Downloaded from YTS.MX
NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
Official YIFY movies site: YTS.MX
Wyobraźcie sobie, że jedziecie przez górzysty teren,
a droga wije się pod górę.
Dzięki potężnemu silnikowi pojazd jedzie za szybko,
a do tego bez świateł.
Istnieje ryzyko zjechania z klifu.
Oczywiście, chcecie włączyć światła.
Oto do czego nieustannie dąży nauka.
Oświetlić drogę, żebyśmy widzieli niebezpieczeństwa na drodze.
Ostatnie odkrycia naukowców,
którzy badają, jak funkcjonuje nasza planeta,
mają wielką wagę dla nas wszystkich.
Ich wnioski są na wskroś niepokojące.
Mimo to dają nam nadzieję,
bo pokazują, jak możemy wszystko naprawić.
Jedna z osób, która poświęciła swoje życie
badaniu tych ważnych, globalnych problemów,
pochodzi ze Szwecji.
Johan Rockstrom.
Wraz z kolegami z całego świata dokonał
być może najważniejszego odkrycia naszych czasów.
Johan dał nam nadzieję.
Dał nadzieję na wyjście z tego kryzysu.
Gdy poznacie jego badania,
już nigdy nie spojrzycie tak samo na świat.
Tu nie chodzi o planetę.
Tylko o nas i o naszą przyszłość.
Wciąż mamy szansę.
Ludzkość wciąż może mieć przyszłość.
Stąd bierze się mój optymizm, jeśli chodzi o lepsze jutro.
Nasza wiedza o funkcjonowaniu planety
ciągle się powiększa.
Dużo lepiej niż kiedykolwiek rozumiemy,
jak złożoność życia
jest integralna dla naszego przetrwania.
Bioróżnorodność jest w kryzysie, a klimat się zmienia.
Johan Rockstrom skupił się na tym, co stabilizuje naszą planetę.
Dzięki nauce staliśmy się pierwszym pokoleniem,
które ma świadomość, że podważamy
stabilność Ziemi i jej zdolność,
żeby utrzymać rozwój ludzkości.
To dane z rdzeni lodowych. Nie ma chyba obecnie ważniejszego wykresu.
Wykres stanowi epokowe odkrycie.
Pokazuje globalną zmienność temperatury
na przestrzeni ostatnich 100 000 lat,
czyli od czasu pojawienia się współczesnych ludzi.
W ciągu dekady temperatury skakały o dziesięć stopni Celsjusza.
Mówiąc prościej, nie było łatwo.
Kluczowe jest to, że temperatura ustabilizowała się
zaledwie 10 000 lat temu.
WIEK (TYSIĄCE LAT WSTECZ)
Wykres pokazuje, że to niezwykły,
a wręcz cudownie stabilny, okres międzylodowcowy.
Geolodzy nadali temu okresowi stabilności
własną, specjalną nazwę.
Holocen.
Holocen jest niezwykły.
To ciepły okres, w którym średnia temperatura planety
waha się w przedziale plus-minus jednego stopnia Celsjusza.
Plus-minus jeden.
…plus-minus jeden stopień Celsjusza.
Dzięki temu powstał współcześnie nam znany świat.
Stała temperatura holocenu zapewniła nam stabilną planetę.
Poziom morza się ustabilizował.
Po raz pierwszy
mieliśmy przewidywalne pory roku i pogodę.
Ta stabilność była sprawą fundamentalną.
Po raz pierwszy cywilizacja stała się możliwa,
a ludzkość skrzętnie z tego skorzystała.
Udomowiliśmy ryż, pszenicę,
miłkę, kukurydzę, sorgo
na różnych kontynentach w podobnym okresie.
Zatem ruszyliśmy
w cywilizacyjną podróż.
Ta międzylodowcowa faza pozwoliła nam
rozwinąć nasze współczesne cywilizacje.
Holocen to jedyny stan naszej planety, który bez wątpienia
może utrzymać współczesny świat.
Od zarania cywilizacji
byliśmy zależni od stabilnego stanu planety.
Czyli od planety z dwiema wiecznymi pokrywami lodowymi,
płynącymi rzekami,
pokrywą leśną,
przewidywalną pogodą,
a do tego bogatej w życie.
W trakcie holocenu
ta stabilna planeta karmiła nas,
poiła i zapewniała czyste powietrze do oddychania.
Ale właśnie opuściliśmy holocen.
Wykładniczy wzrost ludzkiej presji na Ziemię osiągnął punkt przełomu,
przez co stworzyliśmy własną epokę geologiczną.
Naukowcy niedawno ogłosili koniec holocenu
i początek antropocenu,
wieku ludzi,
bo to my staliśmy się głównymi motorami zmian
na naszej planecie.
Przeznaczyliśmy połowę zdatnej do życia ziemi
pod uprawę i hodowlę zwierząt.
Przenosimy więcej osadów i skał niż wszystkie naturalne zjawiska na Ziemi.
Ponad połowa oceanu jest obszarem aktywnych połowów.
Dziewięć osób na dziesięć oddycha niezdrowym powietrzem.
W ciągu jednego życia
ogrzaliśmy Ziemię o więcej niż jeden stopień.
Najbardziej złowieszcza wiadomość dla ludzkości
jest taka:
W ciągu zaledwie 50 lat
udało nam się wypchnąć świat poza stan,
w którym znajdowaliśmy się od 10 000 lat.
Czy grozi nam destabilizacja całej planety?
Sytuacja jest niepojęta.
Po raz pierwszy musimy poważnie rozważyć
ryzyko destabilizacji całej planety.
INSTYTUT BADAŃ NAD WPŁYWAMI KLIMATYCZNYMI
Johan dąży do tego, żeby mieć całościowy obraz.
Pragnie czerpać z globalnej sieci wiedzy
żeby w pełni zrozumieć, co zapewnia planecie równowagę.
Jakie systemy są decydujące dla stanu planety?
Gdy zaczynaliśmy, nie wiedzieliśmy, czy jest ich pięć, czy 30.
Zadaliśmy sobie pytanie otwarte,
czy potrafimy zidentyfikować systemy regulujące stan planety.
Te systemy utrzymały ją
w stabilnym stanie przez cały holocen.
Gdy zwiększamy presję na Ziemię, istnieje niebezpieczeństwo, że te systemy
zaczną się rozpadać
i przekroczymy granice Ziemi,
co spowoduje utratę tej kluczowej dla nas stabilności.
Nie miałem wątpliwości, że trzeba
podjąć wyzwanie określenia limitów planety.
Czy możemy wyznaczyć punkt,
którego przekroczenie grozi wyzwoleniem nieliniowych zmian?
Czyli naszą granicę.
Jeśli naukowcy mogliby ustalić granice naszej planety,
czy mogą też wskazać nam wyjście
z obecnego kryzysu?
Aby pokazać nam nie tylko sposoby uniknięcia upadku,
ale też, jak w przyszłości zapewnić nam dobrobyt na Ziemi.
Pierwsza, najbardziej oczywista granica jest nam wszystkim znana.
Globalne temperatury są teraz najwyższe od zarania cywilizacji,
więc istnieje ryzyko, że przekroczyliśmy już
granicę klimatyczną Ziemi.
