1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:10,052 --> 00:00:13,389
Isang dekada na simula ng itanghal ko ito

4
00:00:13,472 --> 00:00:17,852
sa 20 manonood,
karamihan ay mga kaibigan ko.

5
00:00:19,562 --> 00:00:22,940
Itinanghal ko ito habang
may mga eleksiyon,

6
00:00:23,023 --> 00:00:26,277
paglilitis sa Korte Suprema,
mga martsa at protesta.

7
00:00:31,198 --> 00:00:34,160
Sa bawat paglabas ko, nagbabago ang mundo.

8
00:00:34,243 --> 00:00:35,286
-Paalam.
-Sige.

9
00:00:35,369 --> 00:00:37,872
Hindi ko talaga alam ang mangyayari.

10
00:00:47,173 --> 00:00:50,843
Salamat sa inyong lahat
sa pagpunta ngayong gabi!

11
00:00:50,926 --> 00:00:52,970
Ako si Heidi. Maligayang pagdating.

12
00:00:54,180 --> 00:00:57,516
Noong 15-taong gulang ako,
nililibot ko ang buong bansa

13
00:00:57,600 --> 00:01:00,644
nagtatalumpati
tungkol sa Konstitusyon ng US

14
00:01:00,728 --> 00:01:01,812
para manalo ng pera.

15
00:01:01,896 --> 00:01:05,149
Pakulo iyon na imbento ni nanay,
isang coach ng debate,

16
00:01:05,232 --> 00:01:06,901
para tulungan ako sa kolehiyo.

17
00:01:06,984 --> 00:01:11,447
Pupunta ako sa malalaking lungsod
tulad ng Denver, Fresno.

18
00:01:11,530 --> 00:01:13,407
Mananalo ako ng pera,

19
00:01:13,491 --> 00:01:16,243
at ilalagay ko ito sa aking deposit box.

20
00:01:16,327 --> 00:01:19,914
Nabayaran ko sa paraang ito
ang buong kolehiyo ko.

21
00:01:20,790 --> 00:01:22,833
Salamat. Maraming salamat.

22
00:01:22,917 --> 00:01:26,545
30 taon na iyon,
at isang state school, pero salamat.

23
00:01:27,087 --> 00:01:30,216
Ilang taon na nang naisip ko
ang Konstitusyon

24
00:01:30,299 --> 00:01:31,550
dahil sa maraming rason.

25
00:01:33,552 --> 00:01:36,555
Naisip kong interesante
na balikan at tingnan

26
00:01:36,639 --> 00:01:39,642
ang minahal ko noong 15 ako
sa dokumentong ito.

27
00:01:39,725 --> 00:01:41,811
Dahil minahal ko ito. Panatiko ako.

28
00:01:41,894 --> 00:01:44,814
Sabi ko kay nanay
ipadala 'yung talumpati ko.

29
00:01:44,897 --> 00:01:46,273
Itinapon na niya ito.

30
00:01:46,732 --> 00:01:50,236
Na kakaiba dahil tinatago niya ang lahat.

31
00:01:50,319 --> 00:01:54,365
Noong 12 ako, nagpagupit ako
para kahawig ko si Annie Lennox,

32
00:01:54,448 --> 00:01:56,951
at nasa kanya pa rin ang buhok ko.

33
00:01:57,993 --> 00:02:01,580
Pero itinapon niya
ang premyado kong talumpati.

34
00:02:01,664 --> 00:02:04,083
Kaya naisip ko na ang gagawin ko...

35
00:02:05,334 --> 00:02:07,628
ay muling buhayin ang talumpati,

36
00:02:07,711 --> 00:02:09,505
at ang paligsahan,

37
00:02:09,588 --> 00:02:12,675
batay sa natatandaan ko
sa sarili ko noong 15 ako.

38
00:02:14,969 --> 00:02:17,638
Narito ang ilang bagay na natatandaan ko.

39
00:02:17,721 --> 00:02:22,977
Dagdag pa sa palaging kinikilig...

40
00:02:27,022 --> 00:02:30,609
nababaliw ako sa mga mangkukulam,
at sa Salem witch trials,

41
00:02:31,277 --> 00:02:34,154
sa teatro, kaya narito ako, at...

42
00:02:34,238 --> 00:02:36,407
Salamat. Maraming salamat

43
00:02:36,490 --> 00:02:39,743
At, lalung-lalo na, kay Patrick Swayze.

44
00:02:41,287 --> 00:02:44,665
Ito ang American Legion Hall sa Wenatchee.

45
00:02:44,748 --> 00:02:47,501
Dito ako lumaki,
sa apple capital ng mundo.

46
00:02:47,585 --> 00:02:50,588
Ito ay isang maliit na bayan,
na medyo konserbatibo.

47
00:02:50,671 --> 00:02:54,466
Hindi ito makatotohanang representasyon
ng bulwagan.

48
00:02:54,550 --> 00:02:58,387
Nagpatulong ako sa kaibigan kong si Rachel
na buuin muli ito.

49
00:02:59,138 --> 00:03:02,641
Parang mga crime victim drawing
ang mga ito.

50
00:03:03,726 --> 00:03:05,227
Nalimutan ko rin ang pinto.

51
00:03:07,313 --> 00:03:08,522
At ito rin.

52
00:03:08,898 --> 00:03:12,401
Ito ang mismong aklat
na ginamit ko sa paghahanda.

53
00:03:12,484 --> 00:03:15,362
Your Rugged Constitution.
Napakaganda nito.

54
00:03:15,446 --> 00:03:19,742
May mga cute na cartoon dito
na ipinaliliwanag ang mga Amendment.

55
00:03:19,825 --> 00:03:22,077
Inendorso ito ni Herbet Hoover.

56
00:03:24,914 --> 00:03:28,709
Sa totoo lang, napansin ko kamakailan
na inilathala ito noong 1956,

57
00:03:28,792 --> 00:03:31,462
wala rito ang lahat ng mga Amendment,

58
00:03:31,545 --> 00:03:33,881
pero palagi pa rin akong nananalo.

59
00:03:35,883 --> 00:03:37,885
Bihira akong matalo

60
00:03:37,968 --> 00:03:41,263
dahil napakagaling ko talaga
sa paligsahang ito.

61
00:03:42,514 --> 00:03:45,351
Ang pinakakaribal ko
ay isang henyong batang babae,

62
00:03:45,434 --> 00:03:47,978
si Becky Dobbins, na palaging sinasabi

63
00:03:48,062 --> 00:03:51,106
na "tagpi-tagping kubrekama"
ang Konstitusyon.

64
00:03:54,526 --> 00:03:56,737
Ang mahusay sa kanya,

65
00:03:56,820 --> 00:04:00,783
para manalo, dapat magbigay ka
ng personal na koneksyon

66
00:04:00,866 --> 00:04:04,286
ng dokumento sa sariling buhay,
at mahusay si Becky rito.

67
00:04:04,370 --> 00:04:08,749
Ikukuwento niya
ang kanyang kamangha-manghang lola

68
00:04:08,832 --> 00:04:11,794
na parang may kinaing tao
habang naglalakbay.

