Downloaded from YTS.MX
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
Official YIFY movies site: YTS.MX
Dağlık bir bölgede araba sürdüğünüzü düşünün.
Dağın etrafını dolaşan virajlı bir yoldasınız.
Motorunuz maksimum seviyede, fazla hızla ilerliyor
ve far kullanmadan sürüyorsunuz.
Uçurumlar ve düşme tehlikesi var.
Doğal olarak farları açmak istiyorsunuz.
İşte bilim de hep bunu yapmaya çalışıyor.
Riskleri görebilmemiz için farları veriyor bize.
Bilim insanlarının son zamanlarda
gezegenimizi anlamak için yaptıkları keşiflerin önemi
hepimiz için elbette çok büyük.
Bulgular epey can sıkıcı.
Yine de umut verici tarafları da var,
çünkü işleri nasıl düzelteceğimizi gösteriyorlar.
Hayatını bu global sorunları araştırmaya adayan insanlardan biri
İsveç'ten geliyor.
Johan Rockstrom.
Dünyanın dört bir yanındaki meslektaşlarıyla beraber keşfettikleri
zamanımızın en önemli bilimsel verileri oldu diyebiliriz.
Johan bize umut verdi.
Bu krizden çıkmak için bir umut.
Ve siz de bunu öğrendiğinizde
bir daha dünyaya aynı şekilde bakamayacaksınız.
Bu, gezegenimizle ilgili değil.
Bizimle, geleceğimizle ilgili.
Hâlâ bir şansımız var.
İnsanlığa bir gelecek sağlamak için hâlâ bir şansımız var.
Bugünkü durumumuzun güzelliği bu bence.
Gezegenimizin işleyişiyle ilgili bilgimiz her daim artıyor.
Yaşamın detaylı karmaşasının
hayatta kalmamız için ne kadar gerekli olduğunu
artık her zamankinden daha net görüyoruz.
Ama biyolojik çeşitlilik azalıyor ve iklimimiz değişiyor.
Johan Rockstrom gezegenimizi stabil tutan şeylere odaklanıyor.
Dünyamızın, insan gelişimini sağlamadaki dayanıklılığı ve becerisini
hafife aldığımızı öğrenme şansını bilim sayesinde elde eden ilk nesiliz.
Bu veri, buzun çekirdeğinden geliyor
ve bence bugün elimizdeki en önemli grafik.
Bu grafik epey aydınlatıcı.
Modern insanın 100.000 yıl önce ortaya çıkmasından bu yana
küresel sıcaklıkta meydana gelen değişmeleri gösteriyor.
Her on yılda bir, artı ve eksi on derece arasında gidip geliyorduk.
Basitçe söylemek gerekirse zor zamanlardı.
Kritik olan, sıcaklığın 10.000 yıl önce dengelenmiş olması.
ÇAĞ (GÜNÜMÜZDEN BİNLERCE YIL ÖNCE)
Grafikten de gördüğünüz gibi bu inanılmaz,
neredeyse mucizevi bir şekilde dengeli buzularası dönemdi.
Jeologlar bu denge dönemine bir ad verdiler.
Adı Holosen.
Holosen olağanüstüdür.
Gezegenin küresel sıcaklığının tüm dönem boyunca
artı-eksi bir derece değiştiği ılık bir dönemdir.
Artı-eksi bir.
…artı-eksi bir santigrat derece.
Modern dünyamızı gerçekleştiren buydu.
Holosenin dengeli sıcaklıkları bize istikrarlı bir gezegen verdi.
Deniz seviyesi dengelendi.
İlk kez
tahmin edilebilir mevsimlere ve güvenilir havaya kavuştuk.
Bu denge çok önemliydi.
Bir medeniyet kurmak ilk kez mümkün oldu
ve insanlık da bundan faydalanmak için hiç vakit kaybetmedi.
Pirinç, buğday,
tef, mısır, sorgum gibi tahılları
farklı kıtalarda hemen hemen aynı anda ekmeye başladık.
Ve böylece
medeniyet yolculuğumuza başladık.
Bu buzularası dönem modern medeniyetimizi
geliştirmemizi sağladı.
Modern dünyayı destekleyebileceğinden emin olduğumuz tek devir
Holosen devridir.
Medeniyetin doğuşundan beri
gezegenin bu dengeli hâline bağlı yaşadık.
İki adet buzulu olan,
nehirleri akan,
güzel ormanları,
güvenilir havası,
ve bolca hayat olan hâline.
Holosen boyunca
bu istikrarlı gezegen bize yiyecek besin,
içecek su ve içimize çekecek oksijen verdi
fakat Holosen'i geride bıraktık.
Dünyadaki insan baskısındaki yükseliş,
kendi jeolojik çağımızı yarattığımız bir aşamaya geldi.
Bilim insanları kısa süre önce Holosen'in bittiğini
ve gezegendeki değişimlere neden olan ana güç artık biz olduğumuz için
artık Antroposen'de yani insan çağında olduğumuzu bildirdiler.
Dünyadaki yaşanabilir toprakların yarısını
ekin ekmek ve hayvan yetiştirmek için dönüştürdük.
Dünyamızın tüm doğal süreçlerinden daha fazla tortu ve kaya işledik.
Okyanusun yarısından fazlası üzerinde aktif olarak av yapılıyor.
On kişiden dokuzu sağlıksız hava soluyor.
Ve tek bir ömür süresinde
dünyayı bir dereceden fazla ısıttık.
Bence insanlığı ilgilendiren en korkunç mesaj şu.
İnsanlık olarak kendimizi
10.000 yıldır içinde bulunduğumuz durumdan
sadece 50 senede çıkardık.
Gezegenin düzenini bozma riskimiz var mı?
Bu, akıllara durgunluk veren bir durum.
Tarihte ilk kez,
gezegenimizi istikrarsızlaştırma riskini ciddiye almalıyız.
POTSDAM İKLİM ETKİLERİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ
Johan'ın araştırması, global bilgi ağını kullanarak
gezegeni sabit tutan etmenlerin neler olduğunu öğrenmek için
büyük resmi görmeyi amaçladı.
Gezegenin durumunu hangi sistemler belirliyor?
Bu sistemler üç beş mi yoksa otuz yıllık mı,
ne zaman başladığımızı bilmiyorduk.
Açık uçlu bir soru sorduk,
"Gezegenin durumunu düzenleyen sistemleri belirleyebilir miyiz?"
O sistemler gezegeni
Holosen boyunca sabit hâlde tuttu.
Biz dünya üzerindeki baskımızı arttırdıkça
o sistemler bozulmaya başlayabilir
ve dünyamızın eşiklerini aşarak
bağlı olduğumuz bu düzenliliğin çöküşüne neden olabiliriz.
Gezegenin eşiklerini tanımlama zorluğunun
üstesinden gelmemiz gerektiğinden emindim.
Aşıldığında beklenmedik değişikliklere neden olduğu için
eşik işlevi görebilecek belirli bir nokta bulabilir miyiz
diye sormak istedim.
Bilim insanları gezegenin eşiklerini belirleyebiliyorlarsa
bizi şu anki krizden kurtarmanın yolunu,
bir çöküşten nasıl kaçınabileceğimizi,
insanlığın ve dünyamızın geleceğini
nasıl daha iyi hâle getirebileceğimizi de gösterebilirler mi?
İlk ve en bariz eşik hepimiz tarafından iyi biliniyor.
Küresel sıcaklığımız
medeniyetin şafağından bu yana en yüksek seviyeye gelmişken,
dünyamızın ikliminin eşiğini aşmış olduğumuz tehlikesi var.
Belki de bunun en endişe verici kanıtı
gezegenimizin buzulunun değişmesidir.
