Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Gdzie się nie obrócisz, czeka przeznaczenie.
Spotkanie mojego ojca i Cassiusa Claya było im przeznaczone.
Te trzy krótkie lata,
na które życie ich połączyło i które przeznaczenie dla nich stworzyło,
to było ich braterstwo krwi.
Nie jesteśmy już niewolnikami. Nie należymy do białych.
Cassius zniszczył to wyobrażenie, gdy znokautował Sonny’ego Listona.
Mistrzem wagi ciężkiej jest Cassius Clay!
Malcolm przyszedł do tego młodzieńca
i dał mu moc, której ten potrzebował,
aby przemówić.
NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
Malcolm i Muhammad.
Byli sobie bardzo bliscy…
dosłownie jak bracia.
Byłem tego świadkiem.
Twój brat lubił być z Malcolmem?
Kochał to. Ja zresztą też.
Miał swoisty urok.
Wprost boski.
Energia, którą wytwarzał była święta.
Niewiele jest takich osób na świecie.
Dlaczego przestali się przyjaźnić?
Cóż…
„Przeznaczenie może uczynić twego przyjaciela narzędziem twej krzywdy,
a wroga narzędziem pomocy”.
Prawda?
Judasz zdradził Jezusa.
Malcolm X zdradził Elijah Muhammada.
„Przeznaczenie może uczynić twego przyjaciela narzędziem twej krzywdy,
a wroga narzędziem pomocy”.
Czas, abyśmy stanęli w swojej obronie.
Czas, abyśmy ujrzeli na własne oczy.
I czas, abyśmy walczyli o swoje.
Jesteś niekochany.
Tak to jest być czarnym w świecie białej supremacji.
MUHAMMAD SPEAKS: AMERYKA UPADA!
Jesteś niekochany, niechciany, zaniedbany
i postrzegany jako mniej piękny, moralny, inteligentny.
I wmawia ci się, że masz się zawsze bać.
Malcolm X, Muhammad Ali…
Nie ma mowy.
Malcolm X i Muhammad Ali
byli dwoma najbardziej wolnymi czarnymi mężczyznami w XX wieku.
Z drugiej strony
wiąże się z tym brzemię.
Za bycie wolną i kochającą osobą płaci się ogromną cenę.
…22 lata.
Muszę być najlepszy!
- Jestem królem świata! - Chwila.
- Jestem ładny! - Nie aż tak.
Jestem złym człowiekiem! Wstrząsnąłem światem!
To było niezwykłe, że czarny człowiek
myśli o sobie jako o „ładnym”.
Mistrz świata ma być ładny, tak jak ja. Jestem królem ringu!
Sportowcy mieli być skromni.
Ale nie wygadany Louisville Lip.
Wytrwałość, godność i duma.
„Nie lubisz mnie? No i co z tego?”.
- Zachowuję się jak zły gość? - Nie wiem.
Jak sam mówisz: jesteś najlepszy.
Wielu ludziom, nawet czarnym, to nie pasowało. Nazywali go pyskaczem.
Nie muszę być tym, kim chcesz.
To był czas przemian
i Ali stał na ich czele, tak jak Malcolm.
Mogę być sobą i myśleć to, co chcę.
Proszę bardzo.
Zmieniali sposób, w jaki świat postrzegał czarnego człowieka.
Dlaczego tak niewielu białych
rządzi tyloma czarnymi?
Martin Luther King, z którego szkoły myśli się wywodzę,
tłumaczył, kim musimy się stać.
Malcolm tłumaczył, kim byliśmy
i przez kogo.
Ci rodzimi, czarni, amerykańscy muzułmanie są najsilniejszą grupą czarnej supremacji.
Mike Wallace nakręcił dokument o Narodzie Islamu
pod tytułem The Hate That Hate Produced.
Kilka razy do roku muzułmanie zbierają się
w jednym z amerykańskich miast, by posłuchać Elijah Muhammada,
założyciela i duchowego przywódcy grupy.
Chrześcijańska religia was zawiodła.
PRZYWÓDCA NARODU ISLAMU W LATACH 1934-1975
Ale nowojorczyków bardziej interesuje Malcolm X,
lokalny duchowny muzułmanów.
Czarny człowiek z natury jest boski.
Czy to znaczy, że biały człowiek z natury jest zły?
Z natury jest inny niż boski.
Ta krytyka białości robiła duże wrażenie,
bo niegdyś
takie rzeczy mówiło się na osobności.
Nie można było nazwać białych diabłami.
Nie na głos.
Z natury jest zły.
To niezwykły człowiek, który, jak sam przyznaje,
był kiedyś handlarzem narkotyków.
Teraz się zmienił. Nie pali ani nie pije.
Jego życie się odmieniło, gdy wiara muzułmańska nauczyła go
nie wstydzić się bycia czarnym.
Masz swoisty punkt odniesienia.
Ojciec Malcolma był takim punktem. Jego matka też.
Jego ojciec Earl i jego matka Louise
byli zwolennikami ruchu Marcusa Garveya.
Organizacja mojego ojca
pragnęła połączyć Afrykanów
w Afryce, na Karaibach, w Stanach Zjednoczonych.
Ojciec uważał, że Afrykanie, zamiast być służalczy,
muszą stać się samodzielni.
Nie ma Malcolma X bez Garveya.
Garvey mawiał:
„Czarny… się nie boi”.
NOWY CZARNY SIĘ NIE BOI
Nic nie miało istotniejszego wpływu
na czarnego chłopca
niż obecność jego ojca, który był obeznany
i miał… posłuch u ludzi
zarówno jako duchowny i kaznodzieja,
jak i reprezentant całego ruchu Garveya.
Ojciec Malcolma był jego bohaterem.
Ale problem polegał na tym, że byli biali suprematyści,
którzy chcieli uciszyć Earla Little’a.
Malcolm ma sześć lat,
gdy w 1931 roku ginie jego ojciec.
To straszne, co mu zrobili.
Dostał po głowie,
a potem zaciągnięto go na tory,
żeby nadjeżdżający tramwaj po nim przejechał.
Przez pierwsze pięć czy sześć lat życia
miał okazję osobiście
poznać majestat głosu swego ojca.
Z biegiem lat wracał do tych chwil
całego ruchu Garveya.
Z organizacji wywodzili się tacy ludzie jak Elijah Muhammad,
który założył Naród Islamu.
Elijah Muhammad wyniósł stamtąd nauki:
ideę posiadania bazy ekonomicznej,
dyscyplinę i militarystyczny ubiór,
i przeniósł je do religijnego środowiska czarnych muzułmanów.
Na długo przed 21 rokiem życia
Malcolm X uciekł ze szkoły i przybył do Harlemu.
Robił przekręty, sprzedawał nielegalną whiskey,
stręczył prostytutki oraz brał i sprzedawał narkotyki.
Pod koniec lat 40. Malcolm X dokonał napadu w Bostonie,
został złapany i trafił do więzienia. Odsiedział karę
w więzieniu stanów Michigan i Massachusetts.
Na początku był bardzo dociekliwy.
Jak większość niespokojnych ludzi
zaczął wyrażać to poprzez gangsterkę.
Próbujesz podbijać, mieć kontrolę.
W murach więzienia jest niczym tygrys w klatce.
Przyswaja informacje,
kształci się, czyta.
To jego indoktrynacja. To początek.
Więc kiedy wychodzi w 1952 roku,
wraca do Michigan
i angażuje się w działania Narodu.
Jestem szczęśliwy i wdzięczny Allahowi
za energię i ducha,
jakimi natchnął wielebnego Malcolma.
Na tyle, że w 1954 roku…
zostaje rzecznikiem narodowym.
Nazywam się Rahman Ali.
Z dumą i radością mogę powiedzieć, że jestem jedynym bratem Muhammada Alego.
Trafił do raju.
Następnym razem zobaczę go w Niebie.
Kiedy dorastaliśmy jako dzieci, zawsze mi powtarzał:
„Będę najsłynniejszym człowiekiem na świecie”.
Mając 10, 11, 12, 13 lat…
Zrobił dokładnie to, co obiecał.
Ten różowy dom to Muhammada Alego. Cassiusa Claya, ale my nazywaliśmy go GG.
DOM RODZINNY ALEGO
Chodziliśmy razem do podstawówki, gimnazjum i liceum.
Central High School była jedyną czarną szkołą w mieście.
Nie mieliśmy takich udogodnień jak białe szkoły.
Nie mieliśmy boiska i bieżni, dopóki nie zintegrowali szkoły.
Cassius Clay Senior był południowym baptystą.
Jego syn także. Razem chodzili do kościoła.
Mówił mi, że pojechał kiedyś do Louisville
i stanął przed kościółkiem.
Śpiewali te same hymny, co w jego kościele.
„Jezus naszym przyjacielem”.
Na co wychodzi pastor i mówi: „Hej, chłopcze, wynoś się stąd”.
Uznał, że coś jest nie tak.
„Śpiewają te same hymny, co my.
Czemu muszę odejść? Bo jestem czarny?”
Segregacja była oburzająca.