69
00:04:12,962 --> 00:04:15,506
Napakahirap nito sa akin noong 15 ako.

70
00:04:15,589 --> 00:04:18,425
Pigil na pigil ako sa emosyon ko noon,

71
00:04:18,509 --> 00:04:21,345
at hindi ko gustong pag-usapan
ang lola ko.

72
00:04:26,266 --> 00:04:28,602
Magsasalita ako sa mga kuwartong

73
00:04:28,686 --> 00:04:31,981
puno ng matatanda,
karaniwang mga puting lalaki.

74
00:04:33,273 --> 00:04:34,525
Kumusta?

75
00:04:37,528 --> 00:04:39,029
Napakarami ninyo.

76
00:04:41,323 --> 00:04:44,034
Sa alaala ko, palagi silang nananabako,

77
00:04:44,118 --> 00:04:47,705
pero baka hindi totoo iyon.
Gusto kong tulungan ninyo ako

78
00:04:47,788 --> 00:04:49,873
at maging lalaki kayong lahat.

79
00:04:49,957 --> 00:04:52,584
Lahat kayo ay lalaki na ngayon.

80
00:04:53,002 --> 00:04:54,003
Salamat.

81
00:04:54,920 --> 00:04:56,964
Magsisimula na ako.

82
00:04:57,047 --> 00:04:58,173
Magiging 15 ako,

83
00:04:58,257 --> 00:05:01,468
pero wala akong gagawing kakaiba
para maging 15 ako.

84
00:05:01,552 --> 00:05:03,804
Narito ako. 15 ako.

85
00:05:13,647 --> 00:05:15,315
-Magandang araw.
-Magandang araw.

86
00:05:15,399 --> 00:05:18,902
Welcome sa regional finals
ng American Legion Oratory contest

87
00:05:18,986 --> 00:05:22,364
dito sa LCW Legion Post 10
sa Wenatchee, Washington.

88
00:05:22,448 --> 00:05:25,034
May paligsahang ganito
para mas pahalagahan

89
00:05:25,117 --> 00:05:28,120
ng mga estudyante sa high school
ang Konstitusyon,

90
00:05:28,245 --> 00:05:29,913
at tulungan sila magkolehiyo.

91
00:05:29,997 --> 00:05:32,875
Ito ang mga patakaran!
May dalawa itong bahagi.

92
00:05:32,958 --> 00:05:35,627
Sa una, may pitong minuto ang mga kasali

93
00:05:35,711 --> 00:05:37,337
para sa nakahandang talumpati

94
00:05:37,421 --> 00:05:40,507
na ipinakikita ang pag-unawa nila
sa Konstitusyon

95
00:05:40,591 --> 00:05:42,926
at ikinokonekta ang personal

96
00:05:43,010 --> 00:05:45,846
na buhay nila
sa dakilang dokumentong ito.

97
00:05:47,056 --> 00:05:49,141
Sa pangalawang bahagi,

98
00:05:49,224 --> 00:05:53,479
bubunot sila ng isang Amendment
mula sa latang ito.

99
00:05:53,562 --> 00:05:56,190
Wala silang oras
para maghanda ng talumpati.

100
00:05:56,273 --> 00:05:59,610
Dapat silang magsalita
nang walang paghahanda.

101
00:05:59,693 --> 00:06:02,029
Mahirap ang bahaging ito,

102
00:06:02,112 --> 00:06:04,740
at pahihirapan ko ang mga batang ito.

103
00:06:04,823 --> 00:06:06,992
Gusto naming ipakita sa kanila

104
00:06:07,076 --> 00:06:10,496
kung paano makipagtalo
sa Supreme Court balang araw.

105
00:06:10,579 --> 00:06:12,122
Ang mga kalahok ay sina...

106
00:06:12,581 --> 00:06:15,417
Becky Lee Dobbins, ng Lawrence, Kansas,

107
00:06:15,501 --> 00:06:19,046
na tatalakayin "Ang Konstitusyon
ay Tagpi-tagping Kubrekama."

108
00:06:19,296 --> 00:06:22,007
At si Heidi Schreck
ng Wenatchee, Washington,

109
00:06:22,382 --> 00:06:26,011
"Pangungulam:
Ang Kaldero ng Konstitusyon."

110
00:06:27,930 --> 00:06:32,267
Palakpakan sila bago magsimula.
Ubusin na natin ang mga palakpak.

111
00:06:34,853 --> 00:06:37,523
Tama na. Tama na!

112
00:06:38,565 --> 00:06:39,733
Tama na.

113
00:06:42,319 --> 00:06:43,445
Heidi Schreck.

114
00:06:48,742 --> 00:06:50,369
Lumapit ka na sa podium.

115
00:06:53,122 --> 00:06:54,623
Magsisimula ka...

116
00:06:57,376 --> 00:07:00,546
-ngayon.
-Ang Konstitusyon ay buhay.

117
00:07:01,088 --> 00:07:03,507
Iyon ang maganda rito.

118
00:07:03,590 --> 00:07:08,345
Ito ay buhay, mainit-init,
at nakapapasong dokumento.

119
00:07:08,428 --> 00:07:10,764
Hindi ito tagpi-tagping kubrekama.

120
00:07:12,099 --> 00:07:14,351
Ito ay mainit at nakapapaso.

121
00:07:15,227 --> 00:07:16,645
Ito ay isang lusawan.

122
00:07:17,104 --> 00:07:19,106
Alam ninyo kung ano ang lusawan?

123
00:07:19,189 --> 00:07:21,859
Sisidlan ito ng maraming sahog

124
00:07:21,942 --> 00:07:26,405
at pakukuluan ito pagkatapos
para mag-iba ang mga anyo.

125
00:07:26,488 --> 00:07:28,740
Isang bagay na mahika kung minsan.

126
00:07:28,824 --> 00:07:33,328
Kaya, ang Konstitusyon natin
ay parang isang kaldero ng mangkukulam.

127
00:07:35,205 --> 00:07:36,582
Siyempre,

128
00:07:36,665 --> 00:07:40,043
mas may alam kayo
tungkol sa Konstitusyon kaysa sa akin

129
00:07:40,127 --> 00:07:42,880
dahil lumaban kayo sa mga digmaan.
Salamat.

130
00:07:44,423 --> 00:07:46,758
Salamat sa pakikipaglaban,

131
00:07:46,842 --> 00:07:49,678
at sa pagbibigay rin ng scholarship ko.

132
00:07:51,221 --> 00:07:52,472
Ang pagtingin sa inyo

133
00:07:52,556 --> 00:07:56,059
ay nagpapaalala sa akin
ng pantasya ko noong bata pa ako

134
00:07:56,143 --> 00:07:59,188
na inaatake ako
ng isang rapist o mamamatay-tao.

135
00:07:59,271 --> 00:08:01,481
Isang rapist o mamamatay-tao na lalaki.

136
00:08:01,565 --> 00:08:02,816
Tulad ninyong lahat.