Bir İsveçli olarak Johan bunu çoğu insandan daha çok hissediyor.
Çocukken, İsveçli tüm çocuklar gibi
ülkenin en yüksek zirvesinin Kebnekaise'nin güneyi olduğunu öğrendik.
Ve bu, İsveçli olma kimliğinde kökleşmiş bir şey.
Bu nedenle
bunun artık böyle olamayacağını kabullenmek
gayet üzücü bir durum.
Kebnekaise'nin güney zirvesi İsveç'in en yüksek tepesi olma özelliğini
yakın zamanda kaybetti.
En yüksek noktası olan buzul son 50 yıldır
yılda yarım metre hızla küçülüyor.
Kebnekaise'de görülen bu olay
gezegenin dengesini bozmaya tek başına yetmez.
Ama Kuzey Kutbu ve Antarktika'da
iki tane kalıcı buz tabakası olması
gezegenin bu şekilde kalmasının ön koşuludur
ve bu, medeniyetimizi geliştirmemize imkan verdi.
Bu yüzden buzulların erimesini görmek,
Kebnekaise'de de olsa, Grönland'de da olsa çok endişe verici
çünkü bu etkenlerin hepsi bir araya gelip
gezegeni soğutma kapasitesine ulaşıyorlar.
Bu soğuma etkisi Holosen boyunca
dünyamızın sıcaklığını sabit tutmada çok önemliydi.
Gezegendeki buz miktarı,
güneşten gelen enerjinin tam gereken miktarını uzaya yansıtıyordu.
Etrafımızda gördüğümüz bu beyaz yüzeyin kalıcı olanı,
güneşten gelen ısının yüzde 90, 95'ini geri yansıtıyor.
Buz tabakaları erimeye başladığında
sadece küçülmekle kalmıyor,
kenar kısımları karanlık kaldığı için ısıyı emiyor.
Ayrıca buzun üzerinde oluşan su tabakası
rengini öyle mühim bir şekilde değiştiriyor ki
buz tabakası, kendi kendini soğutmak yerine
kendini ısıtmaya başlıyor.
Bu da dünyanın sistemindeki en dramatik
devrilme noktası oluyor.
Devrilme noktası,
değişimin geri dönüşü olmayan bir noktaya gelmesidir.
Yokuşta park eden bir tren gibi
ve hareket etmeye başlıyor.
Trendeki frenleri kaybediyoruz
ve tren hızlanıyor,
git gide hızlanıyor ve bir noktada kontrolü kaybediyoruz.
Grönland'deki buzulların erimesini engelleyecek frenleri
şu anda kaybediyoruz.
Buraya 20 yaşındayken ilk kez geldiğimde
bir rüya gibi gelmişti…
PROF. JASON BOX DANİMARKA VE GRÖNLAND JEOLOJİK ARAŞTIRMA
Sadece kitaplarda görülen manzaraları görme şansı bulmuştum.
Dünyanın dört bir yanındaki diğer bilim insanları gibi
Jason'ın bulgu ve analizleri de
Johan'ın araştırmasının temelini oluşturdu.
Grönland'da bin yıllık kar yağışı birikip
bir buz kubbesi oluşturmuş.
Üç kilometre kalınlığında, atmosfere uzanıyor
ve tepesi çok soğuk.
Eridikçe, bu buzulun yüzeyi
ılık havayla küçülüyor
ve böylece erime hızlanıyor.
Erimeyi geri almak için, ne kadar erirse
iklimin de bir o kadar soğuk olması gerek.
Ama bugünkü iklim Grönland için şimdiden fazla sıcak.
Şu anki iklimde Grönland eşik değerini geçmiş durumda,
saniyede 10.000 metre küp buz kaybediyor.
Ortalama kayıp oranı bu.
Bu kayıp oranı
hava ısındıkça devam edecek.
Grönland'ı kayıp mı ediyoruz?
Görünüşe göre evet.
Dünyanın iklimini yüksek ölçüde soğutamazsak
Grönland buzulunun erimesi kaçınılmaz olarak devam edecek.
Buradaki sorun şu devrilme noktasının özelliklerinden biri
açma düğmesine bastıktan sonra durdurulmasının mümkün olmamasıdır.
Devralır. Artık çok geçtir.
''Grönland buzulunun erimesini istemedim, hadi geri alalım.'' diyemeyiz.
Artık çok geç olmuştur.
Devrilme noktalarını geçtiğinizde
gezegenimizi, insan yaşamına el verdiği bu durumdan
geri dönüşü olmayacak şekilde uzaklaşmaya
mahkum etmiş olursunuz.
Grönland'ın buz örtüsünün erimesi
dünyadaki deniz seviyesini yedi metre arttıracaktır.
Deniz seviyesinin sabit olmadığı bir dünya hayal edin.
Sürekli değiştiğini.
Şehirler, yüzlerce kıyı şehri
yükselen denizin tehdidi altında.
Deniz seviyesindeki bu istikrar
medeniyetin gelişmesi için çok önemliydi.
Önümüzdeki, adeta bir Mad Max geleceği.
Ama Grönland, dünyanın kutuplarından yalnızca ilki
ve güneydeki ikiziyle kıyaslanınca çok ufak kalıyor.
Birkaç sene önce
Antarktika'nın dayanıklı bir sistem olduğu düşünülüyordu.
Bu, iklim değişikliğinden pek etkilenmeyen buz tabakasıydı.
Ama bugün bu tamamen değişti.
Bugün Antarktika'daki okyanusta
hızlı bir şekilde ilerleyen kütle ve buz kaybı görüyoruz.
Batı Antarktika tamamen erirse,
deniz seviyesi beş metreden fazla artar.
Ve Doğu Antarktika'da bunun on katı var
bu yüzden deniz seviyesinin en az 50 metre artması olasılığını taşıyor.
Ricarda, Johan'ın iş arkadaşlarından biri
ve devrilme noktalarının nasıl etkileşebileceğini araştırıyor.
Burada önemli olan şu,
dünyanın sistemindeki her şey bağlantılı.
Eğer iklim sisteminin bir parçası
devrilme noktasını geçerse
sistemin diğer kısımlarının da
bu kritik noktayı geçmesi ihtimali artar.
Domino etkisi gibi düşünebilirsiniz.
Birini devirirseniz bu,
diğerlerini de deviren bir etki yaratabilir.
Kesin olan şu ki, devam etmekte olan küresel ısıma nedeniyle
dünyanın sisteminin devrilme noktasını geçme riskini artırıyoruz.
Devrilme noktasını geçersek
geri dönüşü olmayan değişikliklere davetiye çıkardık demektir.
Yani bu gezegenimizin karbondioksiti, ısıyı,
darbeleri emerek stresi azaltan en iyi dostumuz olma halinden çıkıp
ısınmayı güçlendirecek bir noktaya gelerek düşmanımız olması demektir.
Tabii ki iklim, sera gazları tarafından ısıtılıyor,
bu yüzden bu gazların salınımıyla
küresel bir devrilme noktasına geliyoruz.
İnsanların ortaya çıkmasından uzun zaman önce
dünyanın ortalama ısısı
atmosferdeki karbondioksit yoğunluğuna karşı geliyordu.
Holosen sırasında
bu yoğunlaşma sabit kaldı…
ÇAĞ (YIL)
Ama bu, Sanayi Devrimi'yle değişti.
Atmosferdeki, milyonda 350 parçacık olan karbondioksit yoğunluğunu
1988 yılında geçtik.
Bu, eşiği aştığımız andı.
O zamandan beri kaçak ısınmaya neden olan değişimleri
tetikleme riskimiz var.
Atmosferdeki karbondioksit miktarı 350 PPM'yi geçince
tehlikeli bir seviyeye giriliyor.