Na dworcu była sekcja dla kolorowych.
W sklepie nie mogłeś przymierzać ubrań.
Mogłeś kupić garnitur, ale musiałeś liczyć, że pasuje.
Bo go nie założysz.
Cassius Clay urodził się w 1942 roku.
Emmett Till urodził się w 1941 roku.
Oto Money w Missisipi
i historia, która wstrząsnęła Stanami.
Historia Emmetta Tilla
odcisnęła ogromne piętno
na mężczyźnie, który zostanie Muhammadem Alim.
Czternastolatek Emmett Till został porwany i zabity
rzekomo za gwizdanie na żonę oskarżonego Roya Bryanta.
Bryant i jego przyrodni brat J.W. Milam zostali uniewinnieni.
Oglądał okaleczoną twarz Emmetta Tilla na łamach Jet.
Słyszał od ojca okropne historie o linczach,
które wciąż się zdarzają.
Mój ojciec zawsze był wyczulony na ucisk.
A jego ojciec nauczył go, niczym każdy czarny człowiek współcześnie,
jak przetrwać.
Moja babcia mówiła: „To bardzo denerwowało twojego ojca”.
Chciał być wielki,
ale dziecko taki mrok przerasta.
HARLEM NOWY JORK
Poznałem Malcolma w restauracji świątyni numer siedem.
Kiedy wszedł Malcolm – olbrzym.
Malcolm – olbrzym.
Uścisnąłem mu dłoń.
Czułem, jakbym uścisnął dłoń Boga.
Po raz pierwszy spotkałem Malcolma osobiście
około 1959 lub 1960 roku.
Szedł korytarzem i ściskał wszystkim dłonie.
Kuzyn zachęcał mnie, bym zadał mu pytanie,
ale ja odmówiłem. Byłem przerażony.
W niedzielę, w świątyni numer siedem,
Malcolm nauczał
przez dwie, trzy, cztery, a czasem pięć godzin bez przerwy.
Ten, co nas porwał i tu przywiódł.
Tak.
- Co zrobił z nas niewolników. - Tak.
- Co wieszał nas na drzewach. - Racja.
- Nie muszę wam mówić, co to za człowiek. - Dokładnie.
Nigdy nie słyszałam, by ktoś mówił o atakach na nasze umysły
z taką jasnością.
Filmy,
podręczniki,
programy telewizyjne
były ciągłymi atakami psychologicznymi.
Wołają na nas „chłopcze”. Nieważne, jak jesteś wielki.
Dzięki niemu wierzyliśmy, że nie możemy umrzeć.
A gdy jesteś młody i otrzymujesz taką nauczkę,
tego właśnie ci trzeba.
Rzym wita XVII Letnie Igrzyska Olimpijskie.
W 1960 roku Cassius Clay ma 18 lat.
Jest młody, podatny na wpływy.
Jedzie na olimpiadę w Rzymie.
Cassius Clay wygrywa dla Stanów.
I już wtedy miał tę porażającą charyzmę.
Został praktycznie burmistrzem wioski olimpijskiej.
Gdy pierwszy raz go ujrzałem,
siedział na schodach w wiosce olimpijskiej.
Gość szaleje.
Wymachuje zdobytym medalem.
„Spójrz na mnie. Jestem ładny. Zostanę mistrzem wagi ciężkiej”.
Nie rozumieli z tego ani słowa.
Ale coś zauważyłem.
Mijające go zawodniczki przystawały, odwracały się i patrzyły na niego.
Stwierdziłem: „Ten gość coś osiągnie. Nie wiem co, ale to będzie coś”.
Powiedz, skąd takie rzymskie imię?
Z tego, co wiem, jestem Cassius Marcellus Clay VI,
a mój prapradziadek był niewolnikiem z Kentucky,
nazwanym na cześć kogoś znanego.
Nie potrafię powiedzieć, skąd on pochodził i skąd to się wzięło,
ale odkąd zyskałem nieco sławy, większość ludzi pyta, skąd pochodzę
i skąd mam to imię. Ale nie badałem tego.
Nie mógł być bardziej dumny z reprezentowania Ameryki.
To był zaszczyt.
Będąc tam, zauważa,
że nie panują tu prawa Jima Crowa.
Cieszy się swobodą ruchu, jakiej do tej pory nie doświadczył.
To nie Louisville w Kentucky.
ZOBACZCIE I USŁYSZCIE POSŁAŃCA ELIJAH MUHAMMADA
Nie reprezentuję przed wami
marionetki.
O tak.
Ale reprezentuję osobę Boga.
Tak jest!
- Zgadza się! - Zgadza się!
W imię najświętszego imienia wszechmocnego Boga Allaha,
prawdziwego i żywego Boga, jedynego Boga,
dziękujemy mu za jego boskiego Posłańca
i jedynego Posłańca – czcigodnego Elijah Muhammada.
Kiedy jesteś bezpieczny wśród białych?
Właśnie.
Powiedzcie mi.
Program Posłańca
zapewnił nam potrzebną dyscyplinę, której nigdy nie mieliśmy.
Zero alkoholu,
narkotyków, tytoniu,
wieprzowiny.
Schludność, porządek, organizacja.
Jestem Najwyższy Melchizedek Shabazz-Allah,
znany jako uniwersalny arcykapłan Narodu Islamu
na Ziemi i we wszechświecie.
Mam 84 lata.
Jestem bardzo spokojny. Rozumiesz? Ale mogę ci przydzwonić.
Bo tak cię szkolą.
Spokojny, pełen szacunku, nieagresywny,
ale zabójczy.
Gość, którego uważacie za pokornego, potulnego i niepewnego,
jest bezwzględny w kwestii przekazanych mu nauk.
Mówicie, że nienawidzimy białych. Nikogo nie nienawidzimy.
Kochamy swoich ludzi tak mocno,
iż sądzą, że nienawidzimy tych, którzy wyrządzają im krzywdę.
Tu stacja WHAS w Louisville w Kentucky
i nasz lokalny gość Cassius Clay,
czwarty w światowym rankingu wagi ciężkiej. Witaj.
Sądzisz, że jesteś równie dobrym bokserem co Joe Louis?
Nie jestem równie dobry, tylko lepszy.
Mam więcej klasy, jestem szybszy i więcej gadam.
Kto wygrywa złoto na olimpiadzie?
Jest bohaterem.
Ale gdy wraca do Louisville, odkrywa, że miasto się nie zmieniło.
Właśnie wróciłem z Rzymu i chcę przejść na zawodowstwo.
Oczekiwano, że czarni sportowcy będą szanować prawa obywatelskie.
Będą widziani, a nie słyszani.
Wygrywa olimpiadę
i wyjeżdża za granicę, gdzie nie ma segregacji.
Wraca z myślą, że bycie mistrzem coś zmieni, ale tak nie jest.
Cassius Clay wchodzi do knajpy.
Biały facet przy ladzie mówi: „Nie obsługujemy tu takich, chłopcze”.
A on stoi w olimpijskiej kurtce i ze złotym medalem.
Jest upokorzony.
W tym momencie odrzuca Amerykę.
Zrywa medal
i wrzuca go do rzeki.
Jest rozczarowany. „Zrobiłem to dla Ameryki,
jestem mistrzem, a wciąż żyję w świecie segregacji”.
To go ubodło.
Wszystkimi to wstrząsnęło.
Gordon B. Davidson, adwokat Louisville Sponsoring Group,
właścicieli Cassiusa Claya.
Utrzymuję współpracę między grupą a Clayem.
Ówcześnie zaczęli się nim interesować niektórzy biali mieszkańcy Louisville,
którzy uważali go za towar.
Jasne? Coś, co można sprzedać.
Jestem W. L. Lyons Brown,
prezes zarządu Brown-Forman Distillers Corporation.
Grupa bogatych biznesmenów założyła Louisville Sponsoring Group,
by zarządzać jego karierą bokserską.
J.D. Stetson Coleman.
Worth Bingham, asystent wydawcy…
Jest kontrolowany
przez 11 bogatych gości z Louisville.
Jestem jednym z założycieli grupy.
Rozmawiając z nimi, można było odnieść wrażenie,
że mówią o jednym ze swoich koni wyścigowych.
„Był dobrym chłopcem”.
Cassius jedzie do Miami
trenować pod okiem Angelo Dundee,
jednego z najlepszych trenerów w branży.
SŁYNNA SIŁOWNIA NA 5. ULICY
A potem spotkał człowieka o imieniu Abdul Rahman,
„Kapitana Sama”.
Mój ojciec był kapitanem meczetu w Miami.
W tamtych czasach to były okolice meczetu.
Sprzedaje gazetę Muhammad Speaks.
Słyszy, jak facet z naprzeciwka krzyczy:
„Czemu nazywamy się Murzynami?
Dlaczego jesteśmy głusi, niemi i ślepi?
Dlaczego wszyscy robią postępy, a my jesteśmy tak daleko w tyle?”
Mój tata odparł: „Hej, stary. Widzę, że znasz nauki”.
„Tak. Jestem Cassius Clay”.