Być może najbardziej niepokojącym dowodem na to
jest zmiana stanu lodów na naszej planecie.
Jako Szwed Johan odczuwa to dotkliwiej niż większość.
Tak jak każde szwedzkie dziecko
uczyłem się, że południowy szczyt Kebnekaise
jest najwyższy w kraju.
Stanowi to część tożsamości Szwedów.
Dlatego z dużym smutkiem
godzimy się ze świadomością, że prawda jest już inna.
Południowy szczyt Kebnekaise niedawno stracił status
najwyższego w Szwecji.
Lodowiec, stanowiący jego najwyższy punkt, kurczy się o około pół metra rocznie
przez ostatnie 50 lat.
Zjawisko w Kebnekaise
samo w siebie nie oznacza destabilizacji planety.
Ale obecność dwóch wiecznych pokryw lodowych
w Arktyce i na Antarktydzie
jest warunkiem koniecznym, żeby planeta pozostała w stanie,
który umożliwił rozwój znanych nam cywilizacji.
Dlatego niepokojący jest fakt,
że lodowce topnieją,
bez względu na to, czy to mały lodowiec w Kebnekaise,
czy chodzi o Grenlandię.
Wszystkie te lodowce razem
oferują niezwykłą moc schładzania planety.
Ten efekt schładzania miał zasadnicze znaczenie
dla stabilności temperatur w całym holocenie.
Lód planety odbijał odpowiednią ilość energii słonecznej
z powrotem w kosmos.
Taka trwała, biała powierzchnia
odbija 90-95% ciepła słonecznego.
Kiedy pokrywy lodowe topnieją,
kurczą się,
przez co obrzeża są bardzo ciemne i pochłaniają ciepło.
Ponieważ powierzchnia jest teraz pokryta wodą,
zmienia ona znacząco kolor, przez co od pewnego momentu
pokrywy lodowe zamiast się samemu ochładzać,
zaczynają się grzać.
Stanowi to najbardziej dramatyczny punkt krytyczny
w systemie Ziemi.
Punkt krytyczny to punkt,
po którym zmiana staje się nieodwracalna.
To niczym pociąg zaparkowany na zboczu,
który powoli rusza.
Hamulce w pociągu zaczynają puszczać,
więc przyspiesza.
Jedzie coraz szybciej, aż w końcu tracimy kontrolę.
Już się psują hamulce, które mogą zapobiec
topnieniu lodowca na Grenlandii.
Gdy przyjechałem tu w wieku 20 lat,
było to niczym sen…
BADANIE GEOLOGICZNE DANII I GRENLANDII
Zobaczyłem pejzaże znane mi tylko z podręczników.
Jason jest jednym z wielu naukowców na świecie,
których dowody i wnioski były kluczowe
dla badań Johana.
Przez tysiąclecia śnieg gromadził się na Grenlandii.
Utworzył lodową kopułę
grubą na trzy kilometry i pnącą się wysoko w atmosferze.
Tam jest naprawdę zimno.
Gdy powierzchnia czaszy lodowej topnieje,
obniża się w cieplejsze powietrze,
co tylko przyspiesza proces.
Im bardziej topnieje,
tym chłodniejszy musi być klimat, żeby to odwrócić.
Ale obecny klimat jest już zbyt ciepły dla Grenlandii.
W obecnym klimacie Grenlandia już przekroczyła swój próg,
przez co traci 10 000 metrów sześciennych lodu na sekundę.
To średnie tempo ubytku.
Ono będzie się utrzymywać
w miarę ocieplania klimatu.
Czyli to koniec Grenlandii?
Najwyraźniej tak.
Jeśli znacząco nie ochłodzimy klimatu ziemskiego,
nieuchronne jest dalsze topnienie lodowca na Grenlandii.
Dramat polega na tym,
że cechą punktu krytycznego jest to,
że przypomina przycisk, po wciśnięciu którego nie można się wycofać.
Nie można już go wyłączyć i rzec:
„Ups, jednak nie chcę, by czapa lodowa na Grenlandii stopniała.
Wycofajmy się”.
Jest już za późno.
Po przekroczeniu punktów krytycznych może już nie być odwrotu.
Planetę skazuje się
na nieodwracalne załamanie stanu,
który dawał nam, ludziom, oparcie.
Stopienie się czapy lodowej Grenlandii
podniosłoby poziom mórz o siedem metrów.
Wyobraźcie sobie świat, w którym poziom morza nie jest statyczny.
Zmienia się.
Setki miast przybrzeżnych
będzie zagrożonych przez podnoszące się morza.
Ten stabilny poziom mórz był kluczowy
dla rozwoju cywilizacji.
Zmierzamy do przyszłości z Mad Maxa.
Ale Grenlandia to tylko jedna z polarnych czap lodowych Ziemi
i nie umywa się do swojego południowego bliźniaka.
Nie tak dawno temu
uważano, że Antarktyda jest
odpornym układem.
Miała być pokrywą lodową, mało zagrożoną przez zmiany klimatyczne.
Ale to się diametralnie zmieniło.
Obserwujemy przyspieszoną utratę masy
i lodu na rzecz oceanu na Antarktydzie.
Zachodnia Antarktyda podniosłaby poziom mórz o pięć metrów.
POCZDAMSKI INSTYTUT BADAŃ NAD WPŁYWAMI KLIMATYCZNYMI
Za to wschodnia Antarktyda dziesięć razy tyle.
Czyli mowa o poziomie oceanów wyższym nawet o 50 metrów.
Ricarda jest współpracowniczką Johana
i bada interakcję punktów krytycznych.
Trzeba podkreślić, że wszystko
w systemie Ziemi jest połączone.
Jeśli jedna część systemu klimatycznego
przekroczy punkt krytyczny,
może zwiększyć się prawdopodobieństwo, że inne zrobią to samo.
Przypomina to więc domino.
Jeśli przewrócisz jedno,
może to wywołać efekt kaskadowy.
Oczywiste jest, że przy obecnym globalnym ociepleniu
zwiększamy ryzyko
przekroczenia punktów krytycznych Ziemi.
Po przekroczeniu punktów krytycznych wywołujemy nieodwracalne zmiany.
Ziemia jest naszym największym przyjacielem.
Tłumi i łagodzi stres,
pochłania dwutlenek węgla i ciepło,
niweluje skutki klimatyczne.
Gdy przekroczy punkt krytyczny, może wzmocnić ocieplenie
i stać się wrogiem.
Jak wiadomo, klimat podgrzewają gazy cieplarniane,
więc przez nasze emisje
osiągniemy ów globalny punkt krytyczny.
Na długo przed pojawieniem się ludzi
średnia temperatura Ziemi była ściśle powiązana ze stężeniem
dwutlenku węgla w atmosferze.
Podczas holocenu
to stężenie było względnie stabilne.
WIEK (LATA)
Rewolucja przemysłowa zmieniła wszystko.
W 1988 roku przekroczyliśmy
stężenie atmosferyczne 350 części węgla na milion.
Wtedy przekroczyliśmy granicę.
Od tamtej pory istnieje ryzyko uruchomienia zmian,
które prowadzą do niekontrolowanego ocieplenia.