Milyonda 350 parçacık Johan'ın eşiklerinden ilki
ve biz bunu çoktan aştık.
Şu anda atmosferde karbondioksit yoğunluğu
milyonda yaklaşık 415 parçacık.
Ve iklim eşiğinde tehlike bölgesinde olmamızın etkilerini
şimdiden görüyoruz.
Kuraklık, sıcaklıklar, sellerin artması,
buzul erimelerinin hızlanması,
buzullardaki toprağın donunun hızla çözülmesi
ve artan yoğunluktaki orman yangınları bunun etkileri.
Biraz ötede ikinci bir eşik var.
Milyonda 450 parçacık karbondioksit oranına hızla ulaşıyoruz.
Gezegenin tehlike bölgesi sınırı
bilimdeki belirsizlik aralıklarıyla tanımlanıyor.
Bugün, bilimdeki belirsizlik aralığını,
güvenli bölgeden tehlikeli bölgeye girme sınırı olan 350 PPM'yle;
tehlike sınırını geçmiş olup yüksek risk sınırı olarak kabul edilen
450 PPM arası olarak tanımlıyoruz.
Yüksek riskli bölgeye girersek
geri dönüşü olmayan devrilme noktaları kaçınılmaz olacaktır
ve bu, tüm devrilme noktalarına bakılırsa
muhafazakar bir tahmin.
Kısacası, gezegenimizin iklim eşiği
1,5 derece ısınmaya eşittir
ve bu eşik, 1,5 dereceyi aşmaya engel olamazsak
devasa bir risk almış olacağımız konusunda kanıt sağlamaktadır.
Şu anda 1,1 derecedeyiz ve 1,5'e doğru hızla ilerliyoruz
ve iklim açısından
gezegenin eşiği içinde kalmak için tek şansımız
30 yıl içinde fosil yakıtlardan tamamen kurtulmamıza bağlı.
Küresel sıcaklıktaki bu hedef dikkat uyandırmış olsa da,
Johan, bunun aslında buz dağının görünen kısmı olduğunu
ve gezegenin dengesinin sadece iklime bağlı olmadığını biliyordu.
Dört adet biyosfer eşiğimiz olduğu sonucuna varmak için
daha fazla araştırma yapıp kanıt bulmamız gerekiyordu.
Yaşayan dünyadaki sınırlar.
Bunlar arasında arazi düzeni de var.
Dünyadaki biyomların yapısı nasıl?
Üç yağmur ormanı, ılıman ormanlar,
boreal ormanı,
otlaklar,
sulak alanlar.
İkincisi ise biyolojik çeşitlilik.
Yani su ve karadaki tüm türler.
Ve üçüncüsü de kan dolaşımı, yani hidrolojik dolaşım.
TATLISU
Ve nihayetindeki besin enjeksiyonu…
BESİNLER
Ki bu canlı biyosferin, nitrojen ve fosfor döngülerinin
işleyişi için çok önemli.
Biyosfer eşiklerinin ilki olan dünyadaki yaşam alanlarının oluşumu
doğal yaşam alanlarını nasıl dönüştürdüğümüzle alakalı.
Gezegenimizdeki en büyük vahşi bölgelerin birinde
önemli bir devirme noktasına yaklaşıyoruz.
Amazon'da.
Carlos Nobre, yağmur ormanlarının gezegenimizin dengesindeki önemini
on yıllardır araştırıyor.
Alarmı ilk çalan o oldu.
SAO PAOLO ÜNİVERSİTESİ MODERN ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ
1971-72 yıllarında Amazon'u gördüğümde el değmemişti.
Ormanı gördüm
ve nehirleri.
Rio Negro'da piranalarla yüzerdim.
Ve bana hiçbir şey olmadı.
O zamandan bu yana Amazon'un büyük bir kısmı
soya tarımı ve hayvancılık için kesildi.
Carlos bunun Amazon'un geriye kalan kısımlarında
geri döndürülemeyecek değişimler getireceğini keşfetti.
1998'de, bir tropik yağmur ormanında yapılmış
en büyük bilimsel deneye başladık.
Ormanın kendi iklimini nasıl yarattığını incelemek için
ormana yüksek kuleler inşa edildi.
Veriler yağmur ormanlarının büyük bölümlerinin kuruduğunu gösteriyor.
Amazon'da kuru mevsim en fazla üç ay sürer.
Ama küresel ısınma
ve soya tarımıyla hayvancılık başta olmak üzere,
çeşitli insan faaliyetleri nedeniyle
ormandaki kuru mevsim, 1980'den bu yana
her on yılda altı gün uzadı.
Orman azalıp kısımlara ayrıldıkça
suyu geri dönüştürüp kuru mevsimde yağmur üretme yeteneği azalıyor.
Eğer kuru mevsim dört aydan uzun olursa
ormandaki ağaçlar ölüp yerini savana bırakır,
buna savanlaşma denir.
Amazon'un bazı kısımlarının şimdiden değiştiğine dair işaretler var.
Ormanda, yüzde 20 ila 25 azalma olursa
küresel ısınmanın artmasıyla
Amazon ormanlarının yüzde 50 ila 60'ını etkileyecek
ve geri dönüşü olmayan bir savanlaşma süreciyle karşılaşacağız.
Amazon yağmur ormanlarının neredeyse yüzde 20'sini kaybettik.
Amazon'u gezegenin dostu olmaktan
düşmanı olmaya devretmek üzereyiz.
Orman savana döndüğünde birçok ağaç ölür
ve atmosfere karbon salınır.
Carlos, Amazon'un önümüzdeki 30 yıl içinde
200 milyar ton karbon salımı yapabileceğini hesapladı.
Bu, dünyaya son beş yılda salınan
tüm karbonun miktarına eş değer.
Devrilme noktasına çok yaklaştık.
İklim kriziyle savaşmaktan endişe mi ediyoruz?
Karbonu ormanda tutmayla ilgileniyor muyuz,
yoksa ''Umurumda değil'' mi?
Bu noktada derinden endişelenmek için bir sebep var.
Hâlâ doğal ekosistemleri tarım arazilerine çevirmekteyiz.
Tüm sistemi tehlikeye atacak bir hızla
yağmur ormanlarını kesiyoruz.
Ve sadece yağmur ormanları değil.
Tüm ağaçlar, gezegensel dengemizi korumada çok önemlidir.
O kadar ki, dünyadaki orman örtüsünün yüzde 25'ini kaybedersek
felakete yol açabilecek devrilme noktalarına ulaşma riskimiz var.
Ama neredeyse yüzde 40'ını yok ettik bile.
Bu eşik için tehlikeli bölgeye çoktan girdik.
Ormansızlaştırmanın ikinci temel sonucu doğanın biyolojik çeşitliliğinin
azalması.
Biyolojik çeşitlilik, biyosfer sınırlarının ikincisi.
Çünkü biyolojik çeşitlilik dünyada yaşayabilme yetimizin temelinde yatıyor.
Ama ona iyi davranmıyoruz.
Doğamız, insanlık tarihinde görülmemiş bir oran ve hızda…
BİYOLOJİK VERİMLİLİK VE EKOSİSTEMLER PLATFORMU
…yok ediliyor.
Anne Larigauderie, giderek artan kanıtlar yüzünden
endişelenmeye başlayan bir çevre bilim uzmanı.
Dünyanın her yerinde
doğa çöküşe geçti.
Toplam sekiz milyon olduğu düşünülen hayvan ve bitki türünün
bir milyonu
yok olma tehdidi altında.
Bu negatif eğilimle devam edersek
altıncı bir kitlesel yok oluşa doğru gidebiliriz.
