ ta đã thấy rõ
‎rằng cuộc khủng hoảng hành tinh mà ta đang ‎đối mặt‎ ‎cũng cần một phản ứng tập thể.
‎Theo tôi ta không còn ‎những vấn đề môi trường trên thế giới nữa.
‎Việc hành tinh bị bất ổn…
‎Nguy cơ gây bất ổn cho hành tinh ‎là vấn đề thuộc về an ninh và tính ổn định
‎đối với mọi quần xã trên thế giới.
‎Nên bài toán đó ‎là dành cho Hội đồng Bảo an.
‎Theo tôi ta nên đặt những ranh giới ‎của hành tinh vào trung tâm
‎của cấp chính quyền chiến lược cao nhất ‎trên thế giới,
‎Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc.
‎Một phản ứng ở cấp độ toàn cầu như thế ‎đang ở trong tầm với hơn bao giờ hết.
‎Có một vấn đề lớn lao hơn đang diễn ra,
‎đó là một giống loài, ‎tức là loài người chúng ta,
‎đang là thế lực thống trị hành tinh này
‎theo cái cách ta chưa từng thấy qua ‎khắp các thời đại trong bốn tỉ năm qua.
‎Mẹ Thiên nhiên ‎đang liên tục được chẩn đoán
‎và liên tục được quan sát.
‎Sự số hóa và siêu kết nối
‎trong giới khoa học và giới quan sát
‎giờ đồng nghĩa là ta đã bao quát được ‎cả hành tinh bằng tri thức.
‎Sẽ ra sao nếu như ta đang bước vào
‎một kỷ nguyên địa chất mới mẻ, độc đáo
‎không chỉ được định hình về mặt địa vật lý
‎mà còn được định hình bởi việc ta đã có ‎nhận thức mới gắn liền với hành tinh này?
‎Nhờ thành quả lao động của ‎những nhà khoa học như Johan Rockstrom,
‎giờ ta đã có khả năng ‎đóng vai lương tâm, bộ óc của Trái Đất,
‎có thể tư duy và hành động ‎với một mục đích hợp nhất.
‎Đó là đảm bảo hành tinh này ‎sẽ mãi mãi khỏe mạnh và kiên cường.
‎Một mái nhà hoàn hảo.
‎Biên dịch: Frank G