Po przekroczeniu poziomu 350 ppm stężenia atmosferycznego dwutlenku węgla
znaleźliśmy się w strefie zagrożenia.
Zatem 350 części na milion to pierwsza z granic Johana,
a my ten poziom już dawno przekroczyliśmy.
Obecnie stężenie dwutlenku węgla w atmosferze
wynosi około 415 części na milion.
Zaczynamy odczuwać skutki bycia
w strefie zagrożenia granicy klimatycznej.
Obserwuje się rosnącą częstotliwość susz,
fal upałów i powodzi,
przyspieszone topnienie lodu, rozmrażanie się wiecznej zmarzliny
i częstsze pożary lasów.
Przed nami druga granica.
Szybko zbliżamy się
do poziomu 450 części dwutlenku węgla na milion.
Granice stref zagrożenia planetarnego są ujęte w nauce przez zakresy niepewności.
Obecnie nauka ocenia, że ten zakres
leży między 350 ppm,
która jest granicą
między strefą bezpieczeństwa a strefą zagrożenia,
aż do 450 ppm.
Wtedy ze strefy zagrożenia wchodzimy w strefę wysokiego ryzyka.
Po wejściu do strefy wysokiego ryzyka nieodwracalne punkty krytyczne
są wielce prawdopodobne, a nawet nieuniknione.
A to jest ostrożny szacunek,
zważywszy na fakt, że sygnały punktów krytycznych są wszechobecne.
Mówiąc wprost, granica klimatyczna planety
to ocieplenie o 1,5 stopnia Celsjusza.
Istnieją liczne dowody,
że wiele ryzykujemy, jeśli pozwolimy sobie na więcej.
Jesteśmy na poziomie 1,1, szybko zbliżamy się do 1,5.
Jedyną szansą,
żeby nie przekroczyć granicy klimatycznej planety,
jest wycofać paliwa kopalne z gospodarki w ciągu najbliższych 30 lat.
Ten cel globalnej temperatury trafił na pierwsze strony gazet,
ale Johan wiedział, że to tylko wycinek większego problemu,
bo stabilność naszej planety jest zależna nie tylko od klimatu.
Trzeba było więcej badań i dowodów,
by stwierdzić, że mamy też cztery granice biosfery.
Granice żyjącej Ziemi.
Należą do nich ukształtowanie terenu.
BIOMY
Jak wygląda skład biomów na Ziemi?
Trzy lasy deszczowe, las strefy umiarkowanej,
las borealny,
tereny stepowe,
mokradła.
Druga to bioróżnorodność.
Czyli wszystkie gatunki w wodzie i na lądzie.
Trzecia, układ krwionośny Ziemi, czyli cykl hydrologiczny.
WODA SŁODKA
Na koniec zastrzyk składników odżywczych,
które mają zasadnicze znaczenie dla życia w biosferze,
czyli obieg azotu i fosforu.
Pierwsza z granic biosfery, czyli bogactwo ziemskich siedlisk,
wywołuje obawy odnośnie tego, jak zmieniamy te naturalne tereny.
Szybko zbliżamy się do istotnego punktu krytycznego
w jednym z największych zachowanych dzikich obszarów.
Amazonia.
Carlos Nobre od dziesięcioleci
bada znaczenie tego lasu deszczowego dla stabilności naszej planety.
Jako pierwszy wszczął alarm.
INSTYTUT BADAŃ ZAAWANSOWANYCH UNIWERSYTET SÃO PAULO
Widziałem dziewiczą Amazonię w latach 1971-72.
Zobaczyłem las
i rzeki.
Pływałem w Rio Negro z piraniami.
Nic mi się nie stało.
Od tego czasu duże połacie Amazonii zostały wykarczowane
pod hodowlę zwierząt i uprawy soi.
Carlos odkrył, że zbliża nas to
do uruchomienia nieodwracalnych zmian w pozostałej części puszczy.
W 1998 roku rozpoczęliśmy największy w historii eksperyment naukowy
w tropikalnym lesie deszczowym.
Zbudowano tam wiele wież,
które badają, jak las tworzy własny klimat.
Dane pokazują, że duża część lasu deszczowego wysycha.
W Amazonii pora sucha trwa najwyżej trzy miesiące.
Globalne ocieplenie
w połączeniu z niszczeniem lasów przez ludzką działalność,
szczególnie hodowlę i uprawę soi,
sprawiły, że pora sucha wydłużała się o sześć dni
w każdej dekadzie od lat 80. XX wieku.
Pomniejszenie i fragmentacja lasu
ograniczyły jego zdolność do odzyskiwania wody i generowania deszczu
w porze suchej.
Jeśli pora sucha trwa dłużej niż cztery miesiące,
drzewa w dżungli giną i zastępuje je sawanna.
Ten proces nazywa się sawannieniem.
Są znaki, że fragmenty Amazonii już się zmieniają.
Jeśli wylesienie przekroczy 20 do 25% powierzchni lasu,
przy jednoczesnym globalnym ociepleniu,
prawdopodobnie zajdzie nieodwracalny proces sawannienia,
który może mieć wpływ na 50-60% całej puszczy amazońskiej.
Straciliśmy już prawie 20% lasów deszczowych Amazonii.
Niebawem możemy zmienić Amazonię
z planetarnego przyjaciela we wroga.
Gdy dżungla zamieni się w sawannę, wiele drzew obumrze,
a węgiel uwolni się do atmosfery.
Carlos obliczył, że Amazonia
może wyemitować 200 miliardów ton dwutlenku węgla w ciągu 30 lat.
To tyle, co cała globalna emisja
z ostatnich pięciu lat.
Jesteśmy blisko punktu krytycznego.
Czy obchodzi nas walka z kryzysem klimatycznym?
Czy przejmujemy się tym, żeby zatrzymać ten węgiel w lesie,
czy mamy to gdzieś?
Istnieje już wiele powodów do niepokoju.
Ziemia rolna wciąż przejmuje naturalne ekosystemy.
Dalej wycinamy lasy deszczowe w tempie, który zagraża całemu systemowi.
Nie chodzi tylko o lasy deszczowe.
Drzewa każdego rodzaju są bezcenne dla utrzymania planetarnej stabilności.
Utrata zaledwie 25% światowej powierzchni lasów
grozi przekroczeniem katastrofalnych punktów krytycznych.
Wycięliśmy już prawie 40%.
Jesteśmy głęboko w strefie zagrożenia dla tej granicy.
Drugim istotnym skutkiem wylesiania jest utrata bioróżnorodności
w naturze.
Bioróżnorodność to druga z granic biosfery.
Stanowi podstawę naszego dobrobytu na Ziemi.
Ale źle ją traktujemy.
Skala i tempo degradacji przyrody są bezprecedensowe.
MIĘDZYRZĄDOWA PLATFORMA DS. BIORÓŻNORODNOŚCI I FUNKCJI EKOSYSTEMU
Anne Larigauderie jest ekolożką
zatrwożoną zalewem dowodów.
Na całym świecie
natura podupada.
Milion gatunków roślin i zwierząt,
z szacowanej łącznej liczby ośmiu milionów,
jest zagrożonych wyginięciem.
Dalsze trwanie tego negatywnego trendu
może spowodować szóste masowe wymieranie.