137
00:08:04,735 --> 00:08:05,569
Sa pantasya ko,

138
00:08:05,652 --> 00:08:09,198
natakasan ko ang rapist at mamamatay-tao

139
00:08:09,281 --> 00:08:13,493
dahil ipinaalala ko
sa kanilang tao ako, tulad ninyo.

140
00:08:13,577 --> 00:08:15,579
Sabi ninyo, "Papatayin ka namin."

141
00:08:15,662 --> 00:08:18,207
Sabi ko, "Isipin ninyo muna sandali.

142
00:08:18,290 --> 00:08:20,584
"Tulad ninyo, tao rin ako."

143
00:08:20,667 --> 00:08:25,380
At nakita ninyo ako
sa unang pagkakataon na tao nga ako.

144
00:08:25,464 --> 00:08:28,884
Sabi ninyo, "Diyos ko, tama ka!
Isa kang tao!"

145
00:08:28,967 --> 00:08:31,678
Tapos bigla kayong umiyak
at pinatawad ko kayo.

146
00:08:32,679 --> 00:08:34,806
At lumilitaw ang isang bahaghari,

147
00:08:34,890 --> 00:08:37,184
at umakyat tayo sa bahagharing ito.

148
00:08:37,267 --> 00:08:41,396
Sa oras na iyon, nagtipon
ang mga kaibigan ko sa paaralan,

149
00:08:41,480 --> 00:08:44,191
at nagseselos
sa pag-akyat ko sa bahaghari.

150
00:08:44,274 --> 00:08:45,734
"Espesyal ba siya?"

151
00:08:45,817 --> 00:08:47,736
"Di ba dapat nasa paaralan siya?"

152
00:08:47,819 --> 00:08:50,280
Sabi ko, "Hinahatid ko siya sa langit.

153
00:08:50,364 --> 00:08:52,783
"Magsaya kayo sa gym class."

154
00:08:55,160 --> 00:08:58,455
Ano ang kinalaman nito
sa Lusawan ng Konstitusyon?

155
00:08:59,498 --> 00:09:02,626
Ang lusawan ay isang lutuan,

156
00:09:02,709 --> 00:09:06,713
isang ibig sabihin iyon,
pero ito ay isang pagsubok din.

157
00:09:06,797 --> 00:09:08,840
Pagsubok ng pasensya o paniniwala.

158
00:09:08,924 --> 00:09:11,885
Isang malupit na pagsubok
na pinagdaanan natin

159
00:09:11,969 --> 00:09:13,679
noong gusto n'yo akong patayin.

160
00:09:13,762 --> 00:09:15,389
Tulad ng sitwasyon natin,

161
00:09:15,472 --> 00:09:18,267
parang kumukulong lusawan ang Konstitusyon

162
00:09:18,350 --> 00:09:22,145
kung saan sama-sama
tayong mainit at pinaghalo-halo

163
00:09:22,229 --> 00:09:25,065
para malaman
kung saan talaga tayo naniniwala.

164
00:09:26,525 --> 00:09:29,152
Kaya isa itong radikal na dokumento.

165
00:09:30,195 --> 00:09:34,241
202 taon ang nakararaan,
may mga salamangkerong nagsama-sama

166
00:09:34,324 --> 00:09:37,119
noong isang mainit na araw sa Philadelphia

167
00:09:37,202 --> 00:09:40,372
at gusto nilang magpatayan,
pero, sa halip...

168
00:09:42,040 --> 00:09:44,209
nag-usap-usap sila,

169
00:09:44,293 --> 00:09:48,964
at bumuo ng isang nagkakaisang pagkilos
para sa kabutihan.

170
00:09:49,673 --> 00:09:53,051
O matatawag natin itong "mahika."

171
00:09:54,720 --> 00:09:57,264
Nakuha ba nila ang lahat nang tama? Hindi.

172
00:09:57,347 --> 00:09:58,640
Hindi.

173
00:09:58,724 --> 00:10:01,268
Pero kaya nga may mga Amendment, tama?

174
00:10:01,351 --> 00:10:04,104
Kaya, bilang pagtatapos, tatalakayin ko

175
00:10:04,187 --> 00:10:07,482
ang pinakamahiwagang amendment
sa lahat nito,

176
00:10:07,566 --> 00:10:08,859
ang Amendment IX.

177
00:10:11,403 --> 00:10:13,071
Sinasabi ng Amendment IX,

178
00:10:14,156 --> 00:10:17,826
"Ang pagbalangkas sa Konstitusyon
ng ilang karapatan,

179
00:10:17,909 --> 00:10:20,162
"ay hindi nangangahulugang ikinakaila

180
00:10:20,245 --> 00:10:22,873
"o minamaliit
ang iba pang karapatan ng tao."

181
00:10:24,207 --> 00:10:26,460
Alam ba ninyo ang ibig sabihin nito?

182
00:10:26,543 --> 00:10:31,506
Ibig sabihin, hindi dahil wala
sa Konstitusyon ang isang karapatan,

183
00:10:31,590 --> 00:10:34,134
wala na kayong karapatang doon.

184
00:10:34,217 --> 00:10:36,845
Sa totoo,
hindi maisusulat ng mga tagapagtatag

185
00:10:36,928 --> 00:10:39,639
ang lahat ng karapatan taglay natin.

186
00:10:39,723 --> 00:10:42,351
May karapatan kayong magsipilyo,

187
00:10:42,434 --> 00:10:45,020
pero dapat ba'y nakadokumento ito?

188
00:10:45,729 --> 00:10:48,565
Ito pa ang isang halimbawa.
Noong bata pa ako,

189
00:10:48,648 --> 00:10:51,443
may imaginary friend ako
na si Reba McEntire.

190
00:10:52,027 --> 00:10:54,071
Hindi niya kaanu-ano ang singer.

191
00:10:54,154 --> 00:10:56,656
Hindi dahil wala sa Konstitusyon natin

192
00:10:56,740 --> 00:10:59,534
ang karapatan kong magkaroon
ng imaginary friend

193
00:10:59,618 --> 00:11:03,330
ay ikukulong na ako
dahil kaibigan ko si Reba McEntire.

194
00:11:03,413 --> 00:11:06,792
Kamangha-mangha, 'di ba?
Isipin ninyo sandali.

195
00:11:06,875 --> 00:11:10,295
Hindi sinasabi ng Konstitusyon
ang lahat ng karapatan

196
00:11:10,379 --> 00:11:12,089
dahil 'di rin nito alam iyon.

197
00:11:13,965 --> 00:11:17,636
Ang dakilang mahistrado
na si William O. Douglas,

198
00:11:17,719 --> 00:11:19,930
nang talakayin niya ang Amendment IX,

199
00:11:20,013 --> 00:11:22,516
ginamit niya ang salitang "penumbra."

200
00:11:23,392 --> 00:11:25,811
Ano ang penumbra?

201
00:11:26,561 --> 00:11:28,522
Mga ginoo...

