Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ne yaparsanız yapın kaderden kaçamazsınız.
Babamın Cassius Clay'le tanışması kaderinde yazılıydı.
Birlikte geçirecekleri üç kısacık yılda,
kaderin onlara biçtiği rol…
…kan kardeşi olmaktı.
Artık ne köleyiz ne de Beyazlar sahibimiz.
Cassius geçen gece o görüntüyü Sonny Liston'ı nakavt ederek yıktı.
Ağır sıklet şampiyonu Cassius Clay!
Malcolm gelip bu genç delikanlıya
ihtiyaç duyduğu gücü verdi:
konuşmayı.
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ
Malcolm ve Muhammed.
Çok yakındılar…
Kardeş gibiydiler.
Buna tanıklık ettim ben de.
Malcolm'la vakit geçirmeyi sever miydi?
Severdi, bayılırdı dostum. Ben de öyle.
Değişik bir havası vardı.
İlahi bir şeydi.
Bedeninden yayılan enerji kutsaldı.
Dünyada sadece birkaç kişi böyle.
Sizce dostlukları neden bitti?
Aslında…
"Kader öyle ki dostunu sana düşman eder
ve en kötü düşmanın sana dost olur."
Değil mi?
Yahuda, İsa'ya ihanet etti.
Malcolm X, Elijah Muhammed'e ihanet etti.
"Kader öyle ki dostunu sana düşman eder
ve en kötü düşmanın sana dost olur."
Hakkımızı aramak için ayağa kalkma vakti geldi.
Kendimizin efendisi olma vakti artık.
Ve kendimiz için savaşmanın vakti.
Sevilmezsin.
Beyazların dünyasında Siyahi olmak buydu.
MUHAMMED KONUŞTU AMERİKA BATIYOR!
Sevilmedin, umursanmadın, yüzüne bakılmadı.
POLİTİK AKTİVİST HARVARD ÜNIVERSITESİ PROFESÖRÜ
Güzelliğin, ahlakın ve zekân yetersiz görüldü.
Ayrıca her zaman korkman gerektiği söylendi.
Malcolm X ve Muhammed Ali…
Karşı çıktı.
Malcolm X ve Muhammed Ali
yirminci yüzyılda yaşamış en özgür Siyahi kişilerdi.
Öte yandan ama…
Bunun bir bedeli vardı.
Özgür ve sevgi dolu olmanın yükü çok ağır.
…yirmi iki yaşında.
En iyisi olmalıyım!
-Dünyanın kralıyım! -Bir dakika.
-Güzelim! -O kadar değilsin.
Ben kötü bir adamım!
-Bekle. -Dünyayı sarstım!
Dünyayı sarstım!
Siyahi bir insanın kendini
"güzel" görmesi sıra dışı bir durumdu.
Dünya şampiyonu benim gibi güzel olmalı. Ringin kralı benim!
Sporcuların mütevazi olması beklenirdi.
Sonra Louisville'li Geveze çıktı.
Azim, haysiyet ve gurur.
"Benden hoşlanmıyorsan bana ne."
Kötü biriymiş gibi mi davranıyorum?
Bilmiyorum Cassius. Dediğin gibi en iyisi sensin.
Bir sürü insan, hatta Siyahiler bile bundan rahatsızdı. Adını çenebaz koydular.
Senin istediğin gibi olmak zorunda değilim.
Geçiş dönemiydi
ve Ali de Malcolm gibi bu geçişin ön saflarındaydı.
İstediğim gibi olmakta ve düşünmekte özgürüm.
Doğrusu bu.
İnsanların Siyahilere olan bakış açısını değiştiriyorlar.
Nasıl bu kadar az Beyaz insan
bu kadar çok Siyahiyi yönetebilir?
Martin Luther King'in benimsediğim düşünce tarzı
kim olmamız gerektiğini söyler.
Malcolm kim olduğumuzu ve yerimizin ne olduğunu anlattı bize.
Yerli Amerikalı Zenci Müslümanlar
en güçlü Siyahi üstünlükçü gruplardan.
Mike Wallace, İslam Milleti hakkında
Nefreti Körükleyen Nefret adlı bir yayın yaptı.
Müslümanlar Birliği,
kurucu ve ruhani liderleri Elijah Muhammed'i dinlemek için
yılda dört beş kez toplanırlar.
Hristiyanlık sizi yüz üstü bıraktı.
İSLAM MİLLETİ LİDERİ
Ama New Yorkluların ilgisi
New York vaizi Malcolm X'te.
Doğası gereği Siyahiler kutsaldır.
Beyazların kötü olduğunu mu söylüyorsunuz?
Doğası gereği kutsal değil.
Bu Beyazlık eleştirisi çok güçlüydü
çünkü o zamana değin,
sadece gizli ortamlarda söylenebilirdi.
Beyazlara şeytan diyemezdiniz.
Yüksek sesle değil.
Doğası gereği kötüdür.
Kendi deyimiyle bir zamanlar kadın
ve uyuşturucu ticareti yapmış, olağanüstü biri.
Ama artık değişti. Sigara ve içki içmiyor.
Müslümanlık inancıyla hayatı değişti,
Siyahi olmaktan utanmamayı öğrendi.
Referans noktası dediğimiz şeye gelirsek
Malcolm'ın babası sağlam bir referanstı. Tabii ki annesi de.
Babası Earl ve annesi Louise,
Marcus Garvey hareketinin takipçileriydi.
Babamın örgütü
Afrika, Karayipler
ve ABD'deki Afrikalıları bir araya getirmeye çalıştı.
Babam, Afrikalıların köle olmak yerine
kendilerine güvenmelerini istedi.
Garvey olmadan Malcolm X olmazdı.
Garvey eskiden
"Zenciler… korkmaz" derdi.
YENİ ZENCİ KORKUSUZ
Genç bir Siyahi çocuksanız
hem bu kadar bilgili
hem de nüfuzlu bir babaya sahip olmak
kaçınılmaz bir şekilde kişiliğinizi etkiler.
Babası vaiz ve hoca olarak
tüm Garvey hareketinin bir temsilcisiydi.
Malcolm'un babası, onun kahramanıydı.
Ama sorun şu ki Beyazlar Earl Little'ı susturmak istiyordu.
Babası 1931'de öldürüldüğünde
Malcolm sadece altı yaşındaydı.
TRAMVAY ADAMI EZDİ
Ona yaptıkları korkunçtu.
Başından vurulmuş,
raylara kadar sürüklenmiş
ve gelen tramvay üzerinden geçmiş.
Beş altı yaşlarına gelene kadar
babasının kudretli hitap gücünü
en ön sıradan görme şansını yakaladı.
Yıllar sonra bu günler Garvey hareketine
katkı sağlar.
Örgütten Elijah Muhammed gibi insanlar çıktı
ve İslam Milleti kuruldu.
Elijah Muhammed öğrendiklerini uyguladı.
Ekonomik bir temelden yola çıkarak
disiplin ve askerî kıyafetler ile
Siyahi Müslümanların dini ortamına uyarladı.
Yirmi bir yaşından çok önce
Malcolm X okulu bırakıp Harlem'e gitti.
Ve orada yasa dışı bahis, kaçak içki
ve kadın ticaretiyle uğraştı, uyuşturucu kullanıp sattı.
40'ların sonlarında Malcolm X Boston'da soygun yaptı,
yakalandı ve hapse atıldı.
Michigan ve Massachusetts
eyalet hapishanelerinde hırsızlıktan yattı.
Geçmişte meraklı biriydi.
Bildiğiniz gibi huzursuz tiplerin çoğu
içindekileri gangster olarak dışa vurabilir.
Fethetmek, kontrolü ele almak istersin.
Hapishane duvarlarının arasında kafesle tıkılmış bir kaplan gibi
bilgiyi kucaklıyor,
zekâsını geliştiriyor ve okuyor.
İdeolojisinin temellerini attı. Her şey böyle başladı.
Hapisten 1952 yılında çıktığında
Michigan'a dönüp
bizzat İslam Milleti'ne katılır.
Çok mutluyum ve Allah'a şükrediyorum.
Vaiz Malcom'a verdiği
enerji ve ruh için şükürler olsun.
Öyle ki 1954'te…
…ulusal sözcü oldu.
Benim adım Rahman Ali.
Gurur ve kıvançla diyebilirim ki Muhammed Ali'nin tek kardeşiyim.
Cennete gitti.
Kardeşimi cennette göreceğim. Orada buluşacağız.
Küçük çocukken bana hep şöyle derdi:
"Dünyanın en ünlü insanı olacağım."
On, 11, 12, 13 yaşlarındaydı…
Dediği her şeyi de yaptı.
Şuradaki pembe ev, Muhammed Ali'nin.
Cassius Clay ama biz GG derdik.
Aynı ilkokul, ortaokul
ve lisede okuduk.
Merkez Lisesi, Louisville'deki tek Siyahi okul.
Beyaz okulların sahip olduğu imkânlar bizde yoktu.
Okulu birleştirene kadar Merkez Lisesi'nde pist
ve futbol sahası yoktu.
Cassius Clay Sr. Güneyli Baptistti,
Cassius Clay Jr. da Güneyli Baptistti, kiliseye gittiler.
Bir keresinde Louisville'e gittiğini söyledi
bir kilisenin dışındaymış.
Kendi kilisesindeki ilahilerin aynısı söylüyorlarmış.
"İsa Ne Dosttur Bize."
Ve papaz ona buradan gitmesini söylemiş.