W ciągu zaledwie 50 lat
ludzkość wybiła aż 68% populacji dzikich zwierząt.
Kryzys bioróżnorodności jest niezaprzeczalnym faktem.
Utrata tej tkanki życia,
tej różnorodności biologicznej, zagraża dalszemu trwaniu ludzkości.
Obecne negatywne trendy bioróżnorodności
uniemożliwią wyżywienie ludzi na Ziemi.
Jest to niewykonalne bez dobrze funkcjonującej natury.
Johanem szczególnie wstrząsnęła historia
z jego własnego podwórka.
Przeczytałem w gazecie artykuł o brytyjskich naukowcach,
którzy przybyli do Szwecji, żeby wykraść królowe trzmieli paskowanych.
Napisano, że zakradli się nocą
i porwali setkę takich królowych,
by wywieźć je do Wielkiej Brytanii i ocalić to, co sami zniszczyli.
Trzmiele paskowane są kluczowymi zapylaczami roślin uprawnych
w całej Europie.
Ale do lat 90. wyginęły w Wielkiej Brytanii.
Brytyjczycy poczuli się zmuszeni
do wykradzenia zapylaczy z innego kraju,
żeby stworzyć działający ekosystem.
Wtedy tak naprawdę
uświadomiłem sobie, że sprawa jest poważna.
Około 70% gatunków roślin uprawnych na świecie
polega w pewnym stopniu na zapylaniu przez owady.
Jednakże rozwój intensywnych monokultur prowadzi
do drastycznego spadku liczby owadów.
Ironia polega na tym, że nasza globalna produkcja żywności
prowadzi do zagłady tego, od czego zależą nasze plony.
Dowiodło to słuszności jednego z fundamentów badań nad bioróżnorodnością,
czyli że nie chronimy bogactwa natury tylko ze względu na piękno
czy moralną odpowiedzialność ludzkości
wobec flory i fauny.
Nie, to zestaw narzędzi,
który umożliwia funkcjonowanie naszego społeczeństwa.
To integralna część systemu,
który zapewnia żywność, czyste powietrze, wodę pitną,
sekwestrację węgla, obieg składników odżywczych.
Naukowcy próbowali obliczyć korzyści
płynące ze zwykłej, codziennej pracy ogromnej liczby owadów.
Każdy gatunek oferuje specyficzne usługi.
Ale wartości tychże usług nie da się policzyć, dopóki nagle ich…
nie zabraknie.
Planeta bez owadów staje się dysfunkcjonalna.
Ten spadek nie dotyczy oczywiście tylko owadów.
Dziką naturę wypchnięto na margines, gdy rolnictwo objęło swoim obszarem
olbrzymie połacie ziemi zdatnej do życia.
Dziś tylko 30% ptaków na Ziemi
jest dzikich.
A ze wszystkich ssaków na świecie
dzikie gatunki stanowią obecnie jedynie 4% masy.
Gdzie jest granica bioróżnorodności?
Ile jeszcze możemy stracić ze świata przyrody,
zanim nasze społeczeństwa upadną?
Jest wiele różnych punktów krytycznych
w świecie przyrody.
Trudno jednoznacznie ustalić granicę planety
w kontekście bioróżnorodności, bo życie jest kompleksowe.
Trudno określić jedną granicę utraty natury
z powodu jej złożoności.
Jedno jest pewne.
Dawno już ją przekroczyliśmy.
Sytuacja jest tragiczna.
Osiągnęliśmy tak niebezpieczny punkt,
jeśli chodzi o ubytek gatunków i niszczenie ekosystemów,
że musimy powstrzymać utratę bioróżnorodności
tak szybko, jak tylko się da.
Trzeba teraz wyznaczać sobie cele
na lata 2021 i 2022.
Już na samym początku tej dekady
trzeba zatrzymać dalszą utratę natury.
Ekwiwalent dopuszczalnego ocieplenia o 1,5 stopnia Celsjusza
to zero ubytku przyrody od teraz.
Trzecia granica biosfery odnosi się do krwiobiegu planety.
Słodka woda to kolejna podstawa systemu, od którego zależne jest społeczeństwo.
Wiecie, że potrzebujemy około 3000 litrów
słodkiej wody dziennie na osobę, żeby przeżyć?
„Mój Boże! 3000 litrów? Trzy tony wody? Jak to możliwe?”
Na higienę osobistą i do picia wystarczy 50 litrów.
Bogaty świat zużywa kolejne sto
do prania i na potrzeby domu.
Przemysł zużywa 150 litrów. Razem to około 300 litrów.
Cała reszta, jakieś 2500, idzie na jedzenie.
To słodka woda, potrzebna do wyprodukowania wszystkiego,
co jemy na naszych talerzach.
Dla Johana temat słodkiej wody jest szczególnie bliski.
Była tematem jego doktoratu
i wielu lat badań w półpustynnych rejonach Afryki.
Chodziłem od świtu do zmierzchu,
niemiłosiernie się pociłem
i zbierałem dane.
Robiłem wykopy w glebie,
pobierałem próbki ziemi i mierzyłem wilgotność gleby.
Rejestrowałem dane o prędkości wiatru i opadach.
Nie uwierzycie, ile zrobiłem pomiarów pokrycia liściowego
i jak ostrożny musi być naukowiec, gdy mierzy co do milimetra kwadratowego
rozmiar wszystkich liści rośliny.
Potrzebował tych szczegółów, żeby odpowiedzieć na ważniejsze pytanie.
Ile wody potrzebujemy, żeby nakarmić świat?
Podczas pisania pracy nieśmiało stwierdziłem,
że jednak mamy dość wody.
Ale jest też drugie dno.
Czy istnieje globalna granica dla zużycia wody słodkiej,
po którym system zacznie się załamywać?
Zobrazowaliśmy wszystkie dorzecza świata,
po czym określiliśmy minimalną ilość
wody spływającej, które musi mieć dorzecze,
żeby utrzymać wilgoć w systemie,
zapewnić tętniący życiem ekosystem,
zdrowy obieg wody i funkcjonalność dopływów.
Objętość wody pobieranej obecnie z każdej rzeki pokazuje,
dlaczego wielu z nich grozi wyschnięcie.
Nasze badania odnośnie słodkiej wody pokazują, że w skali globalnej
jesteśmy w strefie bezpiecznej,
ale szybko zbliżamy się do strefy zagrożenia.
Ostatnia z granic biosfery
dotyczy obiegu składników odżywczych, azotu i fosforu.
To niezbędne składniki wszystkich żywych istot
i kluczowe składniki nawozów.
Johan na własne oczy widział konsekwencje ich rosnącego zużycia.
Jako dziecko spędzał lato na wyspie na Bałtyku.
Kochaliśmy łowić ryby.
Zwykle łowiłem z moim najbliższym przyjacielem, Andersem,
i młodszym bratem, Nicklausem…
Z reguły było nas trzech.
Wręcz pytaliśmy rodziców,
czy chcą rybę na kolację.
Potem wracaliśmy do domu z połowem.
Przygodą było samo wypływanie,
nawet do dwóch mil morskich w głąb Bałtyku.
Tam mogliśmy łowić dorsza rękami.