202
00:11:30,357 --> 00:11:32,317
narito ako, nakatayo sa liwanag,

203
00:11:33,318 --> 00:11:35,946
at nariyan kayo, nakaupo sa kadiliman,

204
00:11:36,905 --> 00:11:41,785
at ang espasyo sa pagitan natin,
ang espasyong bahagyang naiilawan,

205
00:11:42,536 --> 00:11:44,496
itong medyo madilim na espasyo,

206
00:11:45,330 --> 00:11:47,249
iyan ang penumbra.

207
00:11:52,379 --> 00:11:55,507
Pinagtawanan si Douglas dahil dito,
pero gusto ko iyon.

208
00:11:55,590 --> 00:11:58,135
Maganda itong pagtingin sa Konstitusyon,

209
00:11:58,218 --> 00:12:00,053
at pati na rin sa buhay natin.

210
00:12:00,137 --> 00:12:01,513
Narito tayo,

211
00:12:01,596 --> 00:12:04,599
nasa gitna ng nakikita natin
at hindi natin nakikita.

212
00:12:04,683 --> 00:12:06,893
Nakakulong tayo sa isang penumbra.

213
00:12:06,977 --> 00:12:07,811
2 MINUTO

214
00:12:07,894 --> 00:12:11,189
Parang noong bata ako,
akala ko ay engkanto ako.

215
00:12:11,273 --> 00:12:12,941
Iniisip ko pa ring ganoon ako,

216
00:12:13,024 --> 00:12:15,318
pero patuloy akong kikilos bilang tao

217
00:12:15,402 --> 00:12:17,821
hanggang kunin ako ng tunay kong pamilya.

218
00:12:18,947 --> 00:12:22,742
Uupo ako sa pampang ng Spirit Lake
sa anino ng Mount St. Helens,

219
00:12:22,826 --> 00:12:25,745
at hihintayin ang pamilya ko,
at ang mga diwata,

220
00:12:25,829 --> 00:12:28,582
na hilahin ako pababa sa tubig.

221
00:12:28,665 --> 00:12:31,710
At sisisid kami hanggang sa pinaka ilalim,

222
00:12:31,793 --> 00:12:34,171
at kapag malulunod na ako,

223
00:12:34,254 --> 00:12:37,466
aahon kami sa isa pang lawa
sa kabilang panig ng mundo.

224
00:12:37,549 --> 00:12:40,010
Pag-apak ko sa bagong lupaing ito,

225
00:12:40,093 --> 00:12:43,346
mauunawaan ko na sa wakas
kung sino talaga ako.

226
00:12:45,348 --> 00:12:48,185
Kaya mahal na mahal ko ang Amendment IX.

227
00:12:49,769 --> 00:12:53,315
Dahil kinikilala nito
na kung sino tayo ngayon

228
00:12:53,398 --> 00:12:55,442
ay maaaring 'di tayo sa kinabuksan.

229
00:12:56,193 --> 00:13:00,155
Binibigyan nito ng maliit na puwang
ang ating sarili sa hinaharap.

230
00:13:00,572 --> 00:13:01,406
10
SEGUNDO

231
00:13:01,490 --> 00:13:04,910
Dapat tayong umasa
na hindi tayo malunod sa pag-alam nito!

232
00:13:04,993 --> 00:13:08,371
Salamat. Maraming salamat.
Salamat sa iyo, ginoo.

233
00:13:09,706 --> 00:13:10,999
Salamat.

234
00:13:12,083 --> 00:13:13,585
Huwag kayong pumalakpak!

235
00:13:18,632 --> 00:13:21,384
Para sa extemporaneous
na bahagi ng paligsahan.

236
00:13:22,260 --> 00:13:24,888
Pumili ka ng Amendment mula sa latang ito.

237
00:13:24,971 --> 00:13:26,681
Gusto ko ang bahaging ito.

238
00:13:26,765 --> 00:13:30,435
Ang adrenaline, ang pag-alala
sa lahat ng tungkol sa Amendment.

239
00:13:30,519 --> 00:13:33,980
Sinanay ako ng tatay ko rito,
maganda ito dahil 15 ako,

240
00:13:34,064 --> 00:13:35,941
kaya nahihirapan kami.

241
00:13:36,024 --> 00:13:39,653
At ang pag-uusap
tungkol sa Konstitusyon ay paraan namin

242
00:13:39,736 --> 00:13:42,030
para magpanggap na 'di ako nagdadalaga.

243
00:13:45,283 --> 00:13:47,327
Amendment XIV: Section 1.

244
00:13:47,994 --> 00:13:49,996
Mahaba ang Amendment XIV.

245
00:13:50,455 --> 00:13:53,166
May apat na seksyon ito
na binago ang buhay ng

246
00:13:53,250 --> 00:13:55,585
lahat ng tao sa silid na ito. Ngayon,

247
00:13:55,669 --> 00:13:57,837
dahil napakahirap ng XIV,

248
00:13:57,921 --> 00:14:01,132
tatalakayin lang ng kalahok ang Seksyon 1.

249
00:14:01,216 --> 00:14:03,969
-Handa na?
-Amendment XIV: Section 1.

250
00:14:05,095 --> 00:14:08,390
"Ang lahat ng ipinanganak
o nanaturalisa sa United States

251
00:14:08,473 --> 00:14:12,269
"at sakop sa hurisdiksyon nito,
ay mga mamamayan ng United States

252
00:14:12,352 --> 00:14:14,688
"at ng estado na tinitirhan nila.

253
00:14:15,313 --> 00:14:19,859
"Walang estadong gagawa o magpapatupad
ng batas na magpipigil ng pribelehiyo

254
00:14:19,943 --> 00:14:22,821
"o kaligtasan ng mga mamamayan
ng United States,

255
00:14:22,904 --> 00:14:26,199
"ni pagkaitan ng estado
ang sinumang tao ng buhay,

256
00:14:26,283 --> 00:14:29,578
"kalayaan, ari-arian,
na labas sa proseso ng batas,

257
00:14:30,912 --> 00:14:33,665
"ipagkait sa sinumang tao
sa hurisdiksyon nito

258
00:14:33,748 --> 00:14:36,459
-"ang pantay na proteksyon ng batas."
-Magaling.

259
00:14:37,669 --> 00:14:39,838
May isang minuto para sa buod

260
00:14:39,921 --> 00:14:42,966
at dalawang minuto
para sa apat na clause

261
00:14:43,049 --> 00:14:44,926
ng Amendment XIV: Section 1.

262
00:14:45,010 --> 00:14:47,887
Isang paalala,
gawin itong personal kung kaya.

263
00:14:47,971 --> 00:14:50,974
Sabihin sa amin ang epekto nito
sa buhay mo.

264
00:14:51,057 --> 00:14:53,226
Ngayon ang simula mo.

265
00:14:53,310 --> 00:14:56,354
Okey. Okey,

266
00:14:56,438 --> 00:15:00,275
ang ika-14 Amendment
ay parang isang napakalakas na force field

267
00:15:00,358 --> 00:15:02,277
na pumoprotekta sa mga karapatan.

268
00:15:02,360 --> 00:15:06,448
Sinundan nito ang ika-13 Amendment,
na nagwakas sa pag-aalipin,

269
00:15:06,531 --> 00:15:08,992
na pinakanakahihiya sa kasaysayan natin.