O da "Sorun var" demiş.
"Bizimle aynı ilahileri söylüyorlar."
"Siyahi olduğum için mi gitmem gerekiyor?"
Ayrımcılık had safhadaydı.
Duraklarda "Renkliler kısmı" vardı.
Mağazalarda kıyafet deneyemezdin.
Parayı verip takımın uymasını ümit ederdin.
Giyemezdin.
Cassius Clay 1942'de doğdu.
Emmett Till 1941'de doğdu.
Money Mississippi,
ABD'yi tümüyle sarsan bir vaka.
Emmett Till'in hikâyesi
Muhammed Ali'nin kimliğini şekillendiren…
13 YAŞINDA
…çok sarsıcı bir olaydı.
İddiaya göre 14 yaşındaki Emmett Till
Roy Bryant'ın karısına ıslık çaldığı için kaçırılıp öldürüldü.
Bryant ve üvey kardeşi J.W.Milam, bu jüri tarafından beraat etti.
Jet dergisinde Emmett Till'in parçalanmış yüzüne baktı.
Babasından linçlerle ilgili korkunç hikâyeler duymuştu
ve bunlar hâlâ yaşanıyordu.
Babam her zaman baskıya karşı çok hassastı.
Babası, tıpkı her Siyahi'nin yapacağı gibi ona hayatta kalmayı öğretti.
Ve büyükannem,
"Bu babanı derinden etkiledi" derdi.
Harika olmak istedi
ama bir çocuk için korkunçtu.
Malcolm ile Temple No. 7 Restaurant'ta tanıştım.
Malcolm geldiğinde dev gibiydi.
Malcolm, tam bir dev.
Elini sıktım.
Ellerindeki güç Tanrı'yı andırıyordu.
Malcolm'la şahsen
1959-1960 yıllarında tanıştım.
Koridorda yürüdü ve herkesin elini sıktı.
Kuzenim, git bir şeyler sor, dedi.
"Hayır" dedim. Çok korkmuştum.
Pazar günleri Temple No. 7'de üç, dört,
bazen beş saat, hiç mola vermeden ders anlatırdı.
Bizi kaçırıp buraya getiren adam.
Evet.
-Bizi köle yapan. -Evet.
-Bizi ağaçlara asan. -Aynen öyle.
-Kim olduğunu söylememe gerek yok. -Doğru.
Onun kadar anlaşılır bir şekilde zihne hitap eden
başkasını görmedim.
Filmler,
okul ders kitapları…
…ve televizyon programları,
tüm bunlar aralıksız yapılan psikolojik saldırılardı.
Hatta bize "oğlan" diyor.
Yaşını umursamadan "oğlan" diyor.
Malcolm sizi hiç ölmeyeceğinize inandırırdı.
Genç adamken böyle dersler dinlemek
tam da gereken şey.
Roma, XVII Yaz Olimpiyatlarını karşılıyor.
1960'ta Cassius Clay 18 yaşında.
Genç ve etkileyici,
Roma Olimpiyatlarına katılıyor.
Cassius Clay, Amerika'nın galibi.
O zaman bile dikkat çekici bir karizması vardı.
Âdeta Olimpiyat Köyü'nün lideri oldu.
Onu ilk kez yakından gördüğümde
Olimpiyat Köyü'nün merdivenlerinde oturmuş,
keyfi yerindeydi.
Kazandığı madalya elindeydi.
"Bana bak. Bak ben kimim…"
"Dünya ağır sıklet şampiyonu olacağım."
Söylediklerini zerre anlamıyorlardı.
Ama bir şey fark ettim.
Her defasında sporcu kadınsa
durup dönüp ona baktılar.
"Bu adam bir şey kazanacak" dedim.
"Ne olur bilmiyorum ama bir şey olacak."
Roma'lı adınız nereden geliyor?
Anladığım kadarıyla, ben Cassius Marcelus Clay VI
ve büyük büyük büyükbabam Kentucky kölesiydi
ve adını Kentucky'li atalarından aldı.
Nereli olduğunu
ya da nereden geldiğini söyleyemem
ama boksta küçük bir ün kazandığım için
çoğu insan nereli olduğumu
ve ismimin kökenini merak ediyor, oysa pek araştırmadım.
Amerika'yı temsil etmekten son derece gurur duyuyordu.
En büyük onuruydu.
Orada fark etti ki
ayrımcı levhalar yoktu.
Hiç yaşamadığı hareket özgürlüğünün tadını çıkarıyordu.
Louisville Kentucky gibi değil.
SALON ELÇİ ELIJAH MUHAM'I GÖRÜN VE DİNLEYİN
Benim size temsil ettiğim
kukla değil.
Evet efendim.
Tanrı'nın insana bürünmüş hâlini temsil ediyorum.
Evet efendim!
-Çok doğru! -Çok doğru!
Yüce Rabbimin en kutsal adıyla Allah'a…
Gerçek ve yaşayan tek Tanrı'ya…
İlahi ve tek Elçisi, en yüce Elijah Muhammed'i
bize bahşettiği için ona minnet duyuyoruz.
Beyazlara ne zaman güvendiniz?
Çok doğru.
Söyleyin.
Elçi'nin programı
hepimizin ihtiyaç duyduğu ve sahip olmadığı bir disiplin.
Alkol yok,
uyuşturucu yok, tütün yok,
domuz yok.
Muntazam, temiz ve düzenli.
Ben Melchisedek Supreme Shabazz-Allah.
Bu dünyada ve tüm âlemde İslam Milleti'nin
tek imamıyım.
Seksen dört yaşındayım.
Çok barışçıl biriyim. Anlıyor musun?
Ama seni tek hamlede indiririm.
Çünkü böyle eğitildik.
Çok huzurlu, saygılı, asla saldırganlaşmayan
fakat ölümcül.
Mütevazi, alçak gönüllü ve öz güvensiz zannettiğin kardeş,
öğretiler söz konusu olduğunda kimsenin gözünün yaşına bakmaz.
Beyazlardan nefret ediyormuşuz. Kimseden nefret etmiyoruz.
Kendi halkımızı sevdiğimiz için
adaletsizliğe sebep olanlardan nefret ettiğimizi düşünüyorlar.
WHAS Louisville, Kentucky radyosundayız.
Bu gece konuğumuz, dünya ağır sıklette
dördüncü sıradaki Cassius Clay. Merhaba.
Joe Louis kadar iyi bir boksör olduğunuzu düşünüyor musunuz?
Onun kadar değil, ondan daha iyiyim.
Daha klas biriyim, daha hızlıyım ve daha çok konuşuyorum.
Roma'da altın madalya kimin olacak?
O kahraman.
ALTIN MADALYA SAHİBİ
Ama Louisville'e döndüğünde Louisville'i aynı buluyor.
Roma'dan yeni geldim ve profesyonel olmak istiyorum.
Siyahi sporcuların
sivil haklara riayet edeceği anlayışı hâkim.
Görülecek ama duyulmayacaklar.
Olimpiyatları kazanıp ayrımcılığın olmadığı ülkeleri gördü.
Şampiyonluğun ayrımcılığı bitireceğini sansa da her şey aynıydı.
Cassius Clay lokantaya gider.
Tezgâhtaki Beyaz adam "Senin türüne hizmet yok evlat" der.
Üstelik olimpiyat ceketi ve altın madalyası üzerindeyken.
Onuru kırılır.
İşte o anda Amerika'yı reddeder.
Madalyayı çıkarıp
nehre atar.
Hayal kırıklığı. "Bunu Amerika için yaptım,
şampiyonum, her şeyim ama hâlâ ayrımcılık var."
Onu anlıyorum.
Açıkçası hepimizi uyandırdı bu.
Gordon B. Davidson, Louisville Destek Grubu'nun avukatıyım.
Cassius Clay benim.
Grupla Cassius Clay'i korumak için çalışıyorum.
Louisville'de bazı Beyaz sakinlerin ilgisini çekiyor.
Onu ticari mal olarak görüyorlar.
Pazarlanabilecek bir şey.
Ben W.L. Lyons Brown,
Brown-Forman Distillers Şirketi'nin başkanıyım.
Çok varlıklı bir grup iş adamı onun boks kariyerini yönetmek için
Louisville Destek Grubu'nu kurdu.
J.D. Stetson Coleman.
Worth Bingham, yardımcı yayıncıyım…
Ve Louisville'de
bu 11 zengin kişi onu kontrol etti.
Cassius Clay grubunun kurucularındanım.
Onlarla konuştuğunuzda sanki Cassius Clay'den
yarış atı gibi bahsettiklerini görürsünüz.
"Çok parlak bir çocuktu."
Cassius, sektördeki en iyi eğitmenlerden biri olan Angelo Dundee'den
eğitim almak için Miami'ye gider.
DÜNYACA ÜNLÜ 5TH ST GYM
Ardından Abdul Rahman adında bir adamla tanışır.
"Kaptan Sam."
MAHLASI KAPTAN SAM
Babam Miami camisinin kaptanıydı.
Burası o dönemde cami alanıydı.
Sokakta Muhammad Speaks gazetesini satıyormuş.
Sokağın karşısından bir adam bağırmış,
"Neden bize Zenciler deniyor?"
"Neden sağır, aptal ve körüz?"
MUHAMMED CAMİSİ NO 29
"Neden herkes ilerlerken biz bu kadar geride kalıyoruz?"
Babam "Demek öğretileri biliyorsun" demiş.