Byłem najlepszy w czyszczeniu ryb,
więc po godzinie musiałem porzucić wędkowanie,
bo mieliśmy tyle dorsza,
że trzeba go było patroszyć na miejscu.
Mewy nad nami krążyły,
bo było tyle wnętrzności
i pociętych kawałków ryb, które kroiłem, żeby to wszystko zmieścić w łodzi.
Jako dziecko bardzo mnie to ekscytowało.
Dzisiaj, kilka dekad później, sytuacja jest zgoła inna.
Nikt już nie wypływa, żeby łowić dorsza,
bo morze jest dosłownie puste.
W latach 70. i 80. wyglądało tu dokładnie tak samo,
gdy patrzy się na morze z góry.
Ale z dołu widać, że wszystko się zmieniło.
Gdy Johan był chłopcem, Bałtyk był zdrowym środowiskiem,
zdominowanym przez ryby drapieżne takie jak dorsz.
Przełowienie przetrzebiło ryby,
ale to nawozy z okolicznych pól
sprowadziły na Bałtyk katastrofę.
Jest teraz najbardziej zanieczyszczonym morzem świata.
Gdy na planecie zaczynają się mnożyć takie miejsca jak Bałtyk,
rodzi się powód do niepokoju,
bo to sygnał,
że cała planeta stopniowo traci odporność
i po prostu słabnie.
Elena Bennett jest ekspertką od skutków nawożenia.
Wyciągamy azot z powietrza i poddajemy chemicznej obróbce
do postaci, którą mogą wykorzystywać rośliny.
Fosfor wykopujemy z ziemi.
Wydobywamy go.
Stworzyliśmy procesy chemiczne lub sposoby na wydobywanie fosforu,
które były dużo bardziej wydajne.
Dzięki temu nawet czterokrotnie zwiększyliśmy
produkcję żywności na świecie.
Było to kluczowe dla wykarmienia populacji,
ale zrodził się zły nawyk zużywania większej ilości nawozu
niż potrzeba.
Niezużyte składniki odżywcze spływały do rzek,
które też stawały się przenawożone.
Proces ten nazywa się „eutrofizacją”.
Pojawiają się wielkie zakwity glonów.
Na powierzchni jeziora tworzy się niebiesko-zielony szlam.
Często okropnie śmierdzi,
bo czuć zapach gnijących glonów,
które podczas rozkładu zużywają tlen.
Zmniejszona zawartość tlenu zmienia skład chemiczny
osadu na dnie jeziora,
przez co uwalnia się więcej fosforu.
Gdy pojawia się problem eutrofizacji, jezioro reaguje i mówi:
„Dobra, pogorszymy jeszcze sytuację”.
Powstaje dodatnie sprzężenie zwrotne,
które wytwarza coraz więcej fosforu w tym jeziorze,
co utrwala ten stan.
Ten sam problem
dotyczy eutrofizacji oceanów.
Te same składniki odżywcze tworzą tak zwane martwe strefy.
Takie martwe strefy zanotowaliśmy już
w kilkuset miejscach na świecie.
Eutrofizacja w oceanie mogła mieć ogromny wpływ
na jeden z pięciu poprzednich masowych obumarć.
Już teraz niektóre martwe strefy
obejmują obszar dziesiątek tysięcy kilometrów kwadratowych.
Nadużywanie fosforu i azotu
jest jednym z najmniej znanych wpływów ludzkich
na kryzys biosfery.
Jesteśmy już głęboko w strefie zagrożenia.
Dawno przekroczyliśmy granicę składników odżywczych.
Rzadko o tym myślimy.
Powinniśmy dużo bardziej przejmować się tą granicą.
Składniki odżywcze, woda, lasy,
różnorodność biologiczna i klimat.
Pięć dużych podsystemów naszej planety,
które regulują stabilność
i są kluczem do naszego przetrwania.
Ale Johan i jego koledzy wiedzieli, że wciąż nie wiedzą wszystkiego.
Nie uwzględnili jeszcze mało znanego dramatu,
który rozgrywa się w oceanach.
Jego wpływ na stabilność Ziemi może być większy od pozostałych.
Około jednej trzeciej dwutlenku węgla wyemitowanego do atmosfery…
CENTRUM BADAŃ NAD RAFĄ KORALOWĄ
…trafiła do oceanu.
Terry Hughes od wielu lat blisko współpracuje z Johanem.
Zmienił się skład chemiczny oceanu.
Zmieniła się wartość pH,
woda stała się mniej zasadowa i bardziej kwasowa.
Dlatego jest mowa o „zakwaszeniu oceanu”.
Gdy dwutlenek węgla rozpuszcza się w wodzie,
powstaje kwas węglowy.
Słabym punktem są zimniejsze wody.
W ciągu ostatnich paru dekad
oceany świata stały się o 26% bardziej kwaśne.
Dopóki atmosferyczne stężenie dwutlenku węgla
jest wysokie,
zakwaszenie oceanu będzie postępować.
Kwas reaguje z chemikaliami w wodzie, zwanymi jonami węglanowymi,
co obniża ich stężenie.
Wpływa to na wiele organizmów żywych,
zwłaszcza na te, które budują szkielety z węglanu.
Przykładowo mięczaki, ostrygi, małże.
Zakwaszenie oceanów ma złowieszczą przeszłość.
Światowe zmiany zakwaszenia oceanów
mogą doprowadzić do masowego wymierania.
Udowadniają to zapisy geologiczne.
Zmiana klimatu planety
jest zabawą z ogniem.
Konsekwencje przekroczenia granic planety
są nieprzewidywalne.
Wkraczamy w nieznane.
Jesteśmy wciąż w bezpiecznej strefie zakwaszenia oceanów,
ale pędzimy do strefy zagrożenia
i potencjalnie katastroficznego masowego wymierania.
Mimo całej złożoności Ziemi,
Johan i jego współpracownicy odkryli, że zaledwie dziewięć systemów
zapewnia Ziemi stabilność.
Ale jeszcze nie ustalili,
gdzie są granice dwóch z nich.
Pierwszy dotyczy sumy antropogenicznych zanieczyszczeń.
Nazywamy je „nowymi bytami”.
Obejmuje to odpady jądrowe, trwałe zanieczyszczenia organiczne,
obciążenie metalami ciężkimi
czy mikroplastikiem.
Ludzkość stworzyła 100 000 nowych materiałów.
Każdy z nich może oddziaływać na środowisko w katastrofalny sposób.
Tej granicy nie udało się dotychczas obliczyć.
Po prostu nie znamy długoterminowego
lub skumulowanego wpływu tych substancji zanieczyszczających.
Jednak większość z nich może wywołać planetarne zaburzenia,
jeśli nad nimi nie zapanujemy.
Jedno zanieczyszczenie już wpływa na świat tak mocno,
że doczekało się własnej granicy.
Aerozole to cząsteczki atmosferyczne.
Mówimy na nie pyły zawieszone.
AEROZOLE
Aż 75% aerozoli pochodzi ze spalania paliw kopalnych.
Widać je w formie zamglonego nieba,
bo przechwytują światło słoneczne i rozpraszają je jak lustro.
Wywołują tak zwane „globalne zaciemnienie”.
Veerabhadran całe życie poświęcił
badaniu powietrza wokół nas i nad naszymi głowami.