270
00:15:09,075 --> 00:15:12,203
Alam ni Lincolm
na hindi ito magiging sapat,

271
00:15:12,287 --> 00:15:16,041
kaya isinulat nila ni John Bingham
ang ika-14 at 15 Amendment.

272
00:15:16,124 --> 00:15:17,751
Ang Reconstruction Amendment.

273
00:15:17,834 --> 00:15:20,545
Naging mamamayan
ang mga bagong-layang alipin,

274
00:15:20,629 --> 00:15:24,633
binigyan sila na pantay na proteksyon,
at inalagaan ang boto nila.

275
00:15:24,716 --> 00:15:28,386
Ang Amendment XIV ay malaki ang bahagi
sa Civil Rights Movement.

276
00:15:28,470 --> 00:15:32,682
Pinasimulan nito ang desegregasyon
ng mga paaralan, bus, ospital,

277
00:15:32,766 --> 00:15:35,727
bagama't tumagal ito nang 100 taon,
at paglilinaw,

278
00:15:35,810 --> 00:15:37,896
kinailangang buksan ang force field.

279
00:15:37,979 --> 00:15:40,398
Kinailangan ang kabayanihan ng mga lider,

280
00:15:40,482 --> 00:15:43,902
sina Dorothy Height,
Bayard Rustin, Martin Luther King Jr.

281
00:15:43,985 --> 00:15:46,905
para gisingin
ang kapangyarihan ng Amendment XIV.

282
00:15:47,947 --> 00:15:52,118
Tandaan na mga lalaki lang
ang saklaw ng Amendment XIV.

283
00:15:52,202 --> 00:15:55,497
Walang karapatan ang mga itim na babae.
Lahat ng babae.

284
00:15:55,580 --> 00:15:58,708
Hindi pinag-usapan
ang mga Katutubong Amerikano.

285
00:15:58,792 --> 00:16:01,878
Nakulong din si Lincoln
sa penumbra dahil doon.

286
00:16:02,212 --> 00:16:04,923
Ito na unang beses
na ang salitang "lalaki"

287
00:16:05,006 --> 00:16:07,384
ay tahasang nakasulat sa Konstitusyon.

288
00:16:07,467 --> 00:16:10,178
Kaya, dati, may puwang
para sa interpretasyon

289
00:16:10,261 --> 00:16:14,599
kung makaboboto ang kababaihan,
ngayon, wala na. Hindi sila makaboboto.

290
00:16:14,683 --> 00:16:17,727
Hiniling sa atin ni Lincoln
na maghintay pa.

291
00:16:17,811 --> 00:16:20,146
Nang mga 54 taon.

292
00:16:20,230 --> 00:16:23,817
Ang pagboto ay nasa Seksyon 2.
Manatili sa Seksyon 1.

293
00:16:23,900 --> 00:16:25,568
Tama, pasensya na.

294
00:16:27,529 --> 00:16:31,700
Tinawag ito ni tatay
na penalty box ng demokrasya.

295
00:16:31,783 --> 00:16:33,702
Minsan, kailangan mong maghintay.

296
00:16:33,785 --> 00:16:36,162
Minsan, mas maganda nang ayusin ang isa

297
00:16:36,246 --> 00:16:38,456
kaysa subukan ang dalawa at mabigo.

298
00:16:38,915 --> 00:16:42,585
Clause: "Ang lahat ng ipinanganak
sa lupain ng US,

299
00:16:42,669 --> 00:16:46,631
"at sakop sa hurisdiksyon nito,
ay mga mamamayan ng United States."

300
00:16:46,715 --> 00:16:48,758
Magsisimula ang iyong oras ngayon.

301
00:16:48,842 --> 00:16:54,556
Binaligtad ng Clause 1 ang pinaka
nakasusuklam na desisyon ng Korte Suprema.

302
00:16:54,639 --> 00:16:56,474
Dred Scott v. Sandford.

303
00:16:57,475 --> 00:17:02,147
Isang alipin si Dred Scott na hiniling
ang kanyang kalayaan noong 1857

304
00:17:02,230 --> 00:17:06,276
matapos mamuhay nang malaya
kasama ang kanyang pamilya sa Illinois.

305
00:17:06,693 --> 00:17:08,945
Hindi lang nagpasiya ang Korte Suprema

306
00:17:09,028 --> 00:17:11,781
na babalik si Dred Scott sa pagkaalipin,

307
00:17:11,865 --> 00:17:14,159
nagpasiya sila, sa isang 7:2 desisyon,

308
00:17:14,242 --> 00:17:18,872
na walang taong African ang ninuno
ang magiging mamamayan ng United States.

309
00:17:19,456 --> 00:17:22,584
Apat na kasapi ng korte
ang may mga alipin.

310
00:17:23,084 --> 00:17:26,212
Kahit natalo siya,
ang katapangan ni Dred Scott ang

311
00:17:26,296 --> 00:17:28,590
nagpasimula ng abolisyon,

312
00:17:28,673 --> 00:17:31,885
na humantong sa paglagda
ni Lincoln sa Emancipation.

313
00:17:31,968 --> 00:17:35,555
at nagpatibay sa batas
na narito sa ika-14 na Amendment

314
00:17:35,638 --> 00:17:38,558
tungkol sa karapatan
ng bawat taong isinilang sa US

315
00:17:38,641 --> 00:17:41,603
na maging mamamayan,
maliban sa Katutubong Amerikano.

316
00:17:42,896 --> 00:17:45,064
Ang isang nakalilito rito ay kung

317
00:17:45,148 --> 00:17:48,067
paano magiging mamamayan
ang mga imigrante.

318
00:17:48,151 --> 00:17:49,944
Ang mga mambabatas

319
00:17:50,028 --> 00:17:52,864
ang magpapasiya kung
sino ang mabuti o masama.

320
00:17:52,947 --> 00:17:55,784
Halimbawa, noong 1882,
nagpasiya ang gobyerno na

321
00:17:55,867 --> 00:17:58,536
mapanganib at kaagaw sa trabaho
ang mga Tsino.

322
00:17:58,620 --> 00:18:00,538
Nagkaroon ng Chinese Exclusion Act,

323
00:18:00,622 --> 00:18:03,875
na ipinagbawal ang mga imigranteng Tsino
hanggang 1943.

324
00:18:03,958 --> 00:18:05,043
30
SEGUNDO

325
00:18:05,126 --> 00:18:06,920
Sa buhay ko,

326
00:18:07,003 --> 00:18:10,924
itinuturing na mabuti
ang kalola-lolahan kong si Theresa.

327
00:18:11,007 --> 00:18:14,844
Dumating siya sa Washington
mula Gengenbach, Germany, noong 1879

328
00:18:14,928 --> 00:18:18,723
dahil inorder siya ng kalolo-lolohan ko
mula sa isang catalog.

329
00:18:20,642 --> 00:18:23,561
Itinuring siyang mabuting imigrante

330
00:18:23,645 --> 00:18:26,523
dahil ang ratio ng lalaki-sa-babae
sa Washington

331
00:18:26,606 --> 00:18:28,775
noong panahong iyon ay 9:1.