Od razu była między nimi automatyczna chemia.
Większość Ameryki nie pojmuje,
że Cassius Clay ma sekret.
Że prowadzi podwójne życie.
W 1959 roku Cassius Clay jest w Chicago na pokazie boksu amatorskiego.
Ma trochę wolnego i na ulicy widzi członków Narodu Islamu.
PRAWDA TO NAJLEPSZA BROŃ
Jeden z nich daje mu płytę.
- „Niebo białego człowieka”… - …„to piekło czarnych ludzi”
autorstwa Louisa X, późniejszego Louisa Farrakhana,
niegdyś znanego jako Calypso Gene The Charmer.
NIEGDYŚ CALYPSO GENE THE CHARMER
Cassius zabiera tę płytę do Louisville i odtwarza ją w kółko.
Kiedy ćwiczył w siłowni na 5. Ulicy w Miami,
widziałem w obozie zmieniające się twarze.
Jest z nim Sam Saxon – Kapitan Sam.
I o ile Angelo Dundee wie,
to kumpel z dzieciństwa, który mu towarzyszy.
Właśnie skończyłem walkę z Henrym Cooperem.
Spotykali się codziennie.
Uczył Cassiusa Claya o islamie.
Udzielał mu nauk.
Naród Islamu zapewnia Clayowi
dostęp do czarnej doskonałości
i najlepszych osiągnięć czarnych.
Kapitan Sam zaczyna mentorować Cassiusowi Clayowi…
Oto, czego nauczam.
…w zakresie kariery czcigodnego Elijah Muhammada…
I ci czarni przywódcy…
…i rodzącej się sławy Malcolma X.
Cassius zbliża się do Narodu Islamu.
Nie wstępuje w jego szeregi,
ale wykazuje zainteresowanie.
Myślisz, że twój brat mógł stać się najlepszym bez swojej wiary?
Nie.
Wiara w islam dała mu pewność siebie.
Bóg jest przyzwoity.
Bóg jest potężny, Bóg jest sprawiedliwy.
Elijah Muhammad i Malcolm X dali mu tę pewność siebie.
W czerwcu Cassius i jego brat byli w domu w Louisville,
gdy zadzwonił Kapitan Sam.
Naród Islamu organizował duży wiec w Detroit.
Cassius i Rudy byli podekscytowani.
Nigdy nie widzieli Posłańca na żywo.
Kapitan Sam jedzie z Miami do Louisville,
odbiera braci Clay i jadą do Detroit.
Ale zanim wejdą na stadion, Sam zabiera ich do knajpy,
w której siedzi Malcolm X.
Malcolm X siedzi przy stole
tak jak zawsze – twarzą w stronę drzwi.
Prawie jak w starym westernie.
Wokół stołu Malcolma stoją strażnicy.
Cassius jest onieśmielony.
Rzadko go to spotyka.
„Zachowywał się tak, jakbym miał wiedzieć, kim jest.
Nigdy o nim nie słyszałem.
Nasze światy były od siebie różne.
Elijah Muhammad wręcz poinstruował muzułmanów,
by nie uprawiali sportów”.
To zabawne.
Mój ojciec nie wiedział, kim on jest, ale zaakceptował
jego wysokie mniemanie o sobie.
„Skoro on myśli, że jest sławny,
pójdę za ciosem. »Jasne, że cię znam. Jesteś wielki«”.
Malcolm X był geniuszem.
Mówił prawdę o złym traktowaniu czarnych w Ameryce.
To nie nienawiść, a prawda.
Rudy i Cassius idą na stadion.
I co widzą?
Widzą armię czarnych mężczyzn.
Dumnych czarnych
w czarnych garniturach i muszkach.
Panuje poczucie porządku, poczucie dyscypliny.
Zanim pojawili się biali, mieliśmy wielkie cywilizacje,
równie potężne, jak to, co biali ustanowili na ziemi.
A wiadomość, którą Cassius słyszy tego dnia, to separacja albo śmierć.
Separacja albo śmierć.
Nie chcemy integracji. Chcemy separacji.
Nie chcemy nic poza wolnością,
by posiadać część Ziemi i móc nazwać ją naszą.
To postrzeganie białego człowieka jako diabła
było bardzo atrakcyjne dla ludzi,
którzy doświadczyli piekła z rąk białych.
Po co nam chrześcijaństwo,
skoro religia nie obroni nas przed linczami?
Prawda.
Mówią, że są wyznawcami Jezusa.
To wyznawcy diabła.
„Czasem słyszałem, że Cassius pojawiał się
w muzułmańskich meczetach i restauracjach w różnych miastach.
I jeśli przemawiałem w rozsądnej odległości od miejsca,
w którym Cassius był, pojawiał się tam”.
W marcu 1963 roku
Cassius jest w Nowym Jorku, by walczyć z Dougiem Jonesem.
MADISON SQUARE GARDEN
Kto tam jest?
Malcolm zainteresował się tym młodym zawodnikiem.
Clay wygrał jednogłośnie.
ZWYCIĘZCA
Następnego dnia Cassius Clay jest widziany publicznie
w ciemnym garniturze, białej koszuli i czarnej muszce.
Potem udziela wywiadu New York Post.
Zapytano go, czemu nie maszeruje w obronie praw obywatelskich.
Odpowiedział: „Nie wierzę w brak przemocy.
Wierzę w oko za oko i w ząb za ząb”.
To jasne, co się stało.
Jest w Harlemie.
Spędzał czas z Malcolmem.
Malcolm przyprowadził Muhammada Alego do świątyni i przedstawił go nam.
Mieli taką relację jak uczeń i nauczyciel.
Różnili się wiekiem.
Dwudziestodwuletni Adonis
i Malcolm, nieco starszy wiekiem,
ze zrozumieniem świata,
które będzie ważne dla Muhammada Alego.
Przy Malcolmie nie da się nie uczyć. Malcolm dzielił się mądrością.
Jeśli rząd nie może nas bronić, co mamy zrobić?
Kto zbombardował kościół w Birmingham w Alabamie?
CZWORO DZIECI ZMARŁO
Jeśli nie potrafią tego odkryć, niech pozwolą nam to zbadać.
A kiedy dowiemy się…
Nie chcę tego słuchać. A kiedy dowiemy się,
kto zabił nasze maleństwa,
to według prawa morderca powinien zostać zamordowany.
Gdy Cassius spotyka Malcolma X,
nie ma pojęcia, że Malcolm zmierza w nowym kierunku politycznym.
Malcolm wierzy, że Naród Islamu ma szansę
znacząco zmienić sytuację, jeśli stanie na linii frontu.
Nie dajcie się zwieść czarnym kaznodziejom-lizusom.
Gdy pies cię atakuje, łapiesz tego psa,
czy jest dwunożny, czy czworonożny.
Nie opowiadał się za przemocą, ale za samoobroną.
Nie chcemy rozróby.
Nie rób problemów, to ich nie będzie.
Ale jeśli przyjdziesz po nas, bądź gotów do walki,
bo nie jesteśmy zwolennikami filozofii Martina Luthera Kinga.
Ale Elijah kazał mu ustąpić.
W listach do Malcolma Elijah przypomina mu:
„Nie mów nic, czego sam nie powiedziałem”.
Elijah powiedział:
„Sąd białej Ameryki nadejdzie z rąk Boga”.
Nie było to zbieżne z pragnieniem Malcolma,
by domagać się sprawiedliwości.
Póki na czele walki o prawa obywatelskie stoją…
PROGRAM THE OPEN MIND
Mówiąc „stoją” używam cudzysłowu.
Póki tłamszą ją czarni przywódcy w typie wuja Toma,
póty białe władze nie będą się martwić. Obawa pojawia się, gdy czarni ludzie
gotowi są wybuchnąć, tym samym niszcząc część mebli w ich domu.
Mój ojciec kochał jego odwagę.
W prezentowaniu swojej osoby wzorował się na Malcolmie.
Pojawiają się początkowe, narastające napięcia
między czcigodnym Elijah Muhammadem a Malcolmem X.
Elijah Muhammad nie był charyzmatyczny
tak jak Malcolm.
Bo nie podoba wam się idea białych strzelających do czarnych.
I jesteście gotowi coś z tym zrobić, prawda?
Wiemy, że tak.
Szeregowi członkowie Narodu Islamu kochali Malcolma.
Dzięki niemu wielu ludzi
mogło bezpośrednio poznać nauki Elijah Muhammada.
Gdy Malcolm zaczął działać jak intelektualista,
osiągnął punkt, w którym jego interesy i interesy Narodu się rozeszły.
Efektem tego było większe napięcie i częstsze konflikty.
„Lubiłem go.
Jakaś jego zaraźliwa cecha sprawiła,
że był jednym z niewielu ludzi, których zaprosiłem do domu”.
Rozmawiali ze sobą.
Pewnie przez telefon, choć w sekrecie.
Ale w Louisville Sponsoring Group zaczęli orientować się, co się dzieje.
Zaczęli rozumieć,
że Cassius był powiązany z muzułmanami.
Zaczęli się wycofywać.