Aerozole wpływają też w inny sposób na klimat.
Odcinają dostęp światła słonecznego, przez co nie ogrzewa ono powierzchni.
Wskutek tego aerozole częściowo schłodziły Ziemię.
Kiedy naukowcy klimatyczni, tacy jak ja, mówią, że aerozole chłodzą planetę
i maskują ocieplenie, można pomyśleć, że to dobrze.
Ale niestety tak nie jest.
Wytłumiliśmy efekt cieplarniany
i dlatego wciąż nie wiemy, jak straszna jest to bestia.
Ten efekt ochładzania maskuje
około 40% skutków globalnego cieplarnianego.
Ma też bardzo wysoką cenę.
Zanieczyszczenie powietrza zabija ponad siedem milionów osób rocznie
i średnio skraca nam życie o trzy lata.
Nie ustalono jeszcze naukowej granicy dla zanieczyszczenia powietrza.
Sam fakt, że mamy już siedem i pół miliona zgonów spowodowanych
przez te cząstki, powiedziałbym,
że przekroczyliśmy już granicę dla aerozoli.
Wreszcie, dziewiąta granica to warstwa ozonowa.
Jest też wyjątkiem, bo to jedyna granica,
przy której zmierzamy w dobrym kierunku.
Ozon przechwytuje
szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe,
które bezpośrednio wpływa na nasze DNA
i wywołuje śmiertelne choroby, takie jak rak skóry.
Dlatego, gdy w latach 80. odkryto
dziurę ozonową nad Antarktyką,
doszło do globalnej paniki.
Odkrycie dziury ozonowej,
spowodowanej uwalnianiem do atmosfery zanieczyszczeń chemicznych,
skłoniło narody do wycofania tych związków.
Niezwykłe było to, że ostrzeżenie świata nauki
przełożyło się na działania polityczne.
To pierwszy i jedyny przykład tego,
że potrafimy zarządzać całą planetą
i wrócić do strefy bezpiecznej
dla granicy planety.
Weszliśmy głęboko w strefę wysokiego ryzyka,
i wróciliśmy do bezpiecznej.
Wspaniale było tego doświadczyć.
Naukowcy podnieśli alarm i świat zaczął działać.
Dzięki Johanowi i jego współpracownikom
wiemy, że planeta ma dziewięć granic
i co nam grozi, jeśli je przekroczymy.
Chwilowo, poza warstwą ozonową,
jesteśmy w bezpiecznej strefie dla zakwaszenia oceanów i słodkiej wody.
Nie wiemy jeszcze, jak blisko jest strefa zagrożenia
dla skażenia powietrza czy innych zanieczyszczeń – nowych bytów.
Najbardziej martwi fakt, że już przekroczyliśmy
co najmniej cztery z dziewięciu granic:
klimatu, utraty lasów, składników odżywczych i bioróżnorodności.
Przekraczamy teraz nieodwracalne punkty krytyczne,
co stwarza realne ryzyko wrzucenia Ziemi w stan,
który nie jest w stanie utrzymać naszej cywilizacji.
Obecne zjawiska potwierdzają logikę granic planetarnych.
Mamy bezsprzeczne dowody,
że z racji bycia w strefie zagrożenia dla klimatu
i w strefie wysokiego ryzyka dla utraty bioróżnorodności,
obserwujemy postępującą suszę, wpływ na lasy deszczowe,
pożary lasów w Australii i Amazonii,
przyspieszone topnienie lodu, upadek raf koralowych.
Dla naukowców, świadków tych globalnych zmian,
ta strata to coś więcej niż liczby.
Terry Hughes całe życie bada rafy koralowe.
Wyblakły koralowiec jest bardzo chory.
Korale blakną, gdy otaczające je wody są zbyt ciepłe.
Dzieje się to coraz częściej i intensywniej
wskutek globalnego ocieplenia.
Przez skrajne zjawiska termiczne,
jak owe masowe blaknięcie w ostatnich dekadach,
rafy mogą szybko obumrzeć.
Gotują się.
Ślad ekologiczny blaknięcia jest dziesięć razy większy
niż najbardziej ekstremalny cyklon tropikalny kategorii 5.
Wielkość wpływu wymyka się wszelkim skalom.
Podobnie jak częstotliwość występowania.
Terry bada Wielką Rafę Koralową,
największy ekosystem rafy na świecie.
Dotychczas blaknięcie było lokalne i rzadkie,
ale w ciągu ostatnich 20 lat
oceaniczne fale upałów wywołały masowość tego zjawiska.
Trzy z pięciu największych przypadków blaknięcia
wystąpiły w ciągu ostatnich pięciu lat.
Martwi nas malejący odstęp
między jednym a drugim blaknięciem.
Latem 2016 i 2017 były już pierwsze przypadki
dwóch rokrocznie następujących po sobie blaknięć na Wielkiej Rafie Koralowej.
Te odstępy są kluczowe, jeśli koralowce mają odżyć.
Połowa koralowców na rafie już nie żyje.
Praca Terry'ego polega na pomiarze danych lotniczych,
żeby rejestrować wielkość każdego blaknięcia.
Kiedy robimy pomiar z nieba,
lecimy tak wolno i nisko, jak się da,
żeby zobaczyć koralowce
i oszacować, jaka część z nich wyblakła.
Wszystkie koralowce wyblakły.
Tak, kiepska sprawa.
Wyblakłą rafę widać z odległości wielu kilometrów.
Wręcz świeci, bo jest tam tyle białych koralowców.
Zatoczyłem szeroki łuk i wszystko wyblakło.
Już pięciokrotnie robiono te pomiary.
Sam prowadziłem trzy z nich.
Ostatnie trzy były w 2016, 2017 i 2020 roku.
Nie życzyłbym nikomu takiej pracy.
Zmusza do konfrontacji z rzeczywistością.
Przepraszam.
Zmierzamy w przyszłość,
w której Wielka Rafa Koralowa stanie się cmentarzem koralowców.
Modele klimatyczne jasno pokazują nam,
biologom,
że niezmienione emisje dwutlenku węgla
będą skutkowały corocznym letnim blaknięciem
pod koniec tego stulecia.
Przekroczyliśmy punkt krytyczny dla blaknięcia raf.
Podobni mi naukowcy i ekolodzy
od dziesięcioleci ostrzegają przed globalnym ociepleniem.
To frustrujące, że dotąd nikt nas nie słuchał.
Czasami się złoszczę.
Nie popadam w depresję, tylko się złoszczę.
Jest realny powód do frustracji,
bo nauka stawia sprawę jasno
i mówimy o tym od 30 lat,
ale wciąż nie zmierzamy w dobrym kierunku.
Chcę, żebyście panikowali!
Chcę, żebyście czuli strach, który ja czuję każdego dnia.
I żebyście zaczęli działać.
Chcę, żebyście zachowywali się tak, jak podczas kryzysu.
Chcę, żebyście zachowywali się tak, jakby wasz dom płonął.
Bo to prawda.
Pożary buszu w Australii szaleją od miesięcy
i pustoszą wschodnią część kraju…
W 2020 roku Australia przeżyła lato z piekła rodem.