"Evet dostum. Ben Cassius Clay."
Tanışır tanışmaz birbirlerini sevmişler.
Amerika'daki insanların birçoğu
Cassius Clay'in sırrını bilmiyordu.
İki farklı hayatı vardı.
1959 yılında Cassius Clay, amatör boks müsabakası için Şikago'da.
Boş vaktinde sokağa çıkınca İslam Milleti'nin üyelerini görür.
GERÇEK EN GÜÇLÜ SİLAH
İçlerinden birisi ona plak uzatır.
"Beyaz Adamın Cenneti…
…Siyahi Adamın Cehennemidir"
Şarkıyı Louis X olarak tanınan Louis Farrakhan söylüyor.
Bir dönem ismi Büyüleyici Calypso Gene'di.
ESKİ ADIYLA BÜYÜLEYİCİ CALYPSO GENE
Cassius bu kaydı Louisville'e götürüp
tekrar tekrar çalar.
Miami'de 5th St. Gym'de
antrenman yaparken kamptakilerin yüzleri değişti.
Sam Saxon, Kaptan Sam onun yanındaydı.
Angelo Dundee'ye göre o salonda takılan bir çocukluk arkadaşıydı.
Henry Cooper dövüşünü yeni bitirdim.
Her gün bir araya gelirlerdi.
Cassius Clay'e İslam'ı anlattı,
ona kitaplar getirdi.
ZENCİ DEVRİMİ
İslam Milleti Clay'e Siyahilerin mükemmel
ve üstün başarılı olduğu söylemini
aşılamaya başlamıştı.
Kaptan Sam, Cassius Clay'e akıl hocalığı yapmaya başladı…
Ben de bunu öğretiyorum.
…Yüce Elijah Muhammed'in yolunda…
Ve bu Zenci liderler…
…Malcolm X'in parlayan yıldızı.
Cassius İslam Milleti'ne yakınlaşır.
Üye olmaz
ama ilgi duyar.
Sizce kardeşiniz inanç taşımadan en iyi olabilir miydi?
Hayır efendim.
İslam inancı ona güven kazandırdı.
Tanrı iyidir.
Tanrı güçlüdür, Tanrı erdemlidir.
Elijah Muhammed ve Malcolm X ona güven sağladı.
Haziran ayında Cassius ve kardeşi Louisville'deki evlerinde otururken
Kaptan Sam'den telefon gelir.
İslam Milleti, Detroit'te büyük bir gösteri düzenliyor.
Cassius ve Rudy çok heyecanlandılar.
Elçi'yi hiç yüz yüze görmemişlerdi.
Kaptan Sam Miami'den Louisville'e gider,
Clay kardeşleri alarak Detroit'e geçerler.
Ama Olympia Stadyumu'na gitmeden önce Sam onları bir restorana götürür
ve orada Malcolm X vardır.
Malcolm X masada oturur hâldedir
ve her zamanki gibi yüzü kapıya dönüktür.
Sanki eski vahşi batı kovboy filmler gibi.
Malcolm'un etrafında korumalar vardır.
Cassius şaşırır.
Cassius için nadir bir durum.
"Kim olduğunu bilmem gerekiyormuş gibi davrandı."
"Onu hiç duymamıştım."
"Bizimki tamamen farklı iki dünyaydı."
"Aslında Elijah Muhammed biz Müslümanlara
her türlü sporu yasakladı."
Komik.
Babam kim olduğunu bilmiyordu ama önemli biridir diye ayak uyduruyor.
"Bu adam ünlü olduğunu düşünüyorsa
ben de ona uyacağım."
"Seni tanıyorum, harikasın."
Malcolm X bir dâhiydi.
Siyahilerin ABD'de kötü muamele gördüğünü duyurdu.
Nefret değil, hakikatti.
ALLAH TEKTİR, MUHAMMED DE ELÇİSİDİR
Rudy ve Cassius Olympia Stadyumu'na giderler.
Peki ne görüyorlar?
İSLAM MİLLETİ MUHAFIZLARI
Siyahi bir ordu görürler.
Gururlu Siyahiler.
Siyah takımlı, papyonlu,
tertipli ve disiplinli insanlar.
Beyaz adamdan çok önce
en az onlarınki kadar güçlü medeniyetler kurmuştuk.
Ve Cassius'un o gün duyduğu mesaj ya bölünme ya da ölümdü.
Bölünme ya da ölüm.
Bütünleşme değil, bölünme istiyoruz.
Bu dünyada özgürüz diyebildiğimiz,
kendimize ait bir yer istiyoruz.
Beyaz adamın şeytan olduğuna dair bu analiz,
Beyazların elinde cehennemi yaşamışlar için
çok ilgi çekici bir noktaydı.
Peki Hristiyanlığın senin, benim için ne faydası var,
bizi bu linçlere karşı koruyamıyorsa?
Aynen.
İsa'nın takipçisi olduklarını diyorlar.
Onlar şeytanın takipçileri.
"Arada sırada Cassius'un bazı şehirlerde
cami ve Müslüman restoranlarına gittiğini duyuyorum."
MALCOLM X'İN OTOBİYOGRAFİSİ
"Ve Cassius'a makul uzaklıkta bir yerde konuşma yaparsam
onun da geleceğini biliyorum."
Mart 1963'te
Cassius, Doug Jones'la boks maçı için New York'ta.
CASSIUS CLAY DOUG JONES'A KARŞI
Kim orada?
Malcolm'un bu genç ağır sıklet sporcuya çok ilgi duyuyor.
Clay oy birliğiyle kazandı.
KAZANAN
Ertesi gün Cassius Clay koyu takım elbise, beyaz gömlek
ve siyah papyonlu bir şekilde halkın arasında görünür.
ARENAYI DOLDURAN ADAM
Ardından New York Post'a röportaj verir.
Ona sivil haklar yürüyüşlerine katılmama sebebi sorulur.
"Şiddetsiz çözümlere inanmıyorum.
Göze göze, dişe dişe anlayışına inanıyorum" der
Ne olduğu çok açık.
Harlem'de.
Malcolm'la birlikteydi.
Malcolm, Muhammed Ali'yi tapınağa getirip bize tanıttı.
Aralarında bir nevi öğretmen öğrenci ilişkisi vardı.
Yaş farkları…
yirmi iki yaşındaki bir genç ile
biraz daha yaşlı olan Malcolm.
Muhammed Ali'nin dünyayı nasıl anladığı önemli bir mevzuydu.
Malcolm'un yanında aydınlanırsın.
Malcolm bilgeliğini paylaştı.
Hükûmet bizi savunamıyorsa ne yapmalıyız?
Alabama Birmingham'da kiliseyi kimin bombaladığını bulun.
KİLİSEYE BOMBA 4 ÇOCUK ÖLDÜ
Bulamıyorlarsa bizim bulmamıza izin versinler.
Ve kim olduğunu…
Duymak istemiyorum.
Bizim küçücük kızlarımızı öldüren katilin
kim olduğunu öğrenince
ancak onun öldürülmesiyle adalet sağlanabilir.
Cassius, Malcolm X'le tanıştığında
onun yeni politik hareketinden haberdar değildi.
Malcolm, İslam Milleti'nin öne çıkarak
çok daha büyük bir fark yaratabileceğine inanıyordu.
Bu kanı bozuk Zenci vaizler sizi kandırmasın.
İki veya dört bacaklı bir it saldırdığında
gidip o iti halledersiniz.
Şiddeti değil, meşru müdafaayı savundu.
Bir şey başlatmıyoruz.
Belaya karışmazsan kimse de sana bulaşmaz.
Ama bizim için gelirlerse savaşmaya hazır ol
çünkü Martin Luther King'in bu fikrini benimsemiyoruz.
Ama Elijah geri durmasını söyledi.
Elijah'ın Malcolm'a yazdığı mektuplarda defalarca
"Benden duymadığın hiçbir şeyi söyleme" der.
Elijah der ki
"Beyaz Amerika'nın yargısı Tanrı'nın eline geçecek."
Malcolm için bu adaletin
hızlıca yerine bulmasıyla uyumlu değildi.
Bu sözde sivil haklar mücadelesi yönetildikçe…
"AÇIK FİKİR"
"Yönetildikçe" kısmını vurguluyorum.
Aslında kanı bozuk Zenci liderlerinin elinde.
Bu yüzden Beyazlar hiç endişelenmiyor.
Siyahi kitleler patlamaya hazır olunca
endişe duyacaklar.
Ve patlarken
evlerindeki bazı mobilyalar yok olacak.
Babam korkusuz olmasına bayılırdı.
Ve Malcolm'un yaptıklarına dayanarak
kendi sunumlarını tasarladı.
Yüce Elijah Muhammed ile Malcolm X'in arasının bozulmasının ilk emarelerine
şahit oluyorsunuz.
Elijah Muhammed, Malcolm'un olduğu gibi
karizmatik değildi.
Beyazların,
Siyahileri vurması hoşunuza gitmiyor değil mi?
Bir şey yapmaya hazırsınız değil mi?
Biliyoruz.
İslam Milleti'nin üyeleri Malcolm'a bayıldı.
Birçok insan için
Elijah Muhammed'in öğretilerini doğrudan aktaran
ve uygulayan kişiydi.
Malcolm'un bir entelektüel olarak bazı hedefleri vardı
ve bence bir noktada kendisinin
ve Millet'in çıkarları yol ayrımına girdi.