332
00:18:28,900 --> 00:18:29,734
10 SEGUNDO

333
00:18:29,818 --> 00:18:32,070
'Di ko alam kung gusto niya sa America,

334
00:18:32,153 --> 00:18:35,198
pero alam kong namatay siya
sa isang mental hospital,

335
00:18:35,281 --> 00:18:37,617
kaya hindi siya naging mamamayan.

336
00:18:37,700 --> 00:18:39,327
-Salamat.
-Clause 2.

337
00:18:39,828 --> 00:18:43,915
"Walang gagawin o ipatutupad
na batas na magpipigil ang pribelehiyo

338
00:18:43,998 --> 00:18:46,918
"o kaligtasan ng mga mamamayan
ng United States."

339
00:18:47,001 --> 00:18:49,379
Magsisimula ang iyong oras ngayon.

340
00:18:49,462 --> 00:18:51,881
Tinitiyak ng clause
na kayong mga Amerikano

341
00:18:51,965 --> 00:18:54,300
ay makalalakbay sa iba't ibang estado,

342
00:18:54,384 --> 00:18:56,511
bumili ng ari-arian sa anumang estado,

343
00:18:56,594 --> 00:18:59,597
at maghangad ng kaligayahan
sa bawat estado.

344
00:19:02,725 --> 00:19:06,312
May kuwento ako tungkol sa paglalakbay.

345
00:19:09,607 --> 00:19:12,569
Ang kakulangan ng kababaihan
noong panahong iyon

346
00:19:12,652 --> 00:19:15,363
ay napakalaking problema
sa Washington State,

347
00:19:15,446 --> 00:19:18,408
kaya noong 1865, si Asa Mercer

348
00:19:18,491 --> 00:19:21,452
ay nagbalak na magdala
ng 500 kababaihan sa Seattle.

349
00:19:21,536 --> 00:19:23,788
Bumalik siya sa Massachusetts,

350
00:19:23,872 --> 00:19:25,331
at sinabihan ang mga babae

351
00:19:25,415 --> 00:19:28,918
na bata pa lang ay nagtatrabaho na
sa mga pabrika na

352
00:19:29,002 --> 00:19:31,212
paraiso ang Seattle para sa kababaihan.

353
00:19:31,296 --> 00:19:34,382
Isa itong lugar
kung saan magiging malaya sila,

354
00:19:34,465 --> 00:19:37,218
magiging mga manunulat, guro, negosyante.

355
00:19:37,552 --> 00:19:40,263
Bumalik siya sa Seattle
at sinabi sa kalalakihan

356
00:19:40,346 --> 00:19:43,349
na kung bibigyan siya ng 300,
magkaka-asawa sila.

357
00:19:44,058 --> 00:19:47,437
Kahit may pera,
'di niya kayang gumastos sa isang bangka,

358
00:19:47,520 --> 00:19:49,105
kaya sumulat siya kay Lincoln.

359
00:19:49,188 --> 00:19:52,066
Humiling siya ng lumang barko
para sakyan nila.

360
00:19:52,150 --> 00:19:55,320
Hindi nakasagot si Lincoln.
1865 iyon at abala siya.

361
00:19:56,237 --> 00:19:57,989
Kaya sumakay si Mercer ng tren,

362
00:19:58,072 --> 00:20:00,950
pumunta sa D.C. para kausapin si Lincoln,

363
00:20:01,034 --> 00:20:04,329
para malamang nagluluksa ang kabisera

364
00:20:04,412 --> 00:20:06,581
dahil kakapatay pa lang kay Lincoln.

365
00:20:06,998 --> 00:20:10,960
Iisipin ninyong titigil na si Mercer,
pero hindi.

366
00:20:11,044 --> 00:20:13,546
Kinausap niya si Ulysses S. Grant,

367
00:20:13,630 --> 00:20:15,965
at sinabing nag-usap sila ni Lincoln...

368
00:20:17,342 --> 00:20:18,927
kamakailan lang...

369
00:20:20,094 --> 00:20:22,972
at ipinangako ni Lincoln ang isang bangka.

370
00:20:23,056 --> 00:20:25,975
Malungkot siya para kay Lincoln,
pero ang bangka?

371
00:20:26,059 --> 00:20:27,644
Sabi ni Grant, "Sige."

372
00:20:28,227 --> 00:20:29,979
Ilang araw sa paglalakbay

373
00:20:30,063 --> 00:20:32,815
ibinulung-bulong ng mga tripulante

374
00:20:32,899 --> 00:20:35,276
na hindi paraiso ang Seattle.

375
00:20:35,360 --> 00:20:38,488
Ang kalalakihan ay mga magtotroso,
lasenggo, nananakit.

376
00:20:38,571 --> 00:20:42,200
Kaya noong dumating sa Chile,
hiniling ng 15 babae na bumaba.

377
00:20:42,283 --> 00:20:44,619
Sinabi ni Mercer na sa umaga na lang.

378
00:20:44,702 --> 00:20:48,706
Sa kaligitnaan ng gabi,
naglayag silang muli, na dakip sila.

379
00:20:48,831 --> 00:20:50,041
10
SEGUNDO

380
00:20:50,124 --> 00:20:53,336
$75 ang bili
sa kalola-lolahan kong si Theresa

381
00:20:53,419 --> 00:20:57,006
nang inorder siya ng kalolo-lolohan ko
sa Matrimonial Times.

382
00:20:57,090 --> 00:20:58,716
-Sandali lang.
-Clause 3.

383
00:20:58,800 --> 00:21:00,593
Simula nang gawin ko ito,

384
00:21:00,677 --> 00:21:03,638
iniisip ko ang aking kalola-lolahang
si Theresa.

385
00:21:03,721 --> 00:21:06,683
Namatay siya sa labis na kalungkutan.
Ganito,

386
00:21:06,766 --> 00:21:10,228
"Melancholia. Edad 36.
Western State Mental Hospital."

387
00:21:10,311 --> 00:21:13,690
Lumaki akong naniniwalang
lahat ng babae sa pamilya ko

388
00:21:13,773 --> 00:21:16,693
sa mga nanay ko ang nagmana
ng depresyon mula kay

389
00:21:16,776 --> 00:21:18,736
Theresa at sa kalungkutan niya.

390
00:21:18,820 --> 00:21:21,948
Iba't iba ang ininom naming gamot.

391
00:21:22,490 --> 00:21:23,950
Gumagana ang mga ito!

392
00:21:25,284 --> 00:21:27,537
Pare-pareho rin kami ng iyak.

393
00:21:27,620 --> 00:21:30,415
Isang napakaingay
at madamdaming uri ng iyak

394
00:21:30,498 --> 00:21:33,292
na tinatawag kong "iyak na pang trahedya."

395
00:21:33,376 --> 00:21:37,755
Kahit anong mangyari,
papalahaw at hahagulgol ka

396
00:21:37,839 --> 00:21:41,843
na parang pinatay mo ang mga anak mo
dahil inawan ka ng asawa mo,

397
00:21:41,926 --> 00:21:43,970
at ganito ang tunog...