Jedyna droga ucieczki prowadzi
przez zdradliwe zgliszcza powalonych drzew i płomienie.
W następstwie rekordowych temperatur i miesięcy suszy
spaliło się 50 milionów akrów ziemi.
Ludzie obawiają się, że to stanie się nową normalnością.
Ale nauka mówi, że trzeba pożegnać się z normalnością.
Daniella Teixeira bada żałobnice brunatne,
jeden z najbardziej zagrożonych ptaków w Australii.
Żałobnice brunatne pozwalają ludziom się zbliżyć.
Gdy cię poznają,
przyzwyczajają się do twojej obecności.
Można do nich podejść i usiąść pod drzewem, gdzie żyją,
by poznać je z osobna.
Gdy tylko było to bezpieczne,
Daniella wróciła do jednego z głównych terenów badań
na wyspie Kangaroo u wybrzeży Australii Południowej.
Jest luty, pora lęgowa dla żałobnic.
Nie ma żadnych śladów dzikich zwierząt.
Nic tu nie zostało.
Wygląda masakrycznie.
Jakbym nie patrzyła na tak dobrze mi znane miejsce.
Trudno uwierzyć, że to było tutaj,
bo wszystko drastycznie się zmieniło.
Przez ostatnie cztery lata pracowałam
na tym obszarze, więc…
Strasznie to trudne.
To miejsce zawsze…
tętniło życiem wieczorami.
Byłyby już młode pisklęta.
Strasznie to dojmujące.
Jezu!
Bardzo dobrze znam to gniazdo.
Okropny widok.
Ostał się tylko
spalony żelazny kołnierz leżący na ziemi.
Zakładamy je na drzewa, by ochronić gniazda.
Powstrzymują oposy
przed polowaniem na pisklęta.
Otaczają mnie zewsząd żelazne obręcze,
leżące otwarte na ziemi.
Za mało, żeby je uratować.
To katastrofa ekologiczna. Nie mam cienia wątpliwości.
Pożary buszu w roku 2020 były najbardziej niszczycielskie
w historii Australii.
Klimatolodzy od dawna mówią o takich zjawiskach.
UNIWERSYTET QUEENSLAND
Spodziewaliśmy się, że to się stanie,
ale nikt nie przypuszczał, że tak szybko
i na taką skalę.
Naukowcy szacują,
że pożary zabiły lub wysiedliły trzy miliardy zwierząt.
Z tego 1,43 miliona ssaków,
aż 2,46 miliarda gadów,
do tego 180 milionów ptaków
i 51 milionów żab.
Te liczby są niebywałe.
Skutki tego będą niewyobrażalne.
Nie wiem, jak nadać temu sens.
Konserwatorzy przyrody nie powinni się tym zajmować.
Uważam to za ostrzeżenie.
Te ciemne, letnie pożary pokazały nam,
że to nas już zaczyna dotykać,
a konsekwencje będą dalekosiężne.
Gdzie on może pójść?
Pożary i blaknięcie koralowców wynikają z przekroczenia granicy klimatycznej.
Ale to właśnie zniszczenie natury
stoi za najbardziej dotkliwym skutkiem
destabilizacji planety.
Czyli pandemią COVID-19.
Wpłynęła na twoje życie, jak i moje.
COVID-19 dotknął całą planetę
i byliśmy źle do niego przygotowani.
Przytłoczył służbę zdrowia
i był destrukcyjny dla światowej gospodarki.
WITAMY NA CARNABY STREET
Choć był szokiem dla wielu, Światowa Organizacja Zdrowia ostrzegała,
że to nastąpi.
To była kwestia czasu.
ŚWIATOWA ORGANIZACJA ZDROWIA
Niszczyliśmy naturę i nasze ekosystemy.
Prowadzimy bardzo agresywne praktyki rolne.
Doprowadziliśmy do brutalnego wylesiania.
Dodatkowo mieszkamy w bardzo zanieczyszczonych miastach
o dużej gęstości zaludnienia.
Wszystkie te elementy razem stworzyły idealne warunki
do rozprzestrzeniania się każdego wirusa.
Choroby odzwierzęce przenoszą się na ludzi i rozprzestrzeniają,
gdy odporność natury jest osłabiona.
To chora natura wywołuje pandemie.
Choroby przenoszą się
tylko od niektórych gatunków w określonych warunkach,
gdy wkraczamy agresywnie w ich naturalne środowisko.
Zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska
są ze sobą sprzęgnięte.
Kontakt z naturą jest dobry,
o ile nie niszczymy natury
i ekosystemów,
w których żyją inne gatunki.
Mam wrażenie, że COVID-19
pozwolił nam po raz pierwszy zrozumieć,
że gdy gdzieś indziej na świecie coś nawala,
może to nagle położyć całą światową gospodarkę
i odmienić nasze życie w mgnieniu oka.
Pojawienie się COVID-19
było wyraźnym ostrzeżeniem, że źle się dzieje z Ziemią.
Daje nam jednak szansę
odbudować się w nowym kierunku.
Johan i jego współpracownicy włączyli światła,
więc wyraźnie widać granice.
Widać drogę z powrotem do bezpieczeństwa
i do trwalszej przyszłości.
Można to osiągnąć.
Nie chodzi już o to, żeby rozwijać się w tym obszarze,
a gdzie indziej ograniczać wpływ na środowisko.
Trzeba stworzyć ramy całościowego modelu zrównoważonego rozwoju,
żeby planeta kierowała wszystkim, co robimy.
Pilnym priorytetem jest obniżenie emisji dwutlenku węgla do zera
i ustabilizowanie globalnej temperatury na możliwie niskim poziomie.
Mamy wciąż szansę,
żeby nie przekroczyć dwóch stopni.
Półtora stopnia też jest możliwe.
Ale ta szansa
jest minimalna.
Od czasu rewolucji przemysłowej
wyemitowaliśmy 2400 miliardów ton dwutlenku węgla.
Aby utrzymać się poniżej 1,5 stopnia,
nie możemy wyemitować więcej niż kolejne 300 miliardów.
Przy dalszej emisji 40 miliardów ton rocznie,
nasz zapas skończy się w ciągu siedmiu lat.
Wiadomo, że nie zamkniemy nagle
wszystkich usług energetycznych na świecie.
Jedyną więc racjonalną opcją
jest redukować globalną krzywą emisji zgodnie z ustaleniami nauki.
To ostatni moment, żeby tego dokonać.
Jaki jest najszybszy możliwy poziom redukcji emisji?
Nie ma badań, które sugerują,
że możemy zrobić to szybciej niż 6-7% rocznie.
To oznaczałoby obcięcie emisji o połowę w ciągu dekady.
Redukowanie emisji o połowę co dziesięć lat
oznacza wykładnicze tempo zmian.
Każdy może przyjąć takie tempo zmian.
Możemy to zrobić indywidualnie.
Możemy powiedzieć: „Od dziś wraz z rodziną będę próbować
obniżyć emisje o połowę co dekadę”.
Oznaczałoby to odejście od paliw kopalnych
w ciągu jednego pokolenia – za 30 lat.
Może to zrobić firma albo kraj.
Cały świat może, a nawet musi to zrobić.