Bu tabii ki daha fazla gerginliğe ve çatışmaya yol açtı.
MALCOLM X'İN OTOBİYOGRAFİSİ
"Onu sevdim."
"Evime davet ettiğim insanların
pek azında bulunan ve odayı dolduran bir kalitesi vardı."
Konuşurlardı.
Muhtemelen telefonda konuştular
ama hepsi gizliydi.
Ama Louisville Destek Grubu olanları anlamaya başlamıştı.
Cassius'un Müslümanlarla bağlantısı olduğunu anlamaya başladılar.
Geri adım atmaya başladılar.
Birdenbire Cassius Clay'ın söylemlerinde Malcolm X'in ifadelerini görmeye başladık.
Temmuz 1963, Şikago
Chicago Sun-Times muhabiri Bruce Hills
İslam Milleti'nin olan
İslam Üniversitesi'nin konuşlanır.
İslam Üniversitesi'nin arkasında park eden
kırmızı bir Cadillac olduğunu öğrenir.
Cassius, Rudy ve birkaç kişi binadan çıkar.
Bruce Hills heyecanlanır.
Gözleri parlar
ve Cassius'u takip etmeye başlar.
Bruce yanaşır, Cassius camı açar.
Ve Cassius'un yakasında yıldız ve aya sahip bir rozet görür.
"İslam Milleti'nin üyesi misin?" der.
Cassius Clay önce "Hayır" der.
Sonra da şöyle der:
"Ya öyleysem?"
"Harika bir kuruluş."
Ve Rudy, Şikago'dan çıkan otoyola kadar takibini sürdürür.
Bruce Hills'in yayımladığı makale
basında büyük bir sükse yaratmaz.
Ama İslam Milleti'yle ilişkisi aşikârdır.
Cassius Clay'in bir şekilde bu gruba bağlı olması
bir sürü Beyazı gerdi.
Ve FBI ayrıca bu hareketin ABD'nin iç güvenliği için
potansiyel bir tehdit olduğunu ifade etti.
J. Edgar Hoover, Kennedy yönetiminde
o zamanlar FBI'ın yöneticisiydi.
Hoover ve FBI, Elijah Muhammed ve Malcolm X'i
etkisiz hâle getirmek için karşı istihbarat programı tasarlar.
Sadece pasif bir izleme değil,
aktif biçimde grup içine sızarak
İslam Milleti'nin etkisini baltalamak
ve Malcolm'un yarattığı etkiyi
etkisiz hâle getirmek için tasarlanmıştı.
Her gün planlar kurup
Elijah ve takipçilerini engellemek istiyorlar.
Ancak şahsi fikrim, geç kaldınız.
Öncelikle ahlaki bir sorun var karşımızda.
Kutsal Yazılar kadar eski
ve Amerikan Anayasası kadar açık.
Sorunun özü
her Amerikalıların eşit haklara ve fırsat eşitliğine
sahip olup olamayacağıdır.
Amerikalı dostlarımıza kendimize istediğimiz gibi
davranacak mıyız?
Dallas, Texas'tan gelen haber resmileşti.
Başkan Kennedy, CST saat 13.00'te vefat etti.
Kederle birlikte caddeden John F. Kennedy taşınıyor.
Şehit kahraman,
Kongre Binası'nda ebedi istirahatine kavuşacak.
Kennedy öldüğünde
Elijah Muhammed, tüm camilere
başkanın ölümüyle ilgili duygularımızı kendisinin ifade edeceğini
söyledi.
Elijah Muhammed, Phoenix'teki evinden gazeteyi arayarak
birinci sayfada görünecek bir demeç verdi.
Demeç şöyle:
"Başkanımızın suikastine tüm herkes kadar şok olduk."
Elçi'nin dediklerine saygı duymalıyım.
Demeç verilmemeli.
Anlıyorum.
Şahsen Beyazlara şeytan diyorsak
Kennedy'nin farkı ne?
Nihayetinde bana faydası dokunmadı ki.
Hâlâ kendime…
Bakmak zorundayım. Cebime para koymuyor.
Ama babama, Yüce Elijah Muhammed'e uymalıydım.
Açık konuştu, demeç vermeyin dedi.
Elçi'nin emirlerine rağmen
Malcolm konuştu.
Siyahi Müslüman hareketin iki numarası Malcolm X
pazar günkü yürüyüşte Başkan Kennedy suikastından
duyduğu sevinci dile getirdi.
Malcolm, Başkan'ın öldürülmesini
"rüzgâr eken fırtına biçer" diye ifade etti.
Ve şöyle devam etti:
"Taşralı bir çocukken
evimiz rüzgâr aldığında üzülmez,
aksine mutlu olurdum."
Beyaz karşıtı Müslüman hareketin lideri Elijah Muhammed bugün
Malcolm X'i uzaklaştırıp demecini tanımadığını bildirdi.
Bu, Elijah Muhammed'e Malcolm'ı susturmak için
kabul edilebilir bir bahane verdi.
SİYAHİ MÜSLÜMAN LİDER MALCOLM X'İ SUSTURDU
Vaaz vermesi yasaklandı.
Harlem'deki camide görünmesi yasaklandı.
Hatta o caminin üyelerinin Malcolm'la ilişki kurması yasaklandı.
Bu hayatında büyük bir kırılım yaşattı.
Elijah Muhammed'i kurtarıcısı olarak görüyordu.
Yüce Elijah Muhammed.
Duyguları çok derin ve içtendi.
Geçen yıl yaptığım hatalardan dolayı
sizi hayal kırıklığına uğrattığım için özür diliyorum.
Öte yandan sizden merhamet görmek için
Allah'a dua ediyorum.
Babası olarak gördüğü Elijah Muhammed tarafından
köşeye sıkıştırılması kafasını kurcalıyordu.
Bu büyüyen ayrılık Muhammed Ali gibi
diğer insanlar için sorun olacaktı.
Sonny Liston beni yenerse…
…ayaklarını öpeceğim ve ona
en iyisi olduğunu ve ilk uçakla ülkeden gitmesini söyleyeceğim.
Sonny Liston hakkında düşüncelerim bu!
Liston ve Ali,
bir yanda haydut,
diğer yanda çenebaz.
Bana bak, kendime güvenim var!
Yenilmezim!
180 amatör, 22 profesyonel dövüşe rağmen
yüzüm kız gibi güzel!
İnsanlar Liston'dan korkardı.
Sonny Liston cezaevinden çıkmış,
zamanında mafya için fedailik yapmış biri.
Borcun varsa Sonny seni ziyaret eder.
Sekizinci rauntta düşerse harikayım demek.
Boş konuşmaya devam ederse beşincide indiririm.
Cassius önündeki büyük dövüşe hazırlanmak dışında
bir şey yapmıyordu
ve bence bu sebeple İslam Milleti'nin iç dinamiklerini
tümüyle kavramamıştı.
15 Ocak 1964'te Malcolm güneye gidecek.
Cassius Clay'i ziyaret etmek için ailesiyle Miami'ye gidiyor.
Yolculuktan önce Cassius'u arar,
Cassius sevinir.
Heveslenmiştir, heyecanlanmıştır.
Malcolm ve Cassius'un konuştuğunu biliyoruz
çünkü New York'ta bir FBI ajanı
derhâl Miami'deki saha ofisini arayarak
bir talimat verir.
"Malcolm şu uçakla geliyor."
"Cassius Clay orada olacak."
"Arabalarını takip edin."
Miami ailece tatile çıktığımız
ve bir başkasının evinde kaldığımız
yegâne yerdi.
CASSIUS CLAY'İN EVİ
Bu aile fotoğrafında annem
ve iki ablam Attallah ve Qubilah var,
ben Muhammed Ali'nin kucağındayım.
Babamın eşini ve çocuklarını alıp
onun evine gitmesi
ona %100 güvendiğini gösteriyor.
Babam onu dost, gerçekten aileden biri olarak görüyordu.
Malcolm da güvenebileceği sayılı insanlardandı.
Malcolm'ın müttefiklere ihtiyacı vardı.
Harekette yalnızlaşmıştı.
Cassius önemli bir isim olabilirdi.
Bence bu, Malcolm'un hesapları arasındaydı.
Kendi işine gelen, geçerli sebepleri olduğu ihtimali
göz ardı edilemez.
Artan popülaritesini kullanabileceğim
ve değerlendirebileceğim biri
benim de işime gelirdi.
Malcolm bu fotoğrafları iki Siyahi gazeteye gönderir.
Malcolm, Elijah Muhammed'e
Cassius Clay'in daha çok üyeyi
çekebileceğini ve kardeş gibi olduklarını hatırlatır.
Malcolm, Elijah Muhammed'e
"Dövüşün ertesi gün olan Kurtarıcı Gün kutlamalarına
Cassius Clay ile gelsem
gelsem nasıl olur?" diye sorar.
ŞAMPİYONLUK DÖVÜŞÜ
ELIJAH MUHAMMED KONUŞUYOR
"Geri dönmek istiyorum Yüce Elçi
ve davamıza yardım edebilecek biri var."
Dövüşten yaklaşık bir hafta önce
Malcolm X ortaya çıktı
ve kampta antrenmana gitti.
Oradan ayrılması
ve eve gitmesi istendi.
Dövüş için geri gelebileceği söylendi.
Bu noktada asıl olay,
Cassius Clay'in İslam Milleti üyesi
olup olmamasıydı.
Müslüman bir ağır sıklet şampiyonu istemiyorlardı,
onu tehdit ettiler.