I nagle w retoryce Cassiusa Claya
zaczynamy słyszeć echo Malcolma X.
Lipiec 1963 roku, Chicago.
Bruce Hills, reporter z Chicago Sun-Times,
czatuje pod Uniwersytetem Islamu,
szkołą Narodu Islamu.
W jakiś sposób dowiaduje się, że za uniwersytetem
stoi czerwony cadillac.
Wychodzi Cassius, Rudy i kilku innych.
Bruce Hills się cieszy.
Oczy mu błyszczą,
gdy zaczyna podążać za autem Cassiusa.
Bruce namawia Cassiusa, by opuścił szybę.
Widzi, że Cassius ma przypinkę z gwiazdą i półksiężycem.
„Co jest? Jesteś członkiem Narodu Islamu?”
Na początku Cassius Clay mówi: „Nie”. A potem pyta…
„A co, jeśli jestem?
To świetna organizacja”.
I jadą tak, póki Rudy nie wjeżdża na autostradę wyjazdową z Chicago.
Historia opublikowana przez Bruce’a Hillsa
nie nabiera jeszcze rozpędu w prasie.
Ale jest oczywiste, że ma związek z Narodem Islamu.
Fakt, że Cassius Clay był w jakiś sposób związany z tą grupą
zaniepokoiło wielu białych.
A FBI twierdzi, że grupa ta stanowi potencjalne zagrożenie
dla bezpieczeństwa wewnętrznego USA.
J. Edgar Hoover był dyrektorem FBI
podczas kadencji Kennedy’ego.
Hoover i FBI przeprowadzili program kontrwywiadowczy,
który miał ukrócić działalność Elijah Muhammada i Malcolma X.
Nie chodziło tylko o bierny nadzór,
ale o aktywną infiltrację
mającą na celu osłabienie wpływu Narodu Islamu
i zneutralizowanie wpływu Malcolma.
Codziennie knują, jak powstrzymać Elijah i jego zwolenników.
Ale myślę, że się spóźniliście.
Mamy do czynienia z kwestią moralną.
Równie starą, co Pismo
i równie jasną, co amerykańska konstytucja.
Sednem pytania jest to,
czy wszyscy Amerykanie powinni mieć równe prawa
i równe możliwości.
Czy będziemy traktować naszych rodaków tak,
jak sami chcemy być traktowani.
22 LISTOPADA
Oficjalna wiadomość z Dallas w Teksasie.
Prezydent Kennedy zmarł o 13.00 czasu centralnego.
Aleją smutku przewożą ciało prezydenta Johna F. Kennedy’ego,
męczeńskiego bohatera, by wystawić je na widok publiczny pod kopułą Kapitolu.
Gdy Kennedy zmarł,
Elijah Muhammad poinstruował wszystkie świątynie,
by w jego gestii pozostawiły wyrażenie uczuć Narodu
wobec śmierci prezydenta.
Elijah Muhammad z domu w Phoenix zadzwonił do gazety,
nakazując umieszczenie oświadczenia na pierwszej stronie. Brzmi ono:
„Wraz z resztą świata jesteśmy zszokowani zabójstwem naszego prezydenta”.
Muszę uszanować słowa Posłańca.
Żadnych oświadczeń.
Rozumiem to.
Ale jeśli głosisz, że biały człowiek jest diabłem,
to kim jest Kennedy?
Jeśli o mnie chodzi, nic dla mnie nie zrobił.
Nadal muszę…
sam się utrzymywać. On mnie nie wspiera.
Ale muszę iść za czcigodnym Elijah Muhammadem.
Wyraził się jasno. Żadnych oświadczeń.
Mimo poleceń Posłańca
Malcolm zabrał głos.
Malcolm X, prawa ręka ruchu czarnych muzułmanów,
wyraził radość z zabójstwa prezydenta Kennedy’ego
podczas niedzielnego wiecu.
Zdaniem Malcolma zabójstwo prezydenta
to przykład: „co człowiek sieje, to i żąć będzie”.
Dodał, cytujemy:
„Wychowałem się na farmie,
więc czas żniw nie jest dla mnie czymś smutnym, tylko wesołym”.
Dziś w Chicago Elijah Muhammad,
przywódca antybiałych muzułmanów,
zawiesił Malcolma X i wyrzekł się jego słów.
To dało Elijah Muhammadowi społecznie akceptowalną wymówkę,
by uciszyć Malcolma.
Nie wolno mu głosić kazań,
nie wolno mu przychodzić do meczetu w Harlemie.
Ba, członkowie tego meczetu też nie mogą być powiązani z Malcolmem.
To był kryzys w jego życiu.
Uważał Elijah Muhammada za swego osobistego zbawcę.
Czcigodny Elijah Muhammad.
Jego uczucia były bez wątpienia głębokie i pobożne.
Chcę cię przeprosić za to, że cię zawiodłem,
za popełnione błędy, zwłaszcza w minionym roku.
A nade wszystko modlę się do Allaha,
byś znalazł w sercu miłosierdzie i przebaczenie.
Jest rozdarty między myślą,
że Elijah Muhammad jest mu niczym ojciec,
a faktem, że ojciec trzyma go za gardło.
Ta narastająca przepaść miała się stać dużym problemem
między innymi dla Muhammada Alego.
Jeśli Sonny Liston mnie złoi,
ucałuję jego stopy w deszczu,
powiem mu, że jest najlepszy i wsiądę w następny samolot!
To myślę o Sonnym Listonie!
Patrząc na Listona i Alego,
masz bandziora z jednej strony,
a pyskacza z drugiej.
Spójrz na mnie, jestem pewny siebie! Nie pokonasz mnie!
Odbyłem 180 walk amatorskich, 22 walki zawodowe
i jestem ładny jak dziewczyna!
Ludzie bali się Listona.
Sonny Liston był bokserem, który nauczył się walki w więzieniu
i pracował dla mafii jako egzekutor.
Jeśli wisiałeś komuś kasę, Sonny składał ci wizytę.
W osiem rund go powalę, ja się nie chwalę. Jeśli pyskować ma chęć, powalę go w pięć.
Ponieważ Cassius był skupiony
na treningu do tej walki,
nie sądzę, by był świadomy wewnętrznych konfliktów
w Narodzie Islamu.
15 stycznia 1964 roku Malcolm jedzie na południe.
Pojedzie z rodziną do Miami odwiedzić Cassiusa Claya.
Przedtem dzwoni do Cassiusa, a ten odpowiada: „Świetnie”.
Cieszy się, że go zobaczy.
Wiemy, że ta rozmowa między nimi miała miejsce,
bo nowojorski agent FBI
natychmiast zadzwonił do biura w Miami
i przekazał wytyczne:
„Malcolm przyleci tym konkretnym lotem.
Cassius Clay tam będzie.
Macie śledzić ich auto”.
Miami było jedynym miejscem,
gdzie pojechaliśmy jako rodzina na wakacje,
by spędzić je w cudzym domu.
DOM CASSIUSA CLAYA MIAMI, FLORYDA
To rodzinne zdjęcie mojej matki
i moich dwóch starszych sióstr Attallah i Qubilah,
a ja siedzę na kolanach Muhammada Alego.
Fakt, że mój ojciec zabrał swoją żonę i dzieci
do jego domu,
oznacza, że ufał mu w stu procentach.
Mój tata uważał go za przyjaciela, za członka rodziny.
Malcolm był jedną z niewielu osób, którym mógł zaufać.
Malcolm potrzebował sojuszników.
W ruchu był odosobniony.
Cassius mógł być wielką rybą.
Sądzę, że Malcolm mógł to sobie wykalkulować.
Nie można wykluczyć, że miał taki motyw,
że mógł być wyrachowany.
To ktoś, kogo mogę wykorzystać,
bo staje się osobą wpływową
i może mi pomóc.
Malcolm wysyła te zdjęcia do dwóch czarnych gazet.
Malcolm chce przypomnieć Elijah Muhammadowi,
że Cassius Clay jest w stanie
przyciągnąć do ruchu ludzi i że są sobie bliscy jak bracia.
Malcolm proponuje:
„A co, gdybym na uroczystości Dnia Zbawiciela…” –
który miał być dzień po walce – „…pojawił się z Cassiusem Clayem?”
„Chcę wrócić, czcigodny Posłańcu,
i mam kogoś, kto pomoże naszej sprawie”.
Na tydzień przed walką
pojawia się Malcolm X.
Wpada na kilka treningów w obozie.
Poproszono go, by sobie poszedł
do domu.
Może wrócić na samą walkę.
Punktem spornym wówczas było to, czy Cassius Clay
był członkiem Narodu Islamu.
Nie chcieli, by muzułmanin był mistrzem wagi ciężkiej,
więc mu grozili.
Cassius pakował się już do autobusu, żeby wyjechać,
bo powiedzieli, że odwołują walkę,
ale promotorzy się dowiedzieli i przyszli z tekstem:
„Nie mów nikomu, że jesteś muzułmaninem”.
28 lutego 1985 roku.
Mistrzostwa świata wagi ciężkiej.
Malcolm wraca do Miami.