Sadece 50 yıl içinde,
insanlık küresel vahşi yaşam nüfusunun yüzde 68'ini yok etti.
Biyolojik çeşitlilik krizinin tam ortasında olduğumuz açık.
Tüm bu yaşam dokusunu,
ve biyolojik çeşitliliği kaybetmek dünyamızdaki hayatımızı tehdit ediyor.
Biyolojik çeşitlilikteki olumsuz eğilimler devam ederse
gezegeni besleyemeyeceğiz.
Bunun için iyi işleyen bir doğaya ihtiyacımız var.
Johan'ı gerçekten etkileyen
kendi ülkesinden bir hikâyeydi.
Gazeteyi açtım ve Birleşik Krallık'taki bilim insanlarının İsveç'e gelip
kısa tüylü bombus arılarının kraliçelerini çaldıklarını okudum.
Geceleri gizlice gelip
yüzlerce bombus arısı kraliçesini alıp,
yok ettikleri şeyleri kurtarmak için ülkelerine götürmüşler.
Kısa tüylü bombus arıları Avrupa'da
gıda tarımının en önemli tozlayıcılarıdır.
Ama 1990'lar gelindiğinde Birleşik Krallık'ta soyları tükenmişti.
Yani bu durumda
çalışır bir ekosistem yaratmak için başka bir ülkeye gidip
tozlaştırıcı çalmak zorunda kalan bir ülke var.
Bu benim, kişisel olarak,
durumumuzun ciddi olduğunun
farkına varmamı sağladı.
Dünyadaki mahsul türlerinin yaklaşık yüzde 70'i
böcek tozlaşmasına belli bir oranda bel bağlıyor.
Ama yoğun, tek tür tarımın yaygınlaşması
böcek oranında ciddi bir düşüşe yol açıyor.
İronik olan şu ki, küresel gıda üretimimiz özünde
gıda üretimimizin dayandığı şeyi yok ediyor.
Bu, biyolojik çeşitlilik araştırmalarının temelinde yatan şeyin
sadece biyolojik çeşitliliğin güzel olması
veya insan türünün
hayvan ve bitki gibi diğer türlere ahlaki sorumluğu olması yüzünden
yapılmadığının kanıtıydı.
Biyolojik çeşitliliğin sağlanması toplumumuzun işlevi için gerekli bir araç.
Gıda üretiminin, temiz havanın,
temiz suyun, karbon ayırmanın, ve besin geri dönüşümünün
işe yaraması için gerekli yapbozun bir parçasıdır.
Bilim insanları böceklerin
günlük işlerini yaparken bile
çevreye sağladıkları faydayı hesaplamaya çalıştı.
Her bir tür farklı bir hizmet veriyor,
ama katkılarının çoğunu fark etmiyoruz,
onlar gidene kadar.
Böceksiz bir gezegen, işleyen bir gezegen değildir.
Ve elbette bu düşüş sadece böceklerle sınırlı değil.
Vahşi yaşamı uzaklaştırdık çünkü tarımımız
dünyanın yaşanabilir topraklarının çoğuna yayıldı.
Bugün dünyadaki tüm kuşların
sadece %30'u vahşi.
Ve gezegendeki tüm memeliler arasında
vahşi türler sadece %4'ü oluşturuyor.
Peki, biyolojik çeşitliliğin eşiği nedir?
Toplumlarımız çökmeden önce
doğal dünyamızın daha ne kadarını kaybedeceğiz?
Doğada bir çok
devrilme noktası var
ve biyolojik çeşitlilik konusunda
gezegensel eşiği bulmak zor
çünkü yaşam çok karmaşık.
Doğamız karmaşık olduğundan doğa kaybı konusunda
tek bir eşik tespit etmek zor olabilir
ama bir şey açık.
O eşiği çoktan aştık.
Kırmızının derinliklerindeyiz.
Dünyamızdaki türlerin kaybolması
ve ekosistemlerin yok edilmesi konusunda öyle tehlikeli bir noktaya geldik ki
biyolojik çeşitlilik kaybını olabildiğince hızla
durdurmak zorundayız.
Şimdi 2021, 2022 için
hedef belirleme zamanı.
Yani, bu on yılın başlarında,
sıfır doğa kaybını hedeflememiz gerekiyor.
Şu andan itibaren en fazla 1,5 santigrat ısı artışına izin verirsek
bu, sıfır doğa kaybına eşit olacak.
Üçüncü biyosfer eşiği gezegenin kan dolaşımıyla ilgili,
çünkü tatlısu, toplumun dayandığı temellerden biri.
Hayatta kalabilmemiz için
her gün kişi başı 3.000 litre
tatlısuya ihtiyacımız olduğunu biliyor muydunuz?
"Tanrım, 3.000 litre? Üç ton su demek. Bu nasıl olabilir?" diyorsunuz.
Evet, temizlik ve içmek için sadece 50 litreye ihtiyacımız var.
Zengin dünyada
çamaşır yıkamak ve ev işleri için yaklaşık 100 litre kullanıyoruz.
Endüstri yaklaşık 150 litre kullanıyor, yani 300 litre ediyor.
Ama geri kalanı, 2.500 kadarı, yemek için.
Yemeğimizi yerken tabaklarımızdaki her şeyi üretmek için
gereken tatlı su o.
Tatlısuyun Johan için özel bir önemi var.
Afrika'nın yarı kurak bölgelerinde
uzun yıllar süren araştırması ve doktora tezinin konusuydu tatlısu.
Gün doğumundan gün batımına kadar
etrafta dolaşıyor, deli gibi terliyor,
toprakta profil kazarak,
toprak örneği alarak,
toprağın nemini ölçerek veri topluyordum.
Rüzgâr ve yağmur verisi alıyordum.
Çok fazla yaprak alanı ölçtüm. Bir bilim insanının,
bir bitkinin yaprağının milimetre karelik alanını ölçerken bile
ne kadar dikkatli olması gerektiğini anlamanız gerek.
Daha büyük bir soruyu cevaplamak için ona detaylar gerekiyordu.
Dünyayı beslemek için ne kadar suya ihtiyacımız var?
Yüksek lisansımı yaparken geçici cevabım
''Evet. Dünyada buna yetecek su var." idi.
Ama madalyonu öteki yüzü de var.
Tatlısu kullanımı açısından
aşılırsa sistemde çökmeye neden olabilecek bir eşik var mı?
Dünyadaki tüm nehir havzalarını taradık
ve böylece bu nehir havzalarının
normal işlev görmesi, yeterli sulanması
ve sağlıklı ekosistemleri sağlaması için gerekli olacak
minimum yeraltı su kaynağı miktarını belirledik.
Şu anda her bir nehirden çıkarılan su miktarı
nehirlerin neden kuruma ihtimali olduğunu ortaya koyuyor.
Küresel olarak bugün, değerlendirmemizde görüldüğü üzere
tatlısu sınırı konusunda güvenli bölgedeyiz
ama tehlikeli bölgeye doğru hızla ilerliyoruz.
Biyosfer eşiklerinin sonuncusu
azot ve fosforun besin akışını içeriyor.
Bunlar, tüm canlıların temel parçaları,
gübrelerin temel malzemeleri.
Johan bunların kullanımındaki artışın etkilerine birebir tanık oldu.
Çocukluğunda yazlarını Baltık Denizi'ndeki bir adada geçirirdi.
Balık tutmaya bayılırdık.
Yakın dostum Anders, ve erkek kardeşim Nicklaus'la
sık sık avlanmaya giderdik.
Genelde üçümüz giderdik,
anneme ve babama
"Yemekte balık ister misiniz?" diye sorup
sonra eve bir sürü avla dönerdik.