Dövüşü iptal ettiklerini söyledikleri için Cassius otobüsle
şehirden ayrılmak üzereydi ki
organizatörler gideceğini öğrenince dönüp şöyle der,
"Kimseye Müslüman olduğunu söyleme yeter."
25 Şubat 1964.
Dünya ağır sıklet şampiyonası.
Malcolm Miami'ye geri döndü.
Miami, Florida'da Dostluk Meşalesi
tüm ırklardan ve inançlardan iyi insanlarına kucak açar.
Unutmayın Miami ayrılmış bir şehir
ve sadece Siyahilerin gittiği bir otelde kalması gerekiyor.
Hampton House'a vardığınız andan itibaren
sıcak bir karşılama sizi bekler.
ABD'nin her yerinden
ve yabancı diyarlardan muhteşem Florida güneşini
görmeye gelen binlerce ziyaretçiye ev sahipliği yapıyor.
KÜLTÜR MERKEZİ
Aptallık edip kaybetmek için Sonny'ye yatır paranı
ama keyifli bir gün için Clay'e bas paranı.
Sonny Liston'ın, manyak bir adam olmasına rağmen
ilk defa korktuğunu gördüm.
İnsanların delirdiğine şahit olduğu
hapishaneden çıkmıştı.
Cassius bu durumu kullanarak
onu taciz etti ve onunla dalga geçti.
Tartılırken birden kendini kaybetti
ve Sonny Liston'ın üzerine yürüdü.
Kaybedecek bir şeyi olmayan delinin teki size zarar verebilir.
Dünya ağır sıklet şampiyonası dövüşüne neredeyse hazırız.
Şampiyon tek yumruk Sonny Liston,
meydan okuyan boksör Cassius Clay.
Dövüşten hemen önce
Cassius gerilir.
Dövüş önemli.
Kötü adam Sonny Liston'a karşı mücadele edecek.
Birden Malcolm X soyunma odasına gelir.
Dua ettiler ve abimle konuştu.
Ona telkinde bulundu ve abim çıktığında
kendinden emindi.
Malcom onu motive edip
Tanrı'nın kendisi değilse bile gücünü ringe taşıyabileceğine
inandırdı.
Miami Beach'te, Kongre Salonu'nda heyecanlı bir gece için toplandık.
Senin kadar derinden inanan
kardeşinin de desteğiyle
gerekeni yapmak için
güç bulmak amacıyla Tanrı'ya dua edebilirsin.
Soruların cevabını bulacağız artık.
İlk rauntta bitmezse sürpriz olur.
Malcolm yedinci sıra, yedinci sandalyeye oturdu.
Bu kehanetin gerçeğe dönüşmesidir.
Ve işte başlıyor.
Clay gülüyor, geri çekiliyor, sallanıyor, zikzak yapıyor.
Clay soldan ve sağdan vuruyor!
Liston sıkıştı! İki gözünün de altı kanıyor!
Zil beşinci raunt için çalıyor. Gözlerinde sorun var.
Liston'ın eldivenlerini şikâyet ediyorlar.
Clay göremediğini söyledi.
Liston eğilip alta çalışıyor.
Clay gözünden dolayı Liston'ı göremiyor,
mühim olabilir.
Bedenini ve kafasını oynatarak Liston'ı savuşturdu.
Beşinci rauntta Cassius saldırıya geçti.
Bu dövüş boyunca
Cassius o sol eliyle Sonny Liston'ın yüzünü dağıtıyor.
Ve altıncı rautta Clay müsabakanın kontrolünü ele geçiriyor.
Altıncı raunt bitti. Liston yorgun dönüyor.
Yedinci raunda çıkarken…
Bir dakika!
Sonny Liston çıkmıyor!
Kazanan ve yeni ağır sıklet şampiyonu
Cassius Clay!
Her izlediğimde tüylerim diken diken oluyor.
Ringde kıyamet kopuyor.
Ringde dört dönerek herkese işaret edip
"Sana söylemiştim" diyor.
"En iyisi olduğumu söyledim. Bunu kanıtladım."
O an, hayatınızın sonuna kadar sizinle kalır.
Dünyayı sarstım!
"Dünyayı sarstım."
Dünyayı sarstım!
Olasılıkların aksine en iyisi olduğunu söyledi.
Bahisçileri üzdü.
Kazandı, zaferle ayrıldı, şampiyon oldu.
Ve psikolojiyi anlayan insanlar
ve onun etkisini…
Kahramanın imajının
kişiyi aşmasıyla oluşacak psikolojik etki sonucunda
insanlar, Cassius'la ve yarattığı imajla
özdeşleşmeye başladığında
Zencilerle sorun yaşarlar.
Çünkü Zenciler sokaklarda dolaşıp
"En iyisiyim" der.
Cassius, "Ben adil biriyim" dedi.
Cassius Clay, en iyisi!
Tarihin en güzel dövüşçüsü kim?
Cassius Clay!
-O en iyisi! -Tamam.
Kelebek gibi uç, arı gibi sok!
Küçük bir grup, kongre salonundan ayrılıyor.
Rudy, Cassius, Malcolm X,
dönemin en iyi futbolcularından Jim Brown,
inanılmaz bir müzisyen ve Cassius'un dostu
Sam Cooke.
Ve buraya gelirler…
…Hampton House'a.
Cassius ve Rudy bu taburelere oturmuşlar.
Şampiyon Cassius Clay bir kâse dondurma yer.
Dondurma yiyerek kutlama yapıyordu.
Hayatımın en mutlu anlarından biri.
Herkes zaferi kutluyordu.
Tam bu anda herkes, "Sana her zaman inandık" der
ama ona inanan Malcolm'du.
Ve bunun bir manası var.
Malcolm'la kutlamaktan minnettarlık duydu.
PANSİYON VE VİLLA
Saatler ilerler
ve hikâye Malcolm, Cassius Clay, Rudy, Jim Brown ile devam eder,
belki birkaç kişi daha…
Malcolm X'in odasına giderler.
Ciddi konuların vakti.
Malcolm X şöyle diyor:
"Artık Louisville'li Geveze bitmeli."
"Unvan sende, kürsü önünde,
doğruları konuşmaya başlamalısın."
MUHAMMED ALI'NİN ODASI
Odada değildik.
O konuşmaların kaydı yok.
Tek bildiğimiz sonrasında ne olduğu.
Allah'ın tek tanrı
ve Muhammed'in onun elçisi olduğunu
kabul ettiğinde başardı,
kendisinden daha güçlü bir adamı yıktı.
Düşman onun düşmesini istedi.
Herkes onun...
Liston'ın onun güzel yüzünü dağıtacağını sandı.
Ama Allah'la ben "Olmaz" dedik.
Sizce Cassius'un Siyahi bir Müslüman olması
bu zaferle bir ilgisi var mı?
Siyahi Müslüman mı bilmiyorum.
İslam dinine inandığını söylemişti.
MART 1964
Clay ve Liston dövüşünden yaklaşık bir hafta sonra
Birleşmiş Milletler'e giderler.
Malcolm X, Cassius'la ilişkiniz hakkında kısaca konuşmak istiyorum.
Onu ne zamandır tanıyorsunuz?
Yaklaşık üç yıldır.
Dini tebliğ etme konusunda
ona tavsiyede bulundunuz mu?
Hayır, kimseye tavsiye vermem.
O benim kardeşim ve dostum.
Bildiklerimi ve anladıklarımı ona ifade ederim.
Malcolm X Afrika'nın her yerinden Siyahi diplomatlarla tanıştırır.
İşte dostum. Evet efendim.
Memnun oldum.
Ve Malcolm ona şunu hatırlatır:
"Geçmişte olduğun kişi değilsin."
"Artık dünyanın hayran olduğu birisin."
Nijerya'ya gidecek misiniz?
Evet. Ana duraklarımdan biri, Afrika.
Malcolm'un daha büyük hedefleri vardı.
Irk durumunu alıp uluslararası sahneye
taşıyacaktı.
BM'ye götürecekti.
ABD, özgür dünyanın lideri ve insan hakları destekçisi olarak
kendini göstermeye çalışsa da
Malcolm kardeşim
"Hiç de öyle değil" diyordu.
Malcolm bunun federal hükûmeti
harekete geçirecek bir şeye dönüşebileceğini biliyordu.
Cassius sadece bu ülkeye değil,
tüm dünyaya ırksal gururu
geri kazandıracak bir konumda.
Hafta boyunca
Malcolm ve Cassius hiç olmadığı kadar yakındırlar.
Times Meydanı'na giderler.
Clay'in Liston'ı yendiği maçı izlerler.
Kazanan ve yeni dünya ağır sıklet şampiyonu Cassius Clay!
Sinemadan çıktıklarında ne görürler?
Kalabalık, çevreleyen yüzlerce insan.
Muhabirler, Malcolm'a
şampiyonun hareketinde olup olmayacağıyla ilgili sorular soruyor.
Gelecekte ne olacağı soruluyor sürekli.
KARİYERİ ZARAR GÖRÜR MÜ?
Şikago'da bir FBI ajanı
Elijah Muhammed'in malikânesini sürekli izleme izni ister.
Ve bu ajan
Elijah Muhammed'in ağır sıklet şampiyonuyla
telefonda konuştuğunu öğrenir.
6 Mart 1964'te
Cassius, Hotel Teresa'daki odasına geri döndü.
Bir telefon geliyor. Arayan Elijah Muhammed.