398
00:21:58,234 --> 00:22:00,445
Kaya ako iniwan ng maraming nobyo.

399
00:22:02,989 --> 00:22:04,574
Isa sa mga nobyo ko...

400
00:22:04,657 --> 00:22:06,909
Na nanatili, ang pinakasalan ko,

401
00:22:06,993 --> 00:22:10,163
ipinaliwanag niya na agresibo ang iyak ko,

402
00:22:10,246 --> 00:22:13,916
na para bang tagos na tagos
sa damdamin ang pag-iyak ko.

403
00:22:15,168 --> 00:22:19,547
Nang gawin ko ito,
inisip ko ang diagnosis.

404
00:22:19,630 --> 00:22:22,467
Walang talambuhay si Theresa,

405
00:22:22,550 --> 00:22:24,635
pero tila napakahirap nito

406
00:22:24,719 --> 00:22:26,596
dahil ganoon ang sa ibang babae.

407
00:22:26,679 --> 00:22:30,767
Narito ang ilang headline
mula sa Cowlitz County Newspaper.

408
00:22:30,850 --> 00:22:32,518
Ito ang pahayagan nila.

409
00:22:32,602 --> 00:22:35,021
Nangyari ang mga headline
sa iisang linggo.

410
00:22:35,104 --> 00:22:37,482
"Binaril ng taga-Napavine ang Asawa N'ya."

411
00:22:37,565 --> 00:22:40,693
"Inapakan ng Lalaki
ang Mukha ng Asawa Niya."

412
00:22:40,777 --> 00:22:43,613
"3 Araw na Iginapos
ng Isang Seloso ang Asawa."

413
00:22:43,696 --> 00:22:46,741
At ito: "Nakita ni B. Phelps
sa bahay ng anak niya

414
00:22:46,824 --> 00:22:50,286
"na binaril ng manugang niya
ang tumatakas niyang anak.

415
00:22:50,369 --> 00:22:53,831
"Labas!" sabi niya.
"Pag-aari ko ang lahat ng ito."

416
00:22:56,793 --> 00:23:00,505
Clause 3: "Ni pagkaitan ng estado
ang sinumang tao

417
00:23:00,588 --> 00:23:04,717
"ng buhay, kalayaan, ari-arian,
na labas sa proseso ng batas."

418
00:23:04,801 --> 00:23:06,594
Magsisimula ka ngayon.

419
00:23:06,677 --> 00:23:08,096
Ang clause 3...

420
00:23:08,638 --> 00:23:12,308
ay isa sa pinakamahimala
sa ating buong Konstitusyon.

421
00:23:12,391 --> 00:23:14,811
Ninakaw natin ito sa Magna Carta.

422
00:23:14,894 --> 00:23:18,064
Tinitiyak nito na
hindi ka ikukulong ng gobyerno,

423
00:23:18,147 --> 00:23:22,360
kukunin ang pag-aari,
o papatayin nang walang magandang dahilan.

424
00:23:24,320 --> 00:23:28,533
Ito rin ang diwa ng desisyon
ng Korte Suprema noong 1973

425
00:23:28,616 --> 00:23:32,161
Roe v. Wade,
isang kasong labis na nasa penumbra.

426
00:23:33,621 --> 00:23:36,290
Sa tulong ng magandang metaporang penumbra

427
00:23:36,374 --> 00:23:38,042
ni Mahistradong Douglas,

428
00:23:38,126 --> 00:23:40,419
ginamit ni Harry Blackmun ang ika-9 na

429
00:23:40,503 --> 00:23:42,338
Amendmment para bigyang-liwanag,

430
00:23:42,421 --> 00:23:46,217
at nakita niya, sa ating Konstitusyon,
ang karapatan sa privacy.

431
00:23:46,300 --> 00:23:48,970
at pinangatwiran niya
ang karapatan ng babae

432
00:23:49,053 --> 00:23:51,013
na gawin ang anuman sa katawan niya.

433
00:23:51,764 --> 00:23:55,726
Ang sinabi niya ay may karapatan
ang doktor sa privacy ng pasyente,

434
00:23:55,810 --> 00:23:58,604
para makapagpasiya
sa gagawin sa katawan niya.

435
00:23:58,896 --> 00:24:02,733
Napaka-espesyal nito
para sa ika-9 at ika-14 na Amendment.

436
00:24:02,817 --> 00:24:04,235
Nagsanib-puwersa ito

437
00:24:04,318 --> 00:24:07,071
na parang "Wonder Twin powers, activate."

438
00:24:07,155 --> 00:24:09,365
para protektahan ang pagpili ng babae.

439
00:24:10,616 --> 00:24:13,244
Siyempre, depende sa inyo, mga ginoo,

440
00:24:13,327 --> 00:24:15,788
maaaring makasalanan ito sa inyo.

441
00:24:15,872 --> 00:24:18,291
Para sa akin, na kailangan kong ibahagi,

442
00:24:18,374 --> 00:24:20,835
kahit na mawalan ako ng scholarship,

443
00:24:20,918 --> 00:24:23,337
ay sinusuportahan ko ang kalayaang pumili.

444
00:24:24,005 --> 00:24:26,257
-Salamat. Salamat po.
-Sige.

445
00:24:26,340 --> 00:24:28,301
-Sige.
-Gusto ko ring sabihin,

446
00:24:28,384 --> 00:24:31,512
sa sarili ko,
hindi ko iyon pipiliing gawin.

447
00:24:39,187 --> 00:24:42,523
Sinabi ko iyon.
Sinabi ko talaga iyon sa paligsahan.

448
00:24:42,607 --> 00:24:46,402
At pagkaraan ng anim na taon,
nabuntis ako, kaya nakalilito iyon.

449
00:24:48,321 --> 00:24:51,073
Hindi ko alam ang gagawin ko. 21 ako.

450
00:24:51,157 --> 00:24:52,617
Kakatapos lang ng kolehiyo.

451
00:24:53,284 --> 00:24:55,828
Bumalik ako sa basement
ng mga magulang ko.

452
00:24:55,912 --> 00:24:58,372
Tumulong ako kay tatay na magpinta

453
00:24:58,456 --> 00:25:00,917
dahil nag-iipon ako para magturo ng Ingles

454
00:25:01,000 --> 00:25:03,878
sa Siberia para sa isang milyong rubles
kada buwan.

455
00:25:03,961 --> 00:25:05,963
Nagpa-pregnancy test ako.

456
00:25:06,047 --> 00:25:08,883
Ilang araw nang huli ang regla ko

457
00:25:08,966 --> 00:25:12,011
at nag-aalala ako
tulad ng mga nasa soap opera.

458
00:25:12,094 --> 00:25:15,723
Di pwede sa Planned Parenthood
kasi may kaibigan si nanay roon,

459
00:25:15,806 --> 00:25:17,475
at hindi rin pwede sa botika

460
00:25:17,558 --> 00:25:19,977
dahil baka may makakita at isumbong ako.