W Miami na Florydzie, gdzie Pochodnia Przyjaźni
symbolizuje powitanie dobrych ludzi wszystkich ras i wyznań.
W Miami obowiązuje segregacja.
Musi nocować w hotelu tylko dla czarnych.
Gdy tylko zajedziesz pod wejście Hampton House,
zostaniesz ciepło powitany.
To dom z dala od domu
dla tysięcy gości ze Stanów Zjednoczonych
i wielu obcych krajów,
którzy szukają wspaniałego, florydzkiego słońca.
CENTRUM KULTURY
Chcesz stracić kasę, kolego? Głupi, postaw na Sonny’ego.
A jeśli milsza ci nadzieja, postaw na Claya.
Zawsze uważałem, że Sonny Liston
w rzeczywistości bał się tylko jednego: szaleńca.
Spędził sporo czasu w więzieniu,
gdzie widział, jak ludzie tracili rozum.
Cassius wykorzystał to,
nękając go i wyśmiewając.
Podczas ważenia oszalał,
próbując dorwać Sonny’ego Listona.
Szalony człowiek, który nie miał nic do stracenia, mógł cię skrzywdzić.
Jesteśmy prawie gotowi do walki o mistrzostwo świata wagi ciężkiej.
Pięściarz – mistrz Sonny Liston. Bokser – pretendent Cassius Clay.
Tuż przed walką
Cassius się denerwuje.
To wielka walka.
Walczy z Sonnym Listonem, który jest złym człowiekiem.
Nagle Malcolm X pojawia się w szatni.
Pomodlili się i porozmawiali.
Poinstruował go i gdy mój brat wyszedł, był bardzo pewny siebie.
Malcolm zachęcał go, by uwierzył,
że musi wnieść ze sobą na ten ring
boską moc, jeśli nie Boga we własnej osobie.
Czeka nas ekscytujący wieczór w centrum kongresowym w Miami Beach.
Mając wsparcie brata,
który wierzy równie mocno co ty,
możesz się modlić do Boga
o wolę, abyś zrobił to, co musisz.
Teraz poznamy odpowiedzi na pytania.
Jeśli wyjdziemy poza pierwszą rundę, będzie to niespodzianka.
Malcolm usiadł w siódmym rzędzie, na siódmym miejscu.
To spełniająca się przepowiednia.
Zaczynają.
Clay śmieje się z niego, cofa się, robiąc uniki.
Clay zadaje ciosy lewą i prawą!
Liston dostał! Krwawi pod oczami!
Dzwonią na piątą rundę, a on ma problemy z oczami.
Trener krzyknął: „Liston ma coś w rękawicach”.
Clay mruga, mówi, że nie widzi.
Liston kuca, uderza w ciało.
Clay wciąż mruga, jakby nie widział Listona.
To może być śmiertelne.
Ruszając ciałem i głową unika ciosów Listona.
W piątej rundzie Cassius wraca do ataku.
Od początku walki Clay wbija lewą rękę w twarz Sonny’ego Listona.
W szóstej rundzie Clay przejął kontrolę nad walką.
Runda szósta. Liston ociężale wraca do rogu.
Gdy zbliżamy się do siódmej rundy…
Chwileczkę!
Sonny Liston nie wyjdzie!
Zwycięzcą i nowym mistrzem świata wagi ciężkiej jest Cassius Clay!
Za każdym razem, gdy to widzę, mam gęsią skórkę.
Rozpętało się pandemonium.
Gdy obchodzi ring i wskazuje wszystkich:
„Mówiłem wam”.
„Mówiłem, że jestem najlepszy. Dowiodłem tego”.
Ta chwila pozostanie z tobą do końca życia.
Wstrząsnąłem światem!
„Wstrząsnąłem światem”.
Wstrząsnąłem światem!
Mówił, że jest najlepszy, choć los mu nie sprzyjał.
Wkurzył bukmacherów.
Wygrał, zwyciężył, został mistrzem.
Ludzie, którzy rozumieją psychologię
i efekt…
Psychologiczny efekt,
jaki może na nas wywrzeć wizerunek naszego bohatera.
Wiedzieli, że… Jeśli ludzie zaczną utożsamiać się z Cassiusem
i wizerunkiem, który tworzy, to czarni zaczną sprawiać kłopoty
i łazić po ulicach ze słowami: „Jestem najlepszy”.
Cassius powiedział: „Jestem prawy”.
Cassius Clay, najlepszy!
- Kto jest najładniejszym wojownikiem? - Cassius Clay!
- Jest najlepszy! - Racja.
Lata jak motyl, żądli jak pszczoła!
Centrum kongresowe opuszcza niewielka grupa.
Rudy, Cassius, Malcolm X,
Jim Brown – wtedy świetny piłkarz,
Sam Cooke – niewiarygodny wokalista,
który przyjaźni się z Cassiusem. I przychodzą tutaj…
do Hampton House.
Cassius i Rudy siadają na tych stołkach.
Mistrz Cassius Clay je miskę lodów.
To była dla niego celebracja – miska lodów.
Jedna z najszczęśliwszych chwil w moim życiu. Świętowaliśmy zwycięstwo.
W tym momencie wszyscy mówią: „Wierzyliśmy w ciebie”,
ale to Malcolm w niego wierzył.
To coś znaczy.
Świętuje z Malcolmem z wdzięcznością.
HAMPTON HOUSE MOTEL I WILLE
Robi się późno.
Legenda mówi, że Malcolm, Cassius Clay, Rudy, Jim Brown,
być może z paroma innymi…
Idą do pokoju Malcolma X.
Czas na poważną rozmowę.
Teraz Malcolm X mówi: „Wiesz,
pora skończyć z byciem pyskaczem.
Masz tytuł, masz mównicę…
Zacznij gadać do rzeczy”.
Nie było nas w pokoju. Nie mamy nagrań z tych rozmów.
Wiemy tylko, co się dzieje potem.
Był w stanie,
poprzez przyznanie, że Allah jest Bogiem,
a Muhammad jego Posłańcem,
pokonać mężczyznę silniejszego od siebie.
Wróg chciał, by go sponiewierano.
Mówili, że…
Liston rozkwasi jego piękną buźkę.
Ale Allah i ja powiedzieliśmy: „Nie”.
Czy fakt, że Cassius jest czarnym muzułmaninem,
wpłynął na jego zwycięstwo?
Nie mówił, że jest czarnym muzułmaninem. Wspominał, że wierzy w religię islamu.
Mniej więcej tydzień po walce między Clayem i Listonem
udają się do ONZ.
Malcolmie X, chcę z tobą pomówić o twojej relacji z Cassiusem.
Od jak dawna go znasz?
Jakieś trzy lata.
Czy doradzałeś mu
w kwestii jego wyznania?
Nikomu nie doradzam.
To mój brat i przyjaciel.
Wyrażam przy nim to, co wiem i rozumiem.
A Malcolm X przedstawia go czarnym dyplomatom z całej Afryki.
To mój kumpel. Tak.
Miło was widzieć.
Tu Malcolm mu przypomina:
„Nie jesteś już taki, jak kiedyś.
Teraz jesteś kimś, kogo podziwia się na całym świecie”.
Planujesz odwiedzić Nigerię?
To jeden z moich głównych przystanków.
Malcolm miał większe ambicje.
Chciał przenieść kwestie rasy
na arenę międzynarodową.
Przedstawić je w ONZ.
Stany Zjednoczone promowały się jako przywódcy wolnego świata,
zwolennicy praw człowieka,
a brat Malcolm mówił:
„Hej, to się nie dzieje”.
Malcolm wiedział, że to zmusi rząd federalny do działania.
Cassius bardziej niż ktokolwiek inny
może przywrócić poczucie rasowej dumy
nie tylko naszym rodakom, ale czarnym na całym świecie.
W trakcie tego tygodnia
Malcolm i Cassius wyglądali, jakby nigdy nie byli sobie bliżsi.
Idą na Times Square
i oglądają walkę Claya z Listonem.
Zwycięzcą i nowym mistrzem świata wagi ciężkiej zostaje Cassius Clay!
Co widzą, gdy wychodzą z kina?
Tłum, setki otaczających ich ludzi.
Dziennikarze pytają Malcolma, czy mistrz dołączy do jego ruchu.
Wszyscy pytają o to, co będzie dalej.
MALCOLM X ZNISZCZY KARIERĘ CLAYA?
W Chicago jest agent FBI,
który chce, aby wciąż obserwować posiadłość Elijah Muhammada.
Agent ten dowiaduje się, że Elijah Muhammad rozmawiał przez telefon
z mistrzem wagi ciężkiej.
6 marca 1964 roku
Cassius wraca do swojego pokoju w hotelu Theresa.
Dzwoni telefon. To Elijah Muhammad.
Najwyższy duchowny mówi mu,
„Nie wolno ci dłużej kontaktować się z Malcolmem”.
Rozumiem, że dziś po południu lecisz do Chicago
spotkać się z Elijah Muhammadem?
Tak. Zjem z nim kolację.