Ve Yüce Vaiz dedi ki,
"Artık Malcolm'la iş birliği yapamazsın."
Anladığım kadarıyla bu öğleden sonra Elijah Muhammed ile
görüşmeye Şikago'ya gidiyorsunuz.
Evet. Onunla yemek yiyeceğim.
Siyahi Müslümanlara katılmanızın ana sebeplerinden biri
Malcolm X'le arkadaşlığınız mı?
Hayır, Malcolm X ile tanışmadan dört yıl önce Müslümandım.
Sahi mi?
Arkadaşsınız, değil mi?
-Evet. -O…
O benim kardeşim, ailemden biri. Ne yaparsa yapsın öyle.
Müslümanlardan ayrıldığına göre…
Tam bilmiyorum.
Bunu bilmem için kendim görmem gerekecek.
Olayın iç yüzünü öğrenmek seyahatimin ana sebeplerinden.
Basına ve insanların dediklerine hiç inanmıyorum.
Elijah Muhammed…
ŞİKAGO
"Tüm takipçilerim ve İslam'a inanan herkes,
bu kardeşim Cassius Clay,
artık en güvenilir takipçimizdir" diyor.
"Ve adını…
Muhammed Ali koyuyorum."
İsmini böyle aldı.
Cassius Clay'e Müslüman bir ad olan Muhammed Ali ismi verildi.
Çoğu insan bunun için yıllarca beklerdi.
Kahraman oldu.
Elçi ile sahnede göründü.
Ve Malcolm…
…sürgündeydi.
MALCOLM X KAÇTI
Muhammed Ali artık…
CLAY KALDI
…farkında olsa da olmasa da
iki güçlü Siyahi figürün Elijah Muhammed
ve Malcolm X'in hedefi olur.
Seçim yapmaları gerektiğinde
Malcolm kendi tarafını tutmalıydı.
Cassius ise ruhani babasını seçmeliydi.
Malcolm sadece bireydi.
Elijah ise bir kurumdu.
Bu ayrılık sizi rahatsız ediyor mu?
Hayır, bu Malcolm X'i ilgilendirir.
-Lideriniz Elijah Muhammed mi? -Evet.
"BÖLÜNME YA DA ÖLÜM"
Elçi bizim babamızdı.
Hiç sahip olamadığımız ama hep istediğimiz.
Damarlarımızdaki kan gibiydi.
Elçi'nin öğretileri sayesinde buradayım.
Bu öğretiler olmasa bir serseri olurdum.
Anlıyor musun?
Aslında çok basit,
babam genç bir adam olarak
hikâyenin ortasına düşüp seçim yapmak zorunda kaldı.
Ve evet, hayatta kalma iç güdüsü de etkili olabilir.
Adınız artık Cassius Clay değil mi?
Evet. Adım Muhammed Ali.
Muhammed "övülmeye değer", Ali "yüce" demek.
Malcolm bunu duyunca
arabada sinirden delirip "Bu politik bir karar" der.
İsminizi özel biri mi verdi?
Evet efendim. Liderim ve hocam Yüce Elijah Muhammed.
Muhammed Ali'nin kalbini kazanma savaşında
kaybettiğini biliyordu.
Muhammed. Adım Muhammed.
Bana hep Cassius diyorsunuz. Artık bıktım.
Kafanız çalışıyor. Adım Muhammed Ali, Cassius değil.
Ali, Amerika'nın onu tanımlamasına izin vermeyip
adını inkâr etti.
Daha çok Gaz Cassius olarak bilinen Muhammed Ali
şehre indi…
Tüm bu destekler, reklamlar,
Hollywood kapıları ona açıktı
ama adını değiştirmesi her şeyi tersine çevirdi.
21'inci yüzyılda bu çok cesaret ister. Ama o zamanlar bu imkânsızdı…
Delilikti.
"BEN MUHAMMED ALI'YİM"
En büyük ifadeydi.
Bay Clay...
Muhammed Ali, bayım.
-Bay Clay... -Muhammed Ali.
-Bay Muhammed Ali ya da… -Evet efendim.
-Sadece Muhammed Ali. -Sizin…
Ve birdenbire insanlar,
"O kim oluyor ki? Laf ebesinin teki" diye düşünüyor.
"Laf ebesinin teki. Kim olduğunu sanıyor?"
"Farklı biri isim alıp din değiştiriyor."
Cassius Clay ismi hakaret çünkü Beyaz değilim.
Muhammed Ali'yim, Siyahiyim.
Tarihimizin, soyumuzun adı.
Benliğimin farkında olarak kendi adımla hitap edilmesi
bir şeref meselesi.
George Washington adında bir Rus olur muydu?
-Bir daha söyleyin, güç kimde? -Muhammed Ali!
-Tekrar. Kim bu? -Muhammed Ali!
Hayatlarında belki daha önce
hiç boks maçı izlememiş birçok Müslüman
basında bu ismi duyuyordu:
Muhammed Ali.
1964'te, Muhammed ve Malcolm
Afrika ve Orta Doğu'yu ziyaret etti.
Ama birlikte değillerdi.
İkisi de
Afrika'da giderek büyüyen değişim rüzgârları karşısında endişeliydi.
Muhammed Ali, hayranları tarafından karşılandı.
Birçok yönüyle insanları büyülüyordu.
Sahip olduğu karizma olağanüstüydü.
Malcolm ise yalnız seyahat ediyordu.
Bu dünya liderleriyle buluşarak
22 milyon Afrikalı-Amerikalının mesajını dünyaya duyurmak için
çaba gösteriyordu…
-Selamünaleyküm. -Aleykümselam.
...ve ABD'nin, insan hakları ihlalinden dolayı
suçlanmasını istiyordu.
Derdimiz Amerikan değil. Bu, insani bir sorun.
Zenci sorunu değil, insanlık sorunu.
O Siyahi Amerika'nın başkanı olmasa bile
âdeta temsilci, milletvekili,
Siyahi Amerika'nın senatörü gibi.
"Amerikalı Müslüman,
her yerde inanılmaz bir merak ve ilgi uyandırdı."
MALCOLM X'İN OTOBİYOGRAFİSİ
"Cassius Clay hakkında yine yanıldım."
"Yerel bir gazete, Birleşmiş Milletler'de
Cassius'la birlikte fotoğrafımı basmıştı."
"O anda tüm Siyahi dünyanın
hayal gücünü ve desteğini yakaladı."
GÜZEL BEYEFENDİ HOŞ GELDİNİZ
DÜNYANIN KRALI CASSIUS CLAY HOŞ GELDİN
Ali!
Babam hep Afrika'nın kurtuluşundan bahsederdi.
"Redemption Song" Marcus Garvey'in anısınaydı.
Garvey'in 1937'de yaptığı şu açıklamadan ortaya çıktı:
"Zihnimizi kölelik fikrinden kurtarmalıyız
çünkü başkaları bedenimizi özgür kılabilir
ama zihni ancak birey özgürleştirir."
Bana kalırsa Malcolm, bu manifestoyu
üstlenmeye başladı.
MALCOLM X SONRASI
Şükürler olsun ki
ruhani yeniden doğuş ile
kutsal Mekke Şehri'ne hac ziyaretinin sonucunda
artık hiçbir ırkın üstün olduğuna inanmıyorum.
ESKİ SİYAHİ MÜSLÜMAN
17 Mayıs 1964'te,
Akra Gana'da,
Ambassador Hotel'in dışında…
Malcolm Amerikalı gurbetçi arkadaşları
Maya Angelou ve diğerleriyle birlikteydi.
Malcolm havaalanına giderken
otelin dışında
Muhammed Ali'yi görüyor.
GANA'YA HOŞ GELDİN
Şimdi unutmayın ki Malcolm
Mısır ve Suudi Arabistan'a gitti
ve günlüğünde
Ali'yi kardeşi ve arkadaşı olarak dile getiriyor.
Yani o anda, Akra Gana'da
şampiyonu sürpriz bir şekilde gördüğünde
kardeş gibi kucaklaşacaklarını düşünür.
Malcolm X "Muhammed, Muhammed" diye seslenir.
Sonunda Muhammed Ali ona döner ve şöyle der,
"Elijah Muhammed'e ihanet ettin."
"Yanıldın kardeşim. Yanıldın."
Arkasını dönüp gider.
O noktada Malcolm'ı hiçe saydı.
İlişkileri tam anlamıyla parçalanmış ve dağılmıştı.
Maya Angelou daha sonraları Malcolm'ın arabaya bindiğinde
koltuğa yığıldığını yazmıştı.
"Çok şey kaybettim" der.
Hayatında baba rolünü oynayan
Elijah Muhammed'i kaybetti
ve şimdi de Muhammed Ali'yi kaybeder.
Bahsettiğimiz kan kardeşliği
muhtemelen burada sonlandı.
ŞAMPİYON GANA'DA
Şimdi planın ne?
Ailemi görmek için
Amerika'ya dönüyorum.
-Evet. -Bakalım neler olacak.
Afrika dönüşünde JFK Havaalanı'nda
annem beni babama verir
ve babam gülümser.
Bu güzel bir anı mı
yoksa fotoğrafı çok kez gördüm diye mi öyle bilmiyorum
ama sanki bir şey olmasını beklercesine
bana baktığını görüyorum.
Bu da Mısır İslam Konseyi tarafından
bana takdim edilen altın Müslüman cami.
HAZİRAN 1964
Tamamen altın, kardeşim.