Maceralarımızdan biri
Baltık Denizi'nin iki, üç deniz mili açıklarında
el oltasıyla morina balığı tutmaktı.
O zamanlar balığı temizlemekte ustaydım,
bir saat balık tuttuktan sonra
balığı bırakıp temizlemeye girişmek zorunda kalırdım
çünkü eve götüremeyecek kadar çok balık tutardık.
Martılar başımıza üşüşürdü
çünkü tekneye sığdırmak için
bir dolu balığı parçalara ayırırdım,
sakatatları falan olurdu.
Ve bu, çocukken büyük bir heyecan kaynağıydı.
Aradan yirmi, otuz yıl geçti ve durum şimdi tamamen farklı,
kimse morina balığı tutamıyor
çünkü yoklar.
Havadan bakınca 1970 ve 80'lerde göründüğü gibi hâlâ
ama aşağıdan baktığınızda
tamamen farklı bir şey.
Johan çocukken Baltık denizi morina balığı gibi
yırtıcı balıkların egemen olduğu sağlıklı bir ortamdı.
Fakat, aşırı avlanma balıkların çoğunu bitirmiş olsa da
Baltık'ı felakete sürükleyen
çevresinde tarlalardan ulaşan gübrelerdi.
Artık dünyanın en kirli denizi o.
Dünyada, Baltık Denizi durumunun bir çok eş değeri varsa
bu derin bir endişe sebebi
çünkü bu tüm gezegenin
yavaş yavaş
direncini kaybedip zayıfladığının bir işaretidir.
Elena Bennett gübrelerin etkilerinde uzman.
Havadaki azotu alıp
bitkilerin kullanabileceği bir forma kimyasal olarak dönüştürüyor,
fosforu da yerden alıp aynısını yapıyoruz.
Maden gibi.
Fosfor çıkarabilmek için çok daha etkili olan
yeni kimyasal yollar bulduk ve bu da dünyadaki gıda üretimini
iki, üç ve hatta dört katına çıkaracak kadar verimli oldu.
Bu, genişleyen nüfusumuzu beslemede çok önemliydi
fakat kullanmamız gerekenden
çok daha fazla gübre kullanma alışkanlığını edindik.
Kullanılmayan besinler nehirlere akıyor
ve nehirleri de aşırı gübrelemiş oluyor,
buna ötrofikasyon diyoruz.
Böylece yosunlaşma görüyoruz.
Gölün üstünde mavi, yeşil bir pisliğe benziyorlar.
Genellikle çok kötü kokuyorlar
çünkü burnumuza gelen koku yosunların çürümesi.
Çürüdükçe oksijen tüketiyorlar.
Azaltılmış oksijen gölün dibindeki tortuların
kimyasal yapısını değiştirerek daha fazla fosfor salmasına neden olur.
Ötrofikasyon problemi olur olmaz göl bize der ki:
''İyi, işi daha da kötüleştireyim."
ve gölü o hâlde sabit tutmak için
pozitif geri bildirim göndererek
daha fazla fosfor yaratmasına neden olur.
Aynı sorunu
okyanuslardaki ötrofikasyonda da görüyoruz
aynı besinlerden dolayı oluşmuş
ölü alanlar görüyoruz
ve bu ölü bölgeler
dünya çapında birkaç yüz yerde var.
Okyanustaki ötrofikasyon dünyada önceden gerçekleşen
beş kitlesel yok oluşa sebep teşkil etmiş olabilir.
Günümüzde şimdiden bu ölü bölgeler
on binlerce kilometrelik alana yayılmış durumda.
Aşırı fosfor ve azot kullanımımız
biyosfer üzerindeki en az bilinen ama en kritik olan etkilerdendir.
Tehlikeli bölgeye çoktan girdik.
Besin eşiğini çoktan aştık.
Çok sık düşündüğümüz bir şey değil bu.
Bence bu eşiği şu anda olduğundan çok daha ciddiye almalıyız.
Besinler, su, ormanlarımız,
biyolojik çeşitlilik ve iklim.
Gezegenimizin, istikrarı düzenleyen
ve hayatta kalmamızı sağlayan
beş büyük parçası.
Ama Johan ve arkadaşları bu resmin tamamlanmadığını biliyorlardı.
Henüz okyanuslarda gerçekleşen ve az bilinen sorunu açıklayamamışlardı.
Gezegenimizin dengesi üzerindeki etkisi diğerlerinden daha ağır olabilir.
Atmosfere karbondioksit yaydığımızda
ve bu salınımların üçte biri okyanusa girdi.
Terry Hughes yıllardır Johan'la yakın çalışıyor.
Bu, okyanusun kimyasını değiştirdi.
Okyanusun pH'ini değiştirdi
ve onu daha az alkali yani daha asidik hâle geldi.
Bu yüzden "okyanus asitlenmesi" deniliyor.
Karbondioksit suda çözündüğünde
karbonik asit ortaya çıkar.
Soğuk sular daha çok etkilenir.
Geçtiğimiz birkaç on yıllık dönemde
dünyanın okyanusları %26 daha asidik hâle geldi.
Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğu yüksek miktarda olmaya devam ettikçe
okyanus da asitlenmeye devam edecek.
Asit, suda karbonat iyonları denilen kimyasallarla
tepkimeye girer.
Geniş bir organizma grubunu, özellikle de
iskeletlerinin gelişmesi için
karbonata ihtiyacı olanları etkiler.
Yumuşakça, istiridye, midye gibi şeyler.
Okyanus asitlenmesinin kötü bir geçmişi var.
Okyanustaki asidifikasyon
ve pH değerinde global değişimler kitlesel bir yok oluşa neden olabilir.
Jeolojik kayıtlarında buna defalarca rastlıyoruz.
Yani, gezegenin iklimiyle oynadıkça
resmen ateşle oynuyoruz
çünkü gezegenin eşiklerini aştığımıza
daha önce olmadığımız noktalara gelmek
beklenmeyen sonuçlar doğuracak.
Hâlâ okyanus asitlenmesi konusunda güvenli bölgedeyiz
fakat tehlikeli bölgeye
ve olası kitlesel yok oluşa doğru ilerliyoruz.
Johan ve meslektaşları
dünyadaki tüm karmaşık sistemler arasında
gezegenimizi sabit tutan dokuz sistem olduğunu keşfettiler.
Fakat iki tanesi için
eşiğin nerede olduğunu henüz tespit etmediler.
İlki insan yapımı kirletenlerin birleşimi.
Bunlara "yeni varlıklar" diyoruz ve bunlar nükleer atıklardan
kalıcı organik kirletici maddelere,
ağır metal yüklemelerinden mikroplastiklere kadar
bir çok şeyi içeriyor.
İnsanlar 100.000 yeni malzeme yarattılar,
bunların çoğu çevreyle zarar teşkil edecek etkileşime girebilir.
Şu anda bu eşik ölçülmedi.
Bu kirleten maddelerin
kümülatif etkilerini şu anda bilmiyoruz
fakat kontrol edilemezlerse
bir çoğunun gezegenimizde bozulmaya yol açma potansiyeli var.
Şu anda küresel bir etki yaratan bir kirleten var
etkisi öyle ağır ki kendi eşiği var.
Aerosoller atmosferdeki parçacıklardır.
Onlara hava kirliliği parçacıkları denir.
AEROSOLLER
Aerosol kirliliğinin %75'i fosil yakıtların yanmasından kaynaklanır.
Onları puslu gökyüzü olarak görüyoruz
çünkü güneş ışığını kesip ayna gibi dağıtırlar
ve küresel karartma denen şeye sebep olurlar.
Veerabhadran hayatını
tepemizdeki ve etrafımızdaki havayı araştırmaya adamış.
Ayrıca aerosoller iklimi de etkiliyor.