Jednym z powodów twojego wstąpienia do czarnych muzułmanów
była przyjaźń z Malcolmem X, prawda?
Nie, byłem muzułmaninem cztery lata, zanim go poznałem.
Naprawdę?
Ale teraz się przyjaźnicie, prawda?
- Tak. - Był…
To mój brat. Nieważne, co zrobi, jest moim bratem.
Odszedł od muzułmanów…
Nic o tym nie wiem. Muszę to wyjaśnić, zanim coś powiem.
Właśnie dlatego tam jadę, by poznać prawdę.
Nie wierzę w to, co pisze prasa.
Elijah Muhammad mówi:
„Dla mych wyznawców i ludzi wierzących w islam
to jest brat Cassius Clay,
będący mym najbardziej zaufanym wyznawcą.
Obdarzam go imieniem
Muhammad Ali”.
Tak zdobył imię.
Cassius Clay otrzymuje muzułmańskie imię, Muhammad Ali.
Większość ludzi musiała czekać na to lata.
Stał się bohaterem. Pojawiał się na scenie z Posłańcem.
A Malcolm
został na lodzie.
NOWY JORK, PONIEDZIAŁEK, 9 MARCA 1964
Muhammad Ali ląduje na celowniku
w konflikcie dwóch potężnych osób,
dwóch czarnych przywódców: Elijah Muhammada i Malcolma X,
czy o tym wiedział, czy nie.
Gdy został… zmuszony do wyboru,
Malcolm tak naprawdę mógł wybrać tylko siebie.
Cassius musiał wybrać swego duchowego ojca.
Malcolm był człowiekiem.
Elijah był instytucją.
Martwi cię ten rozłam?
Nie, to co robi Malcolm X, to jego sprawa.
- Twój przywódca to Elijah Muhammad? - Tak.
„SEPARACJA ALBO ŚMIERĆ”
Posłaniec był naszym ojcem,
którego nigdy nie mieliśmy i zawsze pragnęliśmy.
Był jak krew w naszych żyłach.
Nie ma Melchizedeka bez nauk Posłańca.
Bez tych nauk jestem tylko kolejną szują na ulicy.
Rozumiesz, co mówię?
To była prosta historia,
a mój ojciec znalazł się w jej środku
jako młody człowiek postawiony przed wyborem.
I tak, mógł w tym być element chęci przetrwania.
Już nie nazywasz się Cassius Clay?
Nie. Jestem Muhammad Ali.
Muhammad znaczy „godny pochwały”, a Ali oznacza „najwyższy”.
Gdy Malcolm to usłyszał,
wybuchł gniewem w aucie i krzyknął „To polityczne zagranie”.
Ktoś wyjątkowy nadał ci to miano?
Mój przywódca i nauczyciel, czcigodny Elijah Muhammad.
Wiedział, że w walce o serce Muhammada Alego
przegrał sromotnie.
Nazywam się Muhammad.
Mówicie na mnie Cassius. Ile mam tłumaczyć?
Jesteście inteligentni. Nazywam się Muhammad Ali, nie Cassius.
Ali nie pozwolił, by Ameryka go zdefiniowała.
Ba, nie pozwolił, by go nazwała.
Muhammad Ali, znany jako Niewyparzony Cassius,
przybył do miasta…
Kontrakty, reklamy, Hollywood – to wszystko było na wyciągnięcie ręki.
Zmiana nazwiska zamknęła te drzwi.
Nawet w XXI wieku wymagałoby to odwagi, ale wówczas było to…
Trzeba być niespełna rozumu.
„JESTEM MUHAMMAD ALI”.
To było ostateczne stwierdzenie.
Panie Clayu, gdy…
Jestem Muhammad Ali.
- Panie Clayu… - Muhammad Ali.
Panie Muhammadzie Ali, wszystko jedno.
Wystarczy Muhammad Ali.
Nagle ludzie zaczęli mówić:
„Za kogo on się uważa? Za pyskatego c…
Pyskaty C. Za kogo on się ma?
Śmie zmieniać imię i religię”.
Imię Cassius Clay to obelga, bo nie jestem biały.
Jestem Muhammad Ali. Jestem czarny. To imię naszych przodków.
To zaszczyt móc lepiej poznać siebie i być nazywanym własnym imieniem.
Jak wyglądałby Rosjanin o imieniu Jerzy Waszyngton?
- Jeszcze raz: kto ma moc? - Muhammad Ali!
- Nie słyszę. Kto? - Muhammad Ali!
Muzułmanie na całym świecie,
który nigdy nie śledzili meczów bokserskich,
słyszą to imię ze wszystkich stron:
Muhammad Ali.
W 1964 roku Muhammad i Malcolm
pojechali do Afryki i na Bliski Wschód,
ale nie razem.
Obaj martwili się
o wiatr zmian, który ogarniał całą Afrykę.
Muhammad Ali był oblegany przez masy wielbicieli.
Był hipnotyzujący na wiele sposobów.
Charyzma, którą posiadał, była niezwykła.
A Malcolm podróżuje sam.
Spotykając się z tymi przywódcami,
chciał przekazać światu wiadomość od 22 milionów Afrykanów…
- Salam alejkum. - Wa alejkum salam.
…i wnieść oskarżenia przeciwko USA
za łamanie praw człowieka.
To nie jest problem amerykański, tylko ludzki.
To nie jest problem czarnych, tylko ludzkości.
Jest niczym przedstawiciel, kongresmen,
senator z Czarnej Ameryki,
a może nawet prezydent Czarnej Ameryki.
„Muzułmanin z Ameryki
wzbudzał wszędzie ogromną ciekawość i zainteresowanie.
Często mylono mnie z Cassiusem Clayem.
Lokalna gazeta wydrukowała nasze zdjęcie spod ONZ.
W tamtym czasie zawładnął wyobraźnią
i zaskarbił sobie wsparcie całego ciemnego świata”.
WITAJ, PIĘKNY DŻENTELMENIE
WITAJ, CASSIUSIE CLAYU, KRÓLU ŚWIATA
Ali! Ali!
Mój ojciec zawsze mówił o odkupieniu Afryki.
A „Redemption Song” to hołd dla Marcusa Garveya
oraz jego oświadczenia z 1937 roku,
że musimy uwolnić się z mentalnej niewoli,
bo choć inni mogą nam pomóc wyzwolić nasze ciała,
tylko my możemy wyzwolić nasze umysły.
Sądzę, że Malcolm zaczął brać na siebie tę odpowiedzialność.
Ze względu na duchowe odrodzenie,
którego dostąpiłem
na skutek pielgrzymki do świętego miasta Mekki,
nie popieram już radykalnego potępiania jednej rasy.
MALCOLM X BYŁY CZARNY MUZUŁMANIN
17 maja 1964 roku.
Akra w Ghanie.
Przed hotelem Ambassador…
Malcolm był ze znajomymi ekspatami z Ameryki,
Mayą Angelou i innymi.
Malcolm jedzie na lotnisko,
a przed hotelem
pojawia się Muhammad Ali.
GHANA WITA MUHAMMADA ALEGO
Pamiętajmy, że Malcolm
był w Egipcie i Arabii Saudyjskiej,
i w swoim dzienniku
pisze o Alim jako o bracie i przyjacielu.
Tak więc w tej chwili w Akrze, w Ghanie,
gdy niespodziewanie widzi mistrza,
myśli, że uściskają się jak bracia.
Malcolm X powtarza: „Muhammad, Muhammad”.
W końcu Muhammad odwraca się do niego i mówi:
„Odwróciłeś się od Elijah Muhammada.
Myliłeś się, bracie”. Po czym odwraca się i odchodzi.
W tym momencie znieważył Malcolma.
Ich relacja się popsuła, rozpadła.
Maya Angelou później napisze, że kiedy Malcolm wsiadł do auta,
osunął się w fotelu pasażera.
Powiedział: „Tyle straciłem”.
Stracił Elijah Muhammada,
który odgrywał w jego życiu ojcowską rolę,
a teraz stracił Muhammada Alego.
Jeśli to jest braterstwo krwi, o którym mówimy,
sądzę, że tu następuje jego kres.
MISTRZ LŻY MALCOLMA
Co teraz planujesz?
Wracam do Stanów.
Sprawdzę, co u mojej rodziny.
- Tak. - Zobaczę, co będzie dalej.
Kiedy wrócił z Afryki, na lotnisku JFK
mama przekazała mnie w objęcia ojca,
a on się uśmiecha.
Nie wiem, czy to wspomnienie,
czy to dlatego, że widziałam to zdjęcie setki razy,
ale mam poczucie, że widzę, jak na mnie patrzy, jakby na coś czekał.
A oto złoty muzułmański meczet,
który sprezentowała mi islamska rada całego Egiptu.
CZERWIEC 1964
To lite złoto, bracie.
Z litego złota.
Szczerozłota.
Szczerozłota. Tak!
To dar dla naszego przywódcy za obudzenie nas,
bo byliśmy w złym stanie, zanim go usłyszeliśmy.
Tak jest!
Hura! Tak!