Tamamen altın.
Saf altın.
Saf altın! Evet…
Hepimizi uyandıran liderimize hediye olsun
çünkü ona kulak vermeden önce kötü durumdaydık.
Evet efendim!
Oley! Evet, efendim!
Malcolm X ile,
sizi Siyahi Müslüman hareketine yönlendiren kişiyle
dostluğunuz bitti mi?
Elijah Muhammed birini sildiğinde
hâliyle tüm takipçileri de o kişiyi siler.
Gazetemde Afrika'dan döndüğünüzde eski genel merkeziniz olan
Hotel Theresa'da kalmayı reddettiğiniz dile getirildi.
Liderim… Liderim değil ama birçok yetkili,
aynı otelde kalmanın hoş olmayacağını söyledi
ve onları dinledim.
Cassius Clay, Akra'dayken
pek arkadaş canlısı olmayan sözler sarf etti.
Yorumunuz var mı?
Ne dediğini bilmiyorum.
Gazetelerde Siyahiler hakkında yazılıp çizilenlere
her zaman şüpheyle yaklaşırım.
Aslında…
Cassius hakkında söyleyecek bir şeyim varsa ona söylerim.
Malcolm X'ten bahsetmiyorum bile.
Umurumuzda değil. O biraz…
Malcolm X umurumuzda değil. İşimiz çok
ve söylediğimiz gibi o yoldan çıkan tek bir kişi sadece.
Hâlâ arkadaşınız mı?
Evet, tüm halkımı arkadaşım olarak görüyorum.
Ve genelde
ruhu başkası tarafından zehirlenenler düşmanca davranır.
Acaba hâlâ aynı fikirde misiniz merak ediyorum.
Siyahi Müslüman hareketinde olduğunuz dönemde
Kuzey Amerika'da ayrılmış Siyahi ulusu destekliyordunuz.
Hiçbir türden ayrımcılığa veya ırkçılığa inanmıyorum.
-Hâlâ Müslüman mısınız? -Evet.
Müslümanım. Kardeşliğe inanan İslam dinine inanıyorum.
Tüm insanların mutlak kardeşliği.
MALCOLM X, ELIJAH'A "SAHTEKÂR" DEDİ
Malcolm artık halkın karşısında büyük bir adam olduğunu hissetti
ve hep böyle olsun istemişti.
Görülmek ve duyulmak istedi.
Hocasından daha üst makamlara gelmek istedi.
Malcolm riyakâr olarak etiketlendikten sonra…
Hedef hâline geliyor.
MALCOLM TAM RİYAKÂR
İnsanlar riyakârlığın anlamı üzerine
düşünmeye ya da kafa yormaya başlarsa
bu onu çok zayıf bir duruma sokar.
Hepimiz riyakârlığı affedilemez bir davranış olarak görürüz.
Riyakârlarla kendimiz uğraşmayız,
onları Allah'a havale ederiz.
Niye tehdit ediliyorsunuz?
Çünkü Siyahi Müslüman hareketinin dışına çıkmamın
gerçek sebeplerini açıklayacağımdan korkuyorlar.
Bunu hiç dile getirmedim,
kendime sakladım.
Ama asıl sebep şu ki Elijah Muhammed,
hareketin lideri,
altı farklı genç kızdan sekiz çocuğunun babası.
Hepsi de onun özel sekreteri olan
altı farklı genç kız.
Hakkında böyle konuşmamalıydın. Elijah Muhammed?
Bildiğin her şeyi o öğretti.
O adama karşı gelmek?
Ne aptallık.
ÖLÜM
Bu onun hatası.
Göreviniz ve özel hayatınız ayrıdır.
Size bir paketim varsa
ve görevim karşıdan karşıya geçip paketi size ulaştırmaksa
bu benim görevim.
Beni sokakta genç bir kızla
veya şarapla görürsen
bu seni ilgilendirmez.
Çünkü görevimi tamamladım.
Elçi'nin işi, özel hayatını tartışmak veya açıklamak değildir.
İşi mesajı iletmek.
Seni çöplükten kurtaran, temizleyen
ve Siyahilerin bir numaralı sözcüsü olarak
dünyanın karşısına çıkaran Elçi'yi sorgulamak senin ne haddine?
Şimdi onu sorgulayacak mısın?
Hayır.
Malcolm o şekilde
Elijah'ın hayat tarzı ve kadınlarla ilgili konuşunca
Elijah'ı destekleyen herkes
ona düşman kesildi.
Öyle konuşmamalıydı.
Elijah'ın çok seveni var ve ölümü göze alırlar.
Öyle de oldu.
14 Şubat 1965'te
Doğu Elmhurst'ta Malcolm'un evi ateşe verildi.
Queens'teki evi molotof kokteyllerinden çıkan
yangın yüzünden ağır hasar aldı.
Anneme göre, bebeklerinin uyuduğu odaya
bomba attılar.
Dehşete düşmüş olmalı.
Evim bombalandı.
Elijah Muhammed'in emri üzerine
Siyahi Müslüman hareketi bombaladı.
Çıkamayayım diye önden ve arkadan bombalamayı planlamışlar.
Detroit'teki bir araba fabrikasında gece vardiyasında çalışıyordum.
Konuşması için Detroit'e gelmiş olması gerekiyordu.
Sabahın erken saatlerinde
evinin bombalandığını duyduğumda
gelmeyeceğini düşünmüştüm.
Yanılmışım.
Saat dokuzda Malcolm uçaktaydı,
Detroit'e gelip Ford Oditoryumu'nda konuştu.
Konuşmaya katılan arkadaşım
bomba yüzünden üzerine sinen kokuyu almış.
21 ŞUBAT 1965
AUDUBON BALO SALONU
Balo salonunda yaklaşık 400 kişi vardı,
Malcolm X'in önderliğinde
Afro-Amerikan Birlik Örgütü olarak bilinen kuruluşun
toplantısı yapılıyordu.
Audubon Balo Salonu, büyük bir salondu
ama çok küçük bir lobisi vardı.
Lobide oturmuş girişe bakıyordum.
Sanırım on, en fazla 15 dakika oturmuşken
Malcolm kardeşin esselâmu aleyküm dediğini duydum, sonra da ateş seslerini.
Selamünaleyküm.
Yerde sürünen insanları gördüm
ben de eğildim.
Çocuklarım ağlıyordu…
MALCOLM X'İN EŞİ
"Neler oluyor? Bizi vuracaklar mı?"
Kocamı vurmuşlardı.
İleriye doğru koştum.
Malcolm'un yan tarafını, karnını tutarak düştüğünü gördüm.
Şu anda gözaltında iki şüpheli var.
Bu adamlardan biri yakınlarda devriye yapan
bir memur tarafından sokakta tutuklandı.
Siyahi Müslümanlar üyesi mi?
Bunu bilemem.
Nasıl hissediyorsunuz?
Birini öldürebilirim.
Evet, birini öldürmek istiyorum.
Gece bitmeden Malcolm ölürse biri ölecek.
MALCOLM X ÖLDÜRÜLDÜ TOPLANTIDA VURULDU
Onu örnek alıyorduk.
O bizim yol göstericimiz, fenerimizdi.
Malcolm X, Marcus Garvey'den sonraki en büyük Siyahiydi.
Onu yitirmek
halkımız için büyük bir kayıp oldu.
Bir gün üstesinden geleceğiz
Bay Muhammed, dünkü haberde bir Müslüman
Malcolm'ın, Başkan Kennedy'nin suikastı üzerine
yaptığı yoruma gönderme yaparak
"Malcolm rüzgâr ekip fırtına biçti"
ifadesini kullandı.
Sizce Müslüman bir kardeş Malcolm'ın ölümü hakkında
böyle bir açıklama yapar mı?
Bilmiyorum.
Sizin gibi ben de kim olduğunu hiç bilmiyorum.
Polis ifadenizi istedi mi efendim?
Hayır.
Bay Muhammed, Malcolm dün katledilmeden önce
Siyahi Müslümanların onu öldürmek istediğini söyledi.
Bu konuda yorumunuz nedir?
Hiçbir şey bilmiyorum.
Biz vahşi insanlar değiliz.
Biz de şaşkınlık içerisindeyiz.
Sizce Malcolm X'e ne oldu?
-Ne mi oldu? -Evet.
Başına gelenleri biliyorum.
Yoldan saptı ve…
Ve öldü.
Malcolm X suikastini, hareketten ayrılan
ve bunun için cezalandırılan
bir muhalifin hikâyesi olarak anlatmak çok kolay.
Malcolm ile İslam Milleti arasında
inkâr edilmeyecek bir husumet vardı.
ALLAH EN BÜYÜK DİNİ ÖZGÜRLÜK İSTİYORUZ
Ama yayınlanan FBI dosyalarından
derlediğimiz bilgiler ışığında,
ki tüm dosyaları yayınlamadılar,
FBI'ın bu ayrışmayı,
Malcolm ve İslam Milleti arasında büyüyen
ve derinleşen bu ayrılığı keyifle izlediğini
sonucuna varıyoruz.
ELIJAH MUHAMMED İLE MALCOLM X ÇATLAK BÜYÜYOR
Meçhul el federal hükûmete aitti.
Bir Beyaz Malcolm'u vuramazdı
çünkü bu felakete yol açardı.
Hep dediğiniz gibi, çok affedersiniz,
anasını pazarlayacak soysuzlar ihanet etti.