Çünkü aerosoller dünyanın sıcaklığını belirlemedeki
en önemli kaynak olan güneşin ısısını kesip soğumaya da neden oluyor.
Benim gibi iklim bilimciler aerosollerin gezegeni soğuttuğunu
ve ısınmayı maskelediğini söyleyince ''Bu iyi bir şey.'' diyebilirsiniz.
Ama maalesef değil.
Bu maskeleme yüzünden
hâlâ sera etkisini canavarını tam olarak görmüyoruz.
Aerosollerden gelen bu soğutma etkisi
küresel ısınmanın etkilerinin %40'ını maskeliyor
ve bu bize pahalıya mal oluyor.
Hava kirliliği her yıl yedi milyondan fazla can alıyor
ve her birimizin yaşam süresini
ortalama üç yıl azaltıyor.
Hava kirliliğinin eşiği henüz bilimsel olarak belirlenemedi.
Sadece bu parçacıkların sebep olduğu
yedi buçuk milyon ölüme dayanarak diyebilirim ki
aerosoller konusunda eşiği aştık.
Son eşik olan dokuzuncu eşik ise ozon tabakası.
Doğru yöne doğru ilerlediğimiz
tek eşik olma özelliğine sahip.
Ozon tabakası
DNA'mızı etkileyip deri kanseri gibi ölümcül hastalığa yol açan
zararlı ultraviole ışınları engelliyor.
Bu yüzden 1980'lerde
Antarktika'daki ozon deliği bulununca
küresel bir panik yaşandı.
Kimyasal kirletenlerin atmosfere salınması yüzünden ortaya çıkan
ozon tabakasındaki delik
ulusları bu kimyasalları uzaklaştırmaya ikna etti.
Bilimsel uyarıların siyasi eyleme dönüşmesi
gerçekten harikaydı.
Bu, tüm gezegeni
gerçekten yönetebileceğimizi gösteren ilk ve tek örnekti.
Gezegenimizin bahsettiğimiz bu eşiklerinden birinde
tehlikeli bölgeye girdiysek bile
güvenli bölgeye dönebiliriz.
Ve güvenli bir operasyon alanına geri dönebildik.
Buna tanık olmak gerçekten müthişti.
Bilim insanları bizi alarma geçirdi ve dünya harekete geçti.
Johan ve meslektaşları sayesinde
gezegenin dokuz eşiği olduğunu
ve bu eşikleri aşarsak karşılaşacağımız riskleri biliyoruz.
Ozon tabakasıyla birlikte, en azından şimdilik,
okyanus asitlenmesi ve tatlısu konusunda güvenli bölgedeyiz.
Hava kirliliği ve yeni varlıklar dediğimiz diğer kirletenler açısından
tehlikeli bölgeye ne kadar yakın olduğumuzu bilmiyoruz.
Fakat en önemlisi şu,
ne yazık ki bu dokuz eşikten dördünü aştık.
İklim, orman kaybı, besinler ve biyolojik çeşitlilik.
Şu anda geri dönüşü olmayan devrilme noktalarını geçmeye
ve dünyayı, medeniyetlerimizi destekleyemeyecek bir hâle getirmeye
tehlikeli bir şekilde yakınız.
Bugün dünyada gördüklerimiz gezegenin eşikleri çerçevesini doğruluyor.
Bir sürü açık kanıtımız var:
İklim konusunda ve biyolojik çeşitlilik bakımından
yüksek risk bölgelerinde olduğumuzdan
daha fazla kuraklık, yağmur ormanı üzerindeki etkiler,
Avustralya ve Amazon'da orman yangınları,
hızlanan buz erimesi, mercan resiflerinin çökmesini görüyoruz.
Bu gezegensel değişimlere tanıklık eden bilim insanları için kayıp
sadece sayılardan ibaret değil.
Terry Hughes ömrünün uzun bir kısmını mercan resiflerini araştırmaya adamış.
Ağarmış mercan çok hasta demektir.
Etraflarındaki su ısındığında mercanların rengi ağarır
ve bu, küresel ısınma yüzünden
çok sık ve yoğun olan bir şey.
Son yıllarda gördüğümüz toplu ağarma olaylarında
su ısısının aşırı uçlarda değiştiğine şahit olduk
bu nedenle mercanlar çabuk ölebiliyor.
Adeta pişiyorlar.
Ağarma etkinliğinin ayak izi, beşinci derece tropik tufandan
on kat daha büyük.
Etkinin büyüklüğü ve sıklığı konusunda
normalin çok dışına çıktılar.
Terry, dünyanın en büyük resif sistemi olan
Büyük Set Resifi'ni inceliyor.
Ağarma eskiden lokal ve nadir görülürdü
fakat son 20 yıldır
denizdeki ani ısınmalar büyük ölçülerde ağarmaya neden oldu.
En büyük beş ağarma olayının üç tanesi, son beş yılda gerçekleşti.
Bir ağartma olayıyla diğeri arasındaki kısalan zaman farkı bizi endişelendiriyor.
Büyük Set Resifi'nde
2016 ve 17 yıllarında, iki yaz peş peşe
ağarma olayları gördük
Aradaki boşluk, mercanların iyileşmesi için elzem.
Resifin mercanlarının yarısı öldü.
Terry'nin çalışmalarından biri
ağarmaların boyutunu ölçmek için havadan inceleme yapmayı içeriyor.
Havadan inceleme yaptığımızda
olabildiğince yavaş uçuyoruz
böylece mercanları görüp kaç tanesi ağarmış
bakıp değerlendirebiliyoruz.
Tüm mercanlar ağarmış.
Evet, bu kötü.
Ağarmış resifleri kilometrelerce öteden görebilirsiniz
çünkü neredeyse parlıyorlar. Üzerlerinde fazla ağarmış mercan var.
Çok geniş bir tepe var ve neredeyse hepsi ağarmış.
Havadan incelemeler beş kez yapıldı,
üç tanesini ben yönettim.
2016, 2017 ve 2020'de yapılan son üçünü.
Asla yapmamayı umduğum bir işti
çünkü çok şok edici.
Kusura bakmayın.
Büyük Set Resifi'nin
mercan mezarlığı olmak üzere olduğu bir geleceğe doğru ilerliyoruz.
İklim modellemesi uzmanları ve biyologlar bize diyor ki
karbon salınımı her zamanki gibi devam ederse
bu yüzyılın sonuna kadar her yaz
peş peşe ağarma olayları gerçekleşecek.
Mercan ağarması konusunda devrilme noktasını geçtik.
Bilim insanları ve benim gibi çevre bilimciler
on yıllardır küresel ısınma konusunda konuşuyor
ama dinlenmiyor olmamız çok sinir bozucu.
Sinirleniyorum.
Üzülmüyorum. Sinirleniyorum.
Sinirlenmek için gerçek bir sebep var
çünkü bilim çok açık,
son 30 yıldır bunu insanlara aktarıyoruz
ve hâlen doğru yöne gitmiyoruz.
Panik olmanızı istiyorum.
Her gün yaşadığım korkuyu hissetmenizi istiyorum
ve harekete geçmenizi istiyorum.
Bir krizdeymişiz gibi hareket etmenizi istiyorum.
Eviniz yanıyormuş gibi davranmanızı istiyorum
çünkü yanıyor.
Avustralya'da aylardır devam eden çalı yangınları
ülkenin doğu kıyısının çoğunu yok etti.
2020'de, Avustralya cehennem gibi bir yaz yaşadı.
Ve tek çıkış yolumuz
düşmüş ağaçların ve alevlerin arasından ilerlemek.
Rekor kıran sıcaklıklar ve aylarca süren şiddetli kuraklıktan dolayı
50 milyon hektarlık arazi kül oldu.