Czy ty i Malcolm X,
człowiek, który nawrócił cię na ruch czarnych muzułmanów,
poróżniliście się?
Gdy czcigodny Elijah Muhammad kogoś odtrąca,
odcina go także od swoich zwolenników.
Moja gazeta wydrukowała artykuł, że po powrocie z Afryki
odmówiłeś nocowania w swej dawnej kwaterze, hotelu Theresa.
Tak. Mój przywódca powiedział… znaczy inni oficjele powiedzieli,
że nie powinniśmy być w tym samym hotelu.
Oni decydują o wszystkim.
Gdy Cassius Clay był w Akrze,
cytowano jego wypowiedzi, które nie były zbyt przyjacielskie.
Możesz to skomentować?
Nic mi o tym nie wiadomo.
Nie pokładam wiele wiary w tym, co czytam w gazetach,
że jeden czarny podobno powiedział coś o innym czarnym.
Był…
Jeśli mam coś do powiedzenia o Cassiusie, powiem mu to w twarz.
Nie mówię o Malcolmie X.
Nie poświęcamy mu myśli.
Nie przejmujemy się nim. Mamy za dużo pracy,
a to tylko jedna osoba, która, jakby to ująć, zbłądziła.
Wciąż uważasz go za przyjaciela?
Tak, uważam naszych ludzi za przyjaciół.
A zwykle ci nieprzyjaźni
jedynie odzwierciedlają truciznę, którą ktoś ich nakarmił.
Zastanawiam się, czy nadal wierzysz, tak jak niegdyś,
gdy należałeś do ruchu czarnych muzułmanów,
w segregowany czarny naród w Ameryce Północnej?
Nie wierzę w żadną formę segregacji ani rasizmu.
- Wciąż jesteś muzułmaninem? - Tak.
Jestem muzułmaninem. Wierzę w religię islamu,
która wierzy w braterstwo. Pełne braterstwo wszystkich ludzi.
MALCOLM X NAZYWA ELIJAH „OSZUSTEM”
Malcolm uważał, że ma teraz posłuch publiczności.
Zdaje się, że zawsze tego pragnął.
Chciał być widziany i słyszany.
Chciał się wywyższyć ponad swego nauczyciela.
Gdy Malcolm dostaje łatkę hipokryty…
zostaje napiętnowany.
To, co ludzie interpretują jako hipokryzję,
i do kontemplacji jakich działań potrafią się w tym kontekście posunąć,
stawiało go w trudnej sytuacji.
Bycie hipokrytą uważamy za jedną z najgorszych rzeczy, jakie można zrobić.
Nie zadajemy się z hipokrytami
i pozwalamy, by Allah się nimi zajął.
Czemu ci grożą?
Cóż… głównie z obawy,
że ujawnię prawdziwy powód, dla którego nie należę już do ich ruchu,
który dotąd przemilczałem.
Ale prawdziwy powód jest taki, że Elijah Muhammad,
przywódca tego ruchu,
jest ojcem ośmiorga dzieci z sześciu różnych nastoletnich dziewcząt.
Sześć różnych nastoletnich dziewcząt,
które były jego prywatnymi sekretarkami.
Nie powinienem był tak mówić. Elijah Muhammad?
Nauczył cię wszystkiego.
Zwrócił się przeciwko niemu. Co za głupiec.
ŚMIERĆ
Popełnił błąd.
Twoja misja i twoje życie osobiste są rozdzielne.
Jeśli mam dla ciebie paczkę,
a moją misją jest przejść przez ulicę i ci ją wręczyć,
to tyle.
Jeśli zobaczysz mnie z młodą panną albo pijącego kwartę wina,
to nie twoja sprawa.
Spełniłem swoją misję.
Posłaniec nie ma obowiązku omawiać ani wyjaśniać swojego życia.
Ma za zadanie przekazać wiadomość.
Kim ty jesteś, żeby wątpić w Posłańca,
który zabrał cię ze śmietnika, oczyścił
i zaprezentował światu
jako czołowego rzecznika czarnych?
Teraz w niego wątpisz?
Nie, nie.
Kiedy Malcolm źle się wypowiedział o stylu życia Elijah,
o kobietach i tak dalej,
wszyscy zwrócili się przeciwko Elijah.
Nie powinien był tego mówić.
Ludzie kochali Elijah. Byli gotowi dla niego zabić. I robili to.
14 lutego 1965 roku
dom Malcolma w East Elmhurst zostaje podpalony.
Jego dom w Queens poważnie uszkodził pożar
rozpętany przez koktajle Mołotowa.
W moją mamę poleciała butelka zapalająca,
wrzucona do pokoju, w którym spały jej dzieci.
To musiało być przerażające.
Mój dom został zbombardowany przez ruch czarnych muzułmanów
na rozkaz Elijah Muhammada.
Planowali zrobić to od przodu i od tyłu, żebym nie mógł uciec.
Pracowałem na nocnej zmianie w fabryce części samochodowych w Detroit.
Miał przyjechać do Detroit, by przemawiać.
Kiedy rano usłyszałem, że jego dom w East Elmhurst został spalony,
wiedziałem, że nie przyjedzie.
Myliłem się.
O dziewiątej Malcolm był w samolocie.
Przyleciał i przemawiał w Audytorium Forda.
Mój znajomy mówił, że czuć było od niego dym,
bo wyniósł parę rzeczy z palącego się domu.
21 LUTY 1965
SALA BALOWA AUDUBON
W sali balowej było około 400 osób
reprezentujących
Organizację Jedności Afroamerykańskiej,
na czele której stał Malcolm X.
Sala Audubon była ogromną salą balową,
ale miała bardzo mały hol.
Siedziałem w holu, twarzą do wejścia.
Byłem tam najwyżej 10, 15 minut
i usłyszałem, jak brat Malcolm mówi: „Salam alejkum”. Wtedy padły strzały.
Salam alejkum.
Widziałam ludzi pełzających po podłodze,
więc ja też zaczęłam się czołgać.
Moje dzieci płakały…
ŻONA MALCOLMA X
…„Co się dzieje? Zastrzelą nas? ”
Wiedziałam, że zastrzelili mojego męża.
Pobiegłem do przodu.
Widziałem, jak Malcolm łapie się za bok i brzuch, po czym upada.
Mamy dwóch podejrzanych w areszcie.
Jeden z nich został aresztowany na ulicy
przez patrolującego okolicę policjanta.
To są członkowie ruchu czarnych muzułmanów?
Nie wiem.
- Jak się teraz czujesz? - Chcę kogoś zabić.
Tak, chcę kogoś zabić.
Jeśli Malcolm umrze, zanim minie noc, ktoś jeszcze umrze.
MALCOLM X ZAMORDOWANY ZASTRZELONY PODCZAS WIECU
Był dla nas wzorem.
Był kamieniem milowym, naszą kotwicą.
Malcolm X był najlepszym czarnym od czasu Marcusa Garveya.
Gdy straciliśmy tę kotwicę, odkryliśmy, jak bardzo byliśmy zagubieni.
Pewnego dnia zwyciężymy
Panie Muhammadzie, wczoraj doniesiono,
że pewien muzułmanin powiedział:
„Co Malcolm zasiał, to i żąć będzie”,
w nawiązaniu do oświadczenia Malcolma na temat zabójstwa prezydenta Kennedy’ego.
Czy sądzi pan, że muzułmański brat powiedziałby coś takiego o Malcolmie
na wieść o jego śmierci?
Nie wiem.
Nie wiem więcej niż pan na temat tego, kto to był.
Czy policja prosiła pana o zeznanie?
Nie.
Panie Muhammadzie, zanim Malcolm wczoraj zginął,
twierdził, że czarni muzułmanie próbowali go zabić. Skomentuje pan to?
Nic o tym nie wiem.
Nie jesteśmy agresywnymi ludźmi.
To dla nas szok.
Co pana zdaniem się stało?
- Co myślę? - Tak.
Wiem, co się z nim stało.
Wiem, że odstąpił od ich zasad i…
I umarł.
Łatwo jest opowiedzieć historię zabójstwa Malcolma X
jako historię dysydenta,
który porzucił ruch i został za to ukarany.
Malcolm i Naród Islamu z pewnością byli zwaśnieni.
ALLAH JEST NAJLEPSZY WOLNOŚĆ RELIGIJNA
Ale z tego, co udało nam się wydedukować
z opublikowanych akt FBI, choć nie wszystkie zostały ujawnione,
to że FBI ochoczo obserwowało,
jak ta luka, ten rozłam rośnie
i zaognia się konflikt pomiędzy Malcolmem
i Narodem Islamu.
Ukrytą stroną był rząd federalny.
Nie daliby białemu zastrzelić Malcolma,
bo to byłaby katastrofa.
Zawsze znajdą się, przepraszam za wyrażenie…
dwulicowcy, gotowi sprzedać własne matki za dwa dolce.
Policja jest wszędzie – na dachach, na schodach pożarowych.
Setki nowojorskich policjantów – w cywilu i mundurowych – stoją wzdłuż 147. Ulicy.
Na razie ostatnia posługa Malcolma X
przebiega bez żadnych incydentów.