Yüzlerce polis her yerde, çatılarda,
yangın merdivenlerinde,
hem sivil hem üniformalı şekilde 147. Cadde'de yer alıyor.
Malcolm X veda ayini şu ana kadar
olaysız bir şekilde gerçekleşti.
Kardeşlerimle babamızı kaybettik…
…ama Siyahiler
parlak zekâlı, iyi kalpli,
sevecen ve çok şefkatli birini
yitirmiş oldu.
Bence adaletsizliğe karşı
güçlü bir tepki göstermek için böyle olmalısınız.
James Baldwin, Malcolm X hakkında
"Tanıştığım en nazik ve hassas adamdı" şeklinde yazmıştı.
Malcolm bu değil ki.
Siyahilere gösterdiği yüzünü gördü.
Kendi ilkelerini onurlandırdı ve bize yol gösterdi.
Ölümü kabul et.
Bunu kabullenmek özgürleştirir.
Malcolm X'in defninden bir gün önce
Elijah Muhammed suikasttan sonra ilk kez halkın karşısına çıktı.
İslam Milleti lideri koruma ordusunun arasında zor görünüyordu.
Düşmanımın peşinden gitmek istiyorsanız
buyurun, devam edin.
Ama sonunuz çok kötü olacak.
Sizin için korkuyorum.
Ağır sıklet şampiyonu Cassius Clay de
Şikago'da Müslüman kongresine katılıyor.
Müslüman olunca Muhammed Ali adını aldı.
MALCOLM X'İN DEFNİ
Malcolm X veya bir başkası,
Elijah Muhammed'e saldıran veya saldırmaktan bahseden herkes ölmeli.
MART 1965
Yüce Rabbin Elçisi'ne karşı çıkmak,
sözlü veya fiziksel saldırmak cezasız kalmaz.
Muhammed Ali, Elijah Muhammed'e itiraz edenlerin
ölmesi gerektiğini söyleyen çığırtkanlar sürüsüne katıldı.
Tamamen trajik.
Malcolm düşman mıydı?
Malcolm ailesini Miami'ye getirdiğinde düşman mıydı?
Maçtan önce onunla dua ederken
Malcolm'un düşman olduğunu mu düşündü?
Malcolm X,
özellikle sizin gibi Beyazlara sert çıkarak ünlendi.
Beyaz şeytanlar, mavi gözlü sarı saçlı itler.
Beyazlar ne Malcolm'ı ne sözde Zencileri umursadı.
Malcolm, Elijah Muhammed'leyken seviliyordu ama takip ettikleri liderleri
şimdi ölü bir adam, üstelik o…
Ve Malcolm'ın kendisi itiraf etti.
Beyaz kadınların bedenini satan
serserinin tekiydi.
Yüce Elijah Muhammed onu yüceltene kadar bir hiçti.
Ve Malcolm X, kendisine bildiği her şeyi öğreten
ve onu yücelten adamla kalsaydı çok büyük biri olurdu.
1972'de babam Mekke'ye gitti.
Ve babam gerçek İslam'ı orada tanıdı.
Elijah Muhammed, Siyahi Müslümanların lideri
Şikago'da kalp yetmezliğinden öldü.
Yetmiş yedi yaşındaydı.
Sanırım 1975 yılında İslam Milleti'nden ayrıldık.
Yedi yaşındaydım.
Kardeşim çok iyiydi.
Nasıl hissettiğimi anlayamazsınız.
Tek kardeşi bendim. Sadece bir kardeş.
Kan kardeşiyiz.
Onu çok özlüyorum ama cennette kavuşacağız.
Onu görmeye sabırsızlanıyorum. Sarılıp öpeceğim.
Muhammed Ali'nin pişman olduğu bir şey var mıydı?
Düşüneyim.
Biraz düşüneyim.
Evet.
Bu çok güzel bir soru.
Yıllar akıp geçtikten sonra
bizden bir veya iki nesil sonraki insanlar
olayları nasıl yorumlayacak,
Muhammed Ali ve Malcolm X hakkında ne düşünecekler diye
merak edeceğiz.
Hayatlarının istikameti neydi, bunlar ne anlama geliyordu?
Farklı ebedi eserlerde, filmlerde
ve farklı mekânlarda
sahneye kondu.
Bakın sırada kim var.
En iyisi.
1996'dan beri halkın önündeki Ali
aslına bakarsak
sahte bir görüntü.
Muhammed Ali'nin
geçmişte tartışmaya yol açan yönlerini köreltmeyi başardılar.
Onu Atlanta'da ayakta alkışlayanlar
yirmi yıl önce ona it muamelesi yapan
insanlarla aynı kişiler.
Beyaz üstünlüğünü sertçe eleştiriyordu.
Beni aşağılamamış, linç etmemiş,
küçümsememiş, anneme tecavüz etmemiş
Siyahileri vurmak için 16.000 km gitmek saçma geliyor.
Ve bence bunların çoğu,
hastalığı yüzünden yazıldı
çünkü konuşacak durumu kalmamıştı.
Ve Amerika'nın devlet sistemi hâlen
sadece Beyazlar için özgürlük, adalet ve eşitlik üzerine kuruludur.
Bu ülkede Siyahiler için özgürlükten söz edemeyiz.
Malcolm 1965'te öldürüldü.
İnsanlar o zamandan beri hikâyesini yeniden yazıyor.
MALCOLM X CADDESİ
SİYAHİ MİRAS
Malcolm X pullarını ilk kez aldığımda kafam karışmıştı.
Malcolm 1965'te öldürüldüğünde onu
Amerikan hükûmetine ait resmî bir belgede görmek
kimsenin aklına gelmezdi.
Malcolm'un pulun üzerinde olması
imajının yıllar içinde değişimini gösteren bir semboldü.
Bir bakıma hâlâ bizimle yaşıyor.
Bizden kopmadı.
Ruhu yaşıyor.
ANIT VE EĞİTİM MERKEZİ
İnsanı öldürebilirsin
ama fikirlerini öldüremezsin.
Her okulda, her lisede, her üniversitede, YouTube'da
Malcolm'ın seslerini ve videolarını sanki buradaymış gibi oynatıyorlar.
Ve 50 yıl önce öğrettiklerinin
bugün gerçekleştiğini görüyorsunuz.
Siyahi tarih, Amerikan tarihi ve dünya tarihi
cesur ve kendi olabilen
bu iki adam sayesinde değişti.
Ve bu cesaret yayıldı.
…çünkü iki bacaklı köpek…
Onların gösterdiği yolda
gururlu ve boyun eğmeyen bir kuşak
yürümeye devam etti.
Babam o sıralar aklı şampiyonlukta olan 20 yaşında bir gençti,
insanlar bunu unutuyor.
Malcolm'ın öğretileri son nefesine kadar
babamın bir parçasıydı.
Kardeşiniz Malcolm X suikastinden sonra
nasıl hissetti?
Hiç pişman olduğundan veya hislerinden bahsetti mi?
Hayır ama kardeşimi tanıyorum.
Kendini kötü hissetti.
Onu üzdü, evet.
İslam Milleti'yle bağlarını koparınca
Muhammed Ali ailemizle iletişim kurdu.
Bence Muhammed Ali
babama borçlu hissedip
karısının ve bebeklerinin güvende ve iyi olduğunu duymak için
bizi aradı.
Ona yaklaştığımda kafamıza dank etti.
18, 19 veya 20 yaşındaydım.
MALCOLM X'İN EN BÜYÜK KIZI
Yüzü tam karşımdaydı.
Nasıldır bilirsiniz. O tatlı bakışıyla "Sen misin?" dedi.
MUHAMMED ALI'NİN CENAZESİ 10 HAZİRAN 2016
Birbirimize kavuştuğumuzda
sanki zaman hiç geçmemiş gibiydi.
Sesli sesli ağladık.
Aramızdan ayrılmadan önce babamla konuşamadığı için kederliydi.
Muhammed Ali'nin varlığı babam hâlâ hayattaymış hissettiriyordu.
Birazcık daha.
51 yıl daha.
Şimdiye kadar.
Sonny Liston'ı üzdüm ve 22 yaşına girdim.
En iyi ben olmalıyım!
Dünyanın kralıyım!
O benim kardeşim ve dostum.
Bildiklerimi ve anladıklarımı ona ifade ederim
ama kendi fikirleri ve dünyayı algılama şekli var.
MUHAMMED ALİ EĞİTİM KAMPI'NA HOŞ GELDİNİZ
O kardeşliği hissedip beraber öğrenmeleri
kaderlerinde vardı.
Ama bu güzel ilişkiye devam etmelerini engelleyen
dış güçler vardı.
2003'te babamın otobiyografisi
The Soul of a Butterfly'ı yazarken
Malcolm X'i
ve dostluklarının niye bittiğini sordum.
Ve babam koltuğuna oturup
gözlerini kapattı…
Duraksadı ve on ya da 15 saniye sonra
Malcolm'a sırt çevirmenin
en büyük pişmanlıklarından biri olduğunu söyledi.
Geriye dönüp Malcolm'dan özür dileyip onu sevdiğini,
dostu olduğunu ve birçok konuda haklı çıktığını söylemek istiyordu.
MUHAMMED ALI CAMİ
Asla unutmayacağım.
Muhammed Ali'ye dönüp şunu sordum,
"Babamı sevdin mi?"
Şöyle dedi,
"Babanı tüm kalbimle sevdim."
Alt yazı çevirmeni: Aybüke Büyükçerçi