İnsanlar bunun normalleşeceğinden korkuyor.
Ama bilim, bir normalimiz olmayacağını söylüyor.
Daniella Teixeira, Avustralya'nın en savunmasız kuşlarından olan
parlak siyah kakaduları inceliyor.
Parlak siyah kakadular onlara çok yaklaşmanıza izin verir.
Kim olduğunuzu öğrenirler, nerelere sık gittiğinizi,
bence aslında sizi tanıyorlar
o yüzden, yemek yedikleri ağaca yanaşıp
kuşları tek tek tanıyabilirsiniz.
Daniella,
Avustralya'nın güney kısmında, Kanguru Adası'ndaki çalışma alanına
mümkün olan ilk fırsatta döndü.
Şubat ayı kakaduların yuvalama mevsimi.
Hiç yaban hayatı belirtisi yok.
Burada hiçbir şey kalmamış.
Tam bir
katliama benziyor.
Sanki hiç bilmediğim bir yer burası.
Burası aynı yer olamaz
çünkü çok farklı.
Evet, son dört yılımı
tam burada çalışarak geçirdim, o yüzden…
Bu çok zor. Tam burada…
Her akşam bir kargaşa yaşanırdı.
Bu zamanda bir sürü yavru olurdu.
Bu çok üzücü.
Tanrım!
Bu yuvayı
iyi biliyorum.
Onu böyle görmek çok korkunç.
Ve geriye tek kalan
yere gömülmüş demir yaka.
Bu demir yakayı
onları korumak için yuva olan ağaçlara koyardık.
Keseli sıçanların
yavrulara saldırmasını engellemek için.
Etrafımda bu demir yakaları görmek,
öylece yerde duruyorlar…
Onları kurtarmak için yeterli olmadılar.
Bu bir biyolojik felaket. Hiç şüphe yok.
2020 orman yangınları Avustralya tarihinin
en yıkıcıları arasındaydı.
İklim bilimcileri uzun zamandır bu olaylardan bahsediyor…
DR. DANIELLA TEIXEIRA QUEENSLAND ÜNİVERSİTESİ
Ve bunların olacağını biliyorduk
fakat bunun bu kadar çabuk ve şiddetli olacağını
bence kimse beklemedi.
Bilim insanları ilk yangınların üç milyar hayvanın ölmesine
veya bölgeden ayrılmasına neden olduğunu tahmin ediyor.
1,43 milyon memeli,
2,4 milyar sürüngen,
180 milyon kuş,
ve 51 milyon kurbağa.
Bu rakamlar
ve sonuçları çok büyük.
Nasıl anlamlandıracağımı bilmiyorum.
Doğa korumacıları olarak uğraşmamız gereken şey bu değil.
Bence bu bir uyandırma çağrısı.
Bu yaz yangınları
bunun bizi bugün nasıl etkilediğini
ve uzun süreli sonuçları olacağını gösterdi.
Nereye gidecek ki?
Yangınlar ve mercanların ağarması iklim eşiğini aştığımızdan kaynaklanıyor.
Fakat gezegenimizin dengesini bozmamızın etkilerinden en yaygın olanı
doğayı mahvetmiş olmamız.
Covid-19 salgını.
Sizinki gibi benim hayatımı da etkiledi.
Covid-19, onunla savaşmak için
yeterli donanıma sahip olmadığımız bir güçtü.
Sağlık hizmetlerini ezip geçti,
küresel ekonomiyi çökertti.
CARNABY CADDESİ'NE HOŞ GELDINIZ.
Bir çok kişiyi şaşırtsa da
Dünya Sağlık Örgütü geleceğini haber vermişti.
Bence zaman meselesiydi.
DR. MARíA NEIRA DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ
Doğayı yok ediyorduk. Ekosistemlerimizi yok ediyorduk.
Çok agresif tarımsal uygulamalarımız var.
Çok fazla ve agresif ormansızlaştırma yapıyorduk.
Buna ek olarak, çok kirli ve nüfus yoğunluğu çok olan
şehirlerde yaşıyoruz.
Bence tüm bu unsurlar yeni virüslerin yayılması için
mükemmel bir ortam hazırladı.
Zoonotik hastalıklar doğanın dayanıklılığı zayıfladığında
insanlara geçmeye başlar.
Pandemiye sebep olan, sağlıklı bir doğa değildir.
Hastalıkların bulaşması şöyle,
sadece belirli şartlar altında,
çevrelerine aşırı şekilde el koyduğumuz belirli türlerden geçiyorlar.
Yani insan sağlığı, hayvan sağlığı ve çevre sağlığı;
üçü birbiriyle bağlantılı.
Doğaya maruz kalmak iyidir,
doğayı yok etmediğimiz
ve diğer türlerin yaşadığı ekosistemleri
yok etmediğimiz sürece.
Covid-19 bence
ilk kez şöyle düşünmeye itti bizi:
"Aman tanrım, dünyamızın bir ucunda olan bir problem
dünya ekonomisini
ve benim hayatımı aniden değiştirebilir.''
Covid-19'un ortaya çıkışı
dünyamızda her şeyin yolunda olmadığını gösteren bir uyarıydı
ama aynı zamanda bize
yeni bir yöne dönmek için fırsat verdi.
Artık Johan ve arkadaşları farları açtıkları için
eşiklerimizi açıkça görüyoruz.
Güvenli bir yere, daha dayanıklı bir geleceğe giden yolu
görebiliyoruz.
Ulaşılabilir bir yol.
Artık burada ekonomik büyüme yapalım,
şurada da çevresel etkiyi azaltma çalışması yapalım demek değil.
Değil, artık mesele şu;
tüm gelişim modellerimizi sürdürülebilirliğe dayayıp
yaptığımız her şeyi gezegenimizin yönlendirmesini sağlamak.
Acil önceliklerden biri karbon salınımını sıfıra indirmek
ve küresel sıcaklığı olabildiğince düşük tutmak.
İki derece eşiğini aşmamak için
bir fırsat kapımız var.
Hatta 1,5'e düşmesi için bile var.
Fakat bu kapıyı henüz sadece
araladık.
Sanayi Devrimi'nin başlangıcından beri
2.400 milyar ton karbondioksit saldık.
1,5 derecenin altında kalmak için
300 milyar tondan daha az karbondioksit salınımı olmalı.
Her yıl 40 milyar ton salınıma devam edersek
yedi yıl içinde bütçemiz tükenecek.
Tabii ki
dünyadaki tüm enerji hizmetlerini bir gecede kapatamayız.
Bu yüzden bunu yapmanın düzenli yolu
şu anda salınımları azaltmak, bilim öyle gösteriyor.
Bugün, bu küresel eğriyi bükmek için son şansımız.
Başarabileceğimiz en çabuk salınım azaltma hızı nedir?
Yılda %6, 7'den daha hızlı azaltabileceğini gösteren bir çalışma yok
çünkü yılda %6 veya %7, on yılda bunun yarıya inmesi demek.
Emisyonlarımızı her on yılda bir yarıya düşürmek
katlanarak devam edecek bir değişim.
Bu hıza herkes uyum sağlayabilir.
Yani, sen ve ben bunu kişisel olarak yapabiliriz.
Şöyle bir karar verebiliriz: "Bundan sonra ben ve ailem
salınımlarımızı her on yılda bir yarıya indireceğiz.''
Bu da, aynı kuşak içerisinde, yani 30 senede
fosil yakıtlardan kurtulacağız demek olur.
Bunu bir şirket de, ülke de, tüm dünya da yapabilir
ve yapmalıdır.