Moje siostry i ja straciłyśmy ojca…
ale sądzę, że czarni ludzie
stracili kogoś błyskotliwego,
miłego, kochającego,
pełnego współczucia.
Myślę, że trzeba takim być,
aby równie mocno reagować na niesprawiedliwość.
James Baldwin napisał o Malcolmie X:
„Był najbardziej łagodnym i czułym człowiekiem, jakiego spotkałem”.
To nie był jego image. Ale on widział, jak Malcolm odnosił się do czarnych.
Uhonorował swój kodeks, którego nas nauczył.
Zaakceptuj śmierć.
Gdy to zrobisz, będziesz wolny.
Dzień przed pogrzebem Malcolma X
Elijah Muhammad wystąpił po raz pierwszy od czasu zamachu.
Przywódca Narodu był ledwo widoczny zza muru ochroniarzy.
Jeśli chcecie podążyć za kimś przeciwko mnie,
droga wolna.
Ale wasz koniec będzie kiepski.
Boję się o was.
Udział w muzułmańskim zjeździe bierze także
mistrz wagi ciężkiej Cassius Clay.
Jego muzułmańskie imię to Muhammad Ali.
POGRZEB MALCOLMA X
Malcolm X i każdy, kto atakuje
lub mówi o atakowaniu Elijah Muhammada – zginie.
MARZEC 1965
Nikt nie może bezkarnie sprzeciwiać się Posłańcowi Wszechmocnego Boga,
czy to werbalnie, czy to fizycznie.
Muhammad Ali staje się częścią chóru,
który głosi, że każdy, kto sprzeciwi się Elijah Muhammadowi, musi umrzeć.
To jest w tym wszystkim tragiczne.
Że Malcolm jest wrogiem?
Czy Malcolm był wrogiem, gdy przywiózł swoją rodzinę do Miami?
Czy myślał, że Malcolm był wrogiem, gdy modlił się z nim przed walką?
Malcolm X zasłynął z nieustępliwości wobec takich jak ty, białych ludzi.
Białych diabłów, niebieskookich, blondwłosych kundli.
Biali nie dbali o Malcolma ani o czarnych,
gdy podążał za Elijah Muhammadem,
za to uwielbiają naszych zmarłych przywódców,
a teraz mają trupa, który był tylko,
jak sam przyznawał,
włóczęgą…
stręczycielem białych kobiet.
Był niczym, póki Elijah Muhammad nie uczynił go wielkim.
Gdyby wytrwał przy człowieku, który go wywyższył
i nauczył go wszystkiego, dziś byłby jeszcze większy.
W 1972 roku mój ojciec pojechał do Mekki.
I dzięki temu mój ojciec poznał prawdziwy islam.
Elijah Muhammad, przywódca czarnych muzułmanów,
zmarł na niewydolność serca w Chicago. Miał 77 lat.
Opuściliśmy Naród około 1975 roku.
Miałam siedem lat.
Mój brat był taki dobry.
Musielibyście być mną, by zrozumieć, co czuję.
Byłem jedynym bratem. Miał jednego brata.
Bracia krwi.
Tęsknię za nim, ale zobaczę go w niebie.
Nie mogę się doczekać. Uściskam go i ucałuję.
Pamiętasz coś, czego Muhammad Ali żałował?
Pomyślmy.
Daj mi chwilę.
Oczywiście.
Niezłe pytanie.
Minie wiele lat,
a my zawsze będziemy ciekawi, jak kolejne pokolenia
będą postrzegać i oceniać
Muhammada Alego i Malcolma X.
Jakie były trajektorie ich życia i co to znaczyło?
Już teraz widzimy, jak się to rozgrywa
w różnych książkach, filmach
i miejscach.
Patrzcie, kto będzie następny.
Najlepszy.
Ali, którego przedstawia się nam
od 1996 roku,
to fałszywy wizerunek.
Udało im się usunąć z narracji te rzeczy,
które sprawiły, że Muhammad Ali był swego czasu kontrowersyjny.
Ci ludzie, którzy urządzili mu owację na stojąco w Atlancie…
ci ludzie 20 lat wcześniej
lżyli go jak psa.
Był zagorzałym krytykiem supremacji białych.
Czemu mam jechać 16 tysięcy kilometrów,
by strzelać do czarnych, którzy mnie nie obrazili,
nie zlinczowali, nie poszczuli psami, nie zgwałcili mi mamy.
Sądzę, że wiele z tego wymazano
przez jego chorobę
i fakt, że nie był w stanie mówić.
Nawet dziś Ameryka jest krajem, którego system rządów
opiera się na wolności, sprawiedliwości i równości, ale tylko dla białych.
W tym kraju nie ma wolności dla czarnych.
Malcolm zginął w 1965 roku
i od tamtej pory ludzie zmieniają narrację o nim.
BULWAR MALCOLMA X
CZARNE DZIEDZICTWO
Gdy pierwszy raz kupiłem znaczki z Malcolmem X, byłem zmieszany.
Gdy zginął w 1965 roku,
nikt nie przypuszczał, że kiedykolwiek wyląduje na rządowym produkcie.
Podobizna Malcolma na znaczku
symbolizuje to, jak jego wizerunek przez lata się zmienił.
Do pewnego stopnia nadal z nami jest.
Nie został nam odebrany.
Jego duch żyje.
Możesz zabić człowieka,
ale nie zabijesz idei.
W każdym gimnazjum, na każdej uczelni i uniwersytecie, na YouTube
ludzie puszczają nagrania i filmy z Malcolmem, jakby wciąż tutaj był.
A to, czego uczył 50 lat temu
dzisiaj się ziszcza.
Historia czarnych, Ameryki, a także świata zmieniła swój bieg
dzięki tym dwóm facetom, którzy mieli tupet
być sobą i być śmiałymi.
I ta śmiałość stała się zaraźliwa.
To dwunogi pies kontroluje…
Zdefiniowali całe pokolenie,
które dzięki nim chodziło z podniesioną głową
i prostymi plecami.
Ludzie zapominają, że mój ojciec był młodym mężczyzną po dwudziestce,
który marzył o mistrzostwie.
Malcolm nauczył go pewnych rzeczy, które mój ojciec zachował
do końca życia.
Co twój brat sądził o Malcolmie X
po jego zabójstwie?
Mówił ci, czy czegoś żałuje, albo o tym, co czuł?
Nigdy, ale znam mojego brata.
Było mu przykro.
Bardzo go to poruszyło.
Po zerwaniu więzi z Narodem Islamu,
Muhammad Ali skontaktował się z naszą rodziną.
Myślę, że prawdopodobnie czuł,
że jest mojemu ojcu coś winien.
Upewniał się, że jego żona i dzieci są bezpieczne
i że nic im nie jest.
Gdy go spotkałam mając 18, 19, 20 lat, zareagowałam zaskoczeniem.
NAJSTARSZA CÓRKA MALCOLMA X
Teraz patrząc mu prosto w twarz…
A wiecie, jaki jest. Rzuca ci wyzwanie: „Czy to ty?”.
POGRZEB MUHAMMADA ALEGO 10 CZERWCA 2016
Od chwili, gdy się odnaleźliśmy, było tak, jakby czas stanął w miejscu.
Płakaliśmy rzewnie.
Jego żal, że nie rozmawiał z moim tatą, zanim wyjechał.
Obecność Muhammada Alego w moim życiu sprawiła, że czułam bliskość mojego taty
choć chwilę dłużej,
51 lat dłużej.
Aż do teraz.
Wkurzyłem Sonny’ego Listona, a mam dopiero 22 lata.
Muszę być najlepszy!
Jestem królem świata!
To mój brat i przyjaciel.
Wyrażam przy nim to, co wiem i rozumiem,
ale ma własny rozum i własne zrozumienie.
WITAJCIE W OBOZIE SZKOLENIOWYM MUHAMMADA ALEGO
Ich przeznaczeniem było poczuć to braterstwo
i uczyć się razem.
Ale istniały zewnętrzne siły,
które nie pozwoliły im kontynuować tej pięknej relacji, która się nawiązała.
Gdy pisaliśmy autobiografię mojego ojca Dusza motyla w 2003 roku,
pytałam go o Malcolma X i o ich relację, to jak się zakończyła.
Pamiętam,
że mój ojciec odchylił się w fotelu, zamknął oczy…
Odpowiedź zajęła mu chwilę, może 10, 15 sekund.
Powiedział mi,
że najbardziej żałuje tego, że odwrócił się od Malcolma.
Chciałby móc się cofnąć i powiedzieć Malcolmowi, że mu przykro,
że go kocha, że jest jego przyjacielem i że miał rację co do wielu rzeczy.
MECZET MUHAMMADA ALEGO DEER LAKE, PENSYLWANIA
Jedną z rzeczy, których nigdy nie zapomnę,
było to, jak spojrzałam na Muhammada Alego i spytałam:
„Kochałeś mojego ojca?”.
A on odpowiedział:
„Kochałem twojego ojca całym sercem”.
Napisy: Anna Piotrowska