Wycofanie paliw kopalnych
rozpocznie nasz powrót do bezpiecznej strefy
granicy klimatycznej.
Znacznie też zmniejszy zanieczyszczenie powietrza,
spowolni zakwaszanie oceanu
i zredukuje presję na bioróżnorodność.
Ale zeroemisyjność to za mało.
Musimy też usunąć węgiel,
który już przegrzewa naszą planetę.
Jest na to jeden bardzo skuteczny sposób.
Sadźmy więcej drzew.
Światowe działanie, by posadzić miliardy drzew,
mogłoby być jednym z najtańszych
i najbardziej realnych rozwiązań
kryzysu klimatycznego.
Zwiększenie zalesienia jest kluczowe,
żeby zbilansować dwutlenek węgla, który wciąż emitujemy
na ambitnej drodze do zeroemisyjności.
Oczywiście, wychwytywanie dwutlenku węgla
stanowi tylko jedną z korzyści z drzew.
Cheikh Mbow współpracuje z Johanem od lat.
Jest adwokatem na rzecz drzew.
Drzewa zapobiegają erozji gleb.
Bez drzew będzie mniej deszczu.
Jeśli posadzimy drzewa na polach,
zwiększymy żyzność ziemi
i wzrośnie produkcja.
Chcemy przywrócić rolę drzew
jako fundamentu zrównoważonego rozwoju.
Musimy zasadzić drzewo wszędzie tam,
gdzie może rosnąć.
Oczywiście sadzenie drzew i odtwarzanie świata naturalnego
dadzą ogromne korzyści dla bioróżnorodności naszej planety,
Do tego pomoże to ustabilizować klimat,
słodką wodę i przyniesie ogromne korzyści
produkcji żywności i wszystkich innych usług,
które natura daje za darmo.
Wyobraźcie sobie, że po raz pierwszy od zarania ludzkości
możemy obudzić się na planecie, na której jest więcej dzikich zwierząt
niż wtedy, gdy kładliśmy się spać.
Jest kolejna, niewiarygodnie prosta transformacja,
ale jest kluczowa dla pozostania w granicach planetarnych.
Każdy może tego dokonać. Wy czy ja.
Każdy, kto ma wolność wyboru swojego pożywienia.
Fascynująca jest waga diety bardziej fleksitariańskiej:
z mniejszą ilością mięsa, większą roślinnego białka,
owoców i orzechów, z ograniczoną skrobią.
Taka dieta,
oparta na zdrowej żywności,
pozwoli nam wrócić do bezpiecznej strefy
nie tylko dla klimatu, ale też dla bioróżnorodności
na lądzie i w wodzie, dla azotu i fosforu.
To fascynujące, że zdrowa żywność
może być najważniejszym wkładem jednostki w ocalenie planety.
Jest jeszcze jedna ważna transformacja.
Umożliwi nam powrót do bezpiecznej strefy
wszystkich granic planetarnych.
Wyobraźcie sobie świat bez odpadów,
bez śmieci do wyrzucenia.
Sami zaprojektowaliśmy nasz system odpadów.
Kiedy tworzymy produkty,
rzadko budujemy mechanizm, który odzyskiwałby surowce.
Jeśli zmienimy liniowy układ w kołowy,
projektując produkty tak, by można było odzyskać wszystkie surowce,
nasze zasoby mogą być nieskończone.
Coraz więcej dowodów pokazuje, że gospodarki obiegu zamkniętego
są kluczowe, jeśli chcemy
zagwarantować dobry poziom życia
wszystkim obywatelom świata.
Zlikwidowanie odpadów zbliżyłoby nas do bezpiecznej strefy dla klimatu,
bioróżnorodności,
a przede wszystkim składników odżywczych, nowych bytów i zanieczyszczenia powietrza.
Granice planetarne wytyczają nam wyraźną ścieżkę.
Bardzo proste rzeczy, takie jak energia odnawialna,
jedzenie zdrowej żywności, sadzenie drzew
i walka z odpadami,
mogą odmienić przyszłość naszej Ziemi.
Magia tych zmian polega na tym,
że poprawią też jakość naszego życia tu i teraz.
Powiedzmy, że nie zależy wam na planecie
czy na globalnej sprawiedliwości,
tylko jesteście egoistyczni, skupieni na sobie
i swojej rodzinie.
Szanuję taką postawę zwykłych ludzi,
bo życie codzienne jest pełne zmagań.
Ale nawet wtedy warto chcieć wrócić do bezpiecznej strefy.
Czyste powietrze przyniosłoby korzyści każdemu.
Zapewni wam zdrowsze i dłuższe życie.
Wasze dzieci byłyby zdrowsze.
Wycofanie się w obręb granic planetarnych
oznacza też większe szanse na życie
w społeczeństwach ze stabilnymi rynkami i stałą pracą.
To obniża ryzyko konfliktu i niestabilności w miejscu zamieszkania.
Każdemu powinno zależeć na byciu w strefie bezpiecznej, a nie zagrożenia,
w której rządzi zmiana.
Na bazie dostępnych danych wnioskuję, że dekada lat 2020-2030
będzie decydująca dla przyszłości ludzkości.
Przyszłość nie jest pewna.
Los leży w naszych rękach.
To, co stanie się w ciągu następnych stuleci,
będzie zależało od tego, jak rozegramy najbliższą dekadę.
To niezwykły czas, żeby żyć,
ale niesie też ze sobą wielką odpowiedzialność,
by działać stanowczo.
Nie mamy czasu do stracenia.
A gdyby jutro na nasze biurko trafił raport,
że asteroida leci w stronę Ziemi?
Na pewno odłożylibyśmy wszystko na bok
i skupilibyśmy się na rozwiązaniu problemu.
Nieważne, ile to kosztuje.
Nauka jasno stanowi,
że kryzys planetarny
wymaga takiej samej zjednoczonej reakcji.
Powiedziałbym, że świat nie ma już problemów ekologicznych.
Ryzyko destabilizacji planety
jest kwestią bezpieczeństwa i stabilności
wszystkich społeczeństw na Ziemi.
Rada Bezpieczeństwa powinna się tym zająć.
Granice planetarne trzeba postawić
w samym środku strategicznego planowania
najwyższego szczebla władzy,
czyli Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Jak nigdy dotąd, globalna reakcja jest teraz w zasięgu ręki.
Dzieje się coś niespotykanego.
Jeden gatunek, ludzie,
jest dominującą siłą na planecie na skalę niespotykaną w dziejach,
jakiej nie było w ciągu ostatnich czterech miliardów lat.
Matka Ziemia jest ciągle diagnozowana
i monitorowana.
Cyfryzacja i hiperłączność
w świecie nauki i obserwacji oznaczają,
że zasypaliśmy świat wiedzą.
A może wkraczamy
w nową, wyjątkową epokę geologiczną,
zdefiniowaną nie tylko geofizycznie,
ale też przez to, że zbudowaliśmy nową planetarną świadomość?
Dzięki pracy takich naukowców jak Johan Rockstrom,
mamy zdolność reagowania jako sumienie Ziemi,
jej mózg.
Możemy myśleć i działać w jednym celu:
Zadbać o to, żeby nasza planeta pozostała zdrowa i odporna.
Idealny dom.
Napisy: Przemysław Stępień