Tabii ki fosil yakıtları saf dışı bırakmak
iklim eşikleri içinde güvenli yere doğru yolculuğumuzu başlatacak,
hava kirliliğini önemli ölçüde azaltacak,
okyanus asitlenmesini yavaşlatacak,
ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki baskıyı azaltacaktır.
Ama sıfır salınım yeterli değil.
Gezegeni ısıtan karbonu da azaltmalıyız
ve bunu yapmanın çok etkili bir yolu var.
Daha çok ağaç dikmek.
Milyarlarca ağaç dikmek için sarf edeceğimiz küresel çaba
iklim krizini çözmede maddi olarak en uygun
ve ulaşılabilir çözümlerden biri olabilir.
Saldığımız karbonu azaltıp
sıfır karbon salınımına
mümkün olduğunca erken ulaşmak için
ağaç dikmek elzemdir.
Tabii ki karbonu tutmaları
bu ağaçların faydalarından sadece biri.
Cheikh Mbow yıllardır Johan'la çalışıyor.
O, ağaçların avukatı.
Ağaçlar toprağın aşınmasını önler.
Ağaçlar olmazsa daha az yağmur olur.
Tarlalara ağaç dikersek
tarlaların verimi artar
ve üretim artar.
Ağaçları eski yerlerine geri getirmek istiyoruz,
sürdürülebilir kalkınmanın merkezine.
İşimiz bir ağacın yetişebileceği her yere
ağaç dikmek.
Ağaç dikmenin, doğal dünyamızı eski haline getirmenin
gezegenimizin biyolojik çeşitliliği için elbette inanılmaz faydaları var
ama aynı zamanda iklimimizi,
besin üretimimiz için tatısuyumuzu
ve doğanın bedava sağladığı tüm hizmetleri
stabilleştirmemize de katkısı olacak.
Bir düşünün, insanlık olarak ortaya çıktığımız andan itibaren ilk kez
bir sabah kalkıp
önceki gece gördüğümüzden daha fazla vahşi yaşamla uyanabiliriz.
İnanılmayacak derecede basit bir dönüşüm daha var
ve bu, gezegenimizin eşikleri çerçevesinde kalmamızın sırrı.
Bunu hepimiz yapabiliriz.
Aslında, yiyecekleri yemeği seçme özgürlüğü olan
herkes tarafından benimsenebilir.
Heyecan verici tarafı şu, bu diyet, yarı vejetaryen diyet.
Yani daha az kırmızı et, ve daha az nişastalı yiyecek tüketip
daha fazla bitki bazlı protein, meyve ve kuru yemiş tüketmek.
Eğer bu diyeti izlersek
bence herkes, daha sağlıklı yiyecekler yiyebilir.
Ayrıca sadece iklimde değil biyolojik çeşitlilikte,
karada, suda, azot ve fosforda da
daha güvenli operasyonlara geçebiliriz.
Sağlıklı beslenmenin
gezegenimizi kurtarmanın en önemli yolu olması çok heyecan verici.
Bir önemli dönüşüm daha var.
Tüm gezegen eşiklerimiz içinde
bizi güvenli bölgeye götürecek bir dönüşüm.
Hiçbir şeyin atılmadığı bir dünya düşünün.
İsrafımız tasarımdan geliyor.
Bir ürün ürettiğimizde,
ham maddeyi geri kazanma yöntemlerini nadiren geliştiriyoruz.
Eğer bu düz yöntemi dairesel yönteme çevirebilirsek,
ham maddelerin geri kazanılabileceği ürünler tasarlarsak
kaynak kullanımımız sonsuz olabilir.
Yani giderek artan kanıtlara göre döngüsel ekonomiler,
tüm dünya vatandaşlarına iyi bir hayat sağlayabilme ihtimalimizin
temel taşlarıdır.
İsrafı ortadan kaldırmak iklim, biyolojik çeşitlilik
besinler, yeni varlıklar ve hava kirliliği açısından
bizi güvenli bölgeye yakınlaştırır.
Gezegenin eşikleri önümüze net bir patika açtı.
Yenilenebilir enerjiyi seçmek, sağlıklı yiyecekler yemek,
ağaç dikmek, israfa hayır demek gibi basit şeyler.
Bunlar bir araya gelerek dünyadaki geleceğimizi değiştirebilir.
Bunun en güzel yanı ise bu dönüşümlerin
şu anki hayatlarımızı da iyileştirecek olması.
Gezegeni umursamıyor,
dünyadaki eşitliği umursamıyor,
sadece bencilce kendinize,
ailenize ve kendi hayatınıza odaklanıyorsanız bile
ki bu gayet onurlu bir pozisyon bence,
yine de günlük yaşamın içinde bir insan olarak
güvenli bir operasyon alanına geri dönmek isteyeceksiniz.
Herkes temiz havaya sahip olmaktan,
daha sağlıklı ve daha uzun yaşam beklentisinden faydalanır.
Çocuklarınız daha sağlıklı olur.
Gezegenin eşiklerine geri dönmek
istikrarlı ekonomileri,
ve istikrarlı iş imkanları olan toplumlarda yaşamak demektir.
Bu da yaşadığınız yerde çatışma ve istikrarsızlık riskini azaltır.
Yani sonuçta,
her şeyin değiştiği tehlike bölgesinde olmak yerine
güvenli bölgede olmayı istersiniz.
Bugün elimizdeki delillere dayanarak
2020 ve 2030 arasında yapabileceklerimiz
bence insanlığın dünyadaki geleceğine dair karar verici olacak.
Gelecek belli değil.
Gelecek bizim elimizde.
Önümüzdeki yüzyıllarda neler olacağı,
önümüzdeki bu on yılda kartlarımızı nasıl oynayacağımızla ilgili.
Yaşamak için olağanüstü bir zamandayız
ama kararlı davranmak gibi büyük sorumluluğumuz var.
Kaybedecek vaktimiz yok.
Yarın sabah bir göktaşının dünyaya geldiğini söyleyen bir rapor olsa
ne yapardık?
Eminim diğer her şeyi bir kenara bırakıp
sorunu çözmeye odaklanırdık.
Ne pahasına olursa olsun.
Bilimin çabalarından anladığımız
karşı karşıya olduğumuz gezegensel krizin de
aynı tepkiyi gerektirdiği.
Bence dünyada artık
çevre sorunları yok.
Gezegenin istikrarını bozma…
Gezegenin istikrarını bozma riski dünyadaki tüm toplumlar için
bir güvenlik ve istikrar sorunudur.
Bu yüzden bu, Güvenlik Konseyi sorunu.
Bence gezegenin eşiklerini
her şeyin merkezine,
en stratejik, en üst yönetim seviyesine koymalıyız,
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne.
Böyle küresel bir tepki artık hiç olmadığı kadar ulaşılabilir.
Şu anda daha büyük bir şey oluyor,
gezegende çok baskın bir güç olan bir tür
yani biz insanların
son dört milyar yılda
hiç görmediği bir şey.
Toprak Ana sürekli teşhis
ve gözlem altında.
Bilim ve gözlem dünyasındaki dijitalleşme,
ve hiper bağlanabilirlik
tüm gezegeni bilgiyle kapladığımız anlamına geliyor.
Ya şimdi
sadece jeofiziksel olarak değil
dünyaya entegre edilmiş yeni bir bilinçle de tanımlanan
eşsiz bir jeolojik çağa giriyorsak?
Johan Rockstrom gibi bilim insanları sayesinde
artık dünyamızın bilinci ve beyni gibi davranıp
tek bir amaç için hareket etme kapasitesine sahibiz.
Gezegenimizin sonsuza dek sağlıklı ve dayanıklı kalmasını sağlayabiliriz.
Kusursuz bir yuva için.
Alt yazı çevirmeni: Sinem Morgan