461
00:25:20,061 --> 00:25:22,313
Tumingin ako sa phonebook, may nakita.

462
00:25:22,396 --> 00:25:26,275
Sabi "Libreng Pregnancy Test.
Mabilis. Kumpidensyal."

463
00:25:26,359 --> 00:25:29,070
Nagpunta ako sa downtonwn
at nahanap ang gusali.

464
00:25:29,153 --> 00:25:31,989
Pumasok ako sa likod,
at ang una kong nakita

465
00:25:32,073 --> 00:25:35,451
ay ang mga pader na puno
ng larawan ng mga fetus.

466
00:25:38,329 --> 00:25:41,958
May malaking poster
na nagsasabing "Mabuting mag-ampon."

467
00:25:42,041 --> 00:25:44,210
at may sign na "karapatang mabuhay."

468
00:25:44,293 --> 00:25:47,922
Nasindak ako. Gusto kong lumabas,

469
00:25:48,005 --> 00:25:50,675
pero alam na siguro ninyo

470
00:25:50,758 --> 00:25:54,011
na pinalaki akong
maging magalang na parang baliw.

471
00:25:59,642 --> 00:26:03,688
Nang sabihin ng receptionist na si Marcy,
"Masaya kaming narito ka,"

472
00:26:03,771 --> 00:26:06,440
Ngumiti ako at sumagot, "Ako rin."

473
00:26:06,524 --> 00:26:09,151
At nagpagalingan kami...

474
00:26:09,235 --> 00:26:11,070
kung sino ang mas mabati.

475
00:26:11,988 --> 00:26:14,740
Sinabi niya sa akin,
"Heidi, kung buntis ka,"

476
00:26:14,824 --> 00:26:19,453
"maganda ba o pangit na balita ito?"
At umiyak ako nang malakas.

477
00:26:19,537 --> 00:26:22,540
pero dahil ayokong mabigo si Marcy,

478
00:26:22,623 --> 00:26:25,960
sabi ko, "Napakagandang balita!"

479
00:26:26,043 --> 00:26:29,005
Sabi niya "Ayos,"
kahit alam niyang di iyon totoo,

480
00:26:29,088 --> 00:26:30,631
at niyakap niya ako.

481
00:26:30,715 --> 00:26:34,176
Niyakap niya ako,
at umiyak ako sa kanya, at...

482
00:26:35,136 --> 00:26:37,305
At napakabango niya.

483
00:26:38,222 --> 00:26:40,975
Magkaamoy sila ng Lola Betty ko,
na parang...

484
00:26:42,143 --> 00:26:46,564
parang White Shoulders na pabango
na nabilad nang matagal sa araw.

485
00:26:49,567 --> 00:26:53,112
Maaari ninyong maalala
na konserbatibo ang bayan namin.

486
00:26:53,446 --> 00:26:55,948
Walang nagpapalaglag doon.

487
00:26:56,032 --> 00:26:58,951
Bibiyahe ka nang tatlong oras pa-Seattle,

488
00:26:59,035 --> 00:27:01,579
at limang oras pa-Spokane
para magpalaglag.

489
00:27:01,662 --> 00:27:05,082
Nagpasiya akong bumiyahe
nang 8 oras pa-Eugene, Oregon.

490
00:27:05,166 --> 00:27:06,876
May tinatawag doong klinika na

491
00:27:06,959 --> 00:27:10,463
"Feminist Women's Health Collective,"
na lesbian ang may-ari,

492
00:27:10,546 --> 00:27:14,675
na malinaw na pinakaligtas
na lugar para magpalaglag.

493
00:27:16,427 --> 00:27:19,388
At iyon ang gusto ko.
Gusto kong magpalaglag.

494
00:27:19,889 --> 00:27:23,142
Alam kong karapatan ko iyon.
Alam kong ligal ito.

495
00:27:23,893 --> 00:27:27,063
Na matagal din itong ligal
sa kasaysayan ng bansa.

496
00:27:27,146 --> 00:27:29,357
Nagkolehiyo ako, alam kong

497
00:27:29,440 --> 00:27:32,693
naging krimen ito
noong patapos na ang ika-19 na siglo,

498
00:27:32,777 --> 00:27:36,489
bago nagsimulang sapilitang i-sterilize
ang mga may kulay

499
00:27:36,572 --> 00:27:38,741
at katutubong kababaihan, at alam ko

500
00:27:38,824 --> 00:27:41,118
na nang maging iligal ang pagpapalaglag,

501
00:27:41,202 --> 00:27:43,996
hindi ito natigil, naging mapanganib lang.

502
00:27:44,246 --> 00:27:47,708
Alam kong nagpalaglag si Gloria Steinem

503
00:27:47,792 --> 00:27:50,878
at si Billie Jean King,
at si Susan Sontag.

504
00:27:50,961 --> 00:27:54,965
Alam kong nagpalaglag
si Penny sa Dirty Dancing.

505
00:27:57,468 --> 00:28:01,514
At alam ko na noong hiniling
ni Jennifer Grey kay Jerry Orbach

506
00:28:01,597 --> 00:28:05,101
na iligtas si Penny matapos
na muntik na siyang mamatay,

507
00:28:05,184 --> 00:28:08,396
alam kong mabigat ang hiling niya,
dahil 1960s iyon,

508
00:28:08,479 --> 00:28:11,899
pwedeng ikulong si Jerry Orbach
dahil sa pagtulong.

509
00:28:11,982 --> 00:28:14,902
Nalaman ko na doon natin makikitang

510
00:28:14,985 --> 00:28:16,654
mabuti is Jerry Orbach,

511
00:28:16,737 --> 00:28:21,242
at na totoo rin ang pagmamahalan
nina Jennifer Grey at Patrick Swayze.

512
00:28:27,373 --> 00:28:31,293
Iyon ang iniisip ko
habang magkayap kami ni Marcy.

513
00:28:32,336 --> 00:28:35,714
Hindi ko iyon sinabi sa kanya.
Wala akong sinabi.

514
00:28:35,798 --> 00:28:38,467
Ibinigay niya sa akin ang positibong test.

515
00:28:38,551 --> 00:28:40,636
Sabi ko, "Salamat."

516
00:28:41,303 --> 00:28:43,931
At papalabas na ako. Sinundan niya ako,

517
00:28:44,014 --> 00:28:47,393
binigyan ako ng pamplet na ito
at ipinaliwanag na kapag

518
00:28:47,476 --> 00:28:50,354
nagpalaglag ako, baka magpakamatay
at mabaog ako,

519
00:28:50,438 --> 00:28:51,730
mapunta sa impiyerno.

520
00:28:51,814 --> 00:28:54,567
Inayos niya ang damit ko at sinabing,

521
00:28:54,650 --> 00:28:57,611
"Hindi ko mapigilan. Nanay kasi ako."

522
00:29:00,573 --> 00:29:02,867
Hindi ko sinabi...

523
00:29:03,868 --> 00:29:06,537
sa nanay ko ang gagawin ko.

524
00:29:06,620 --> 00:29:09,707
Di ko alam kung bakit.
Di ko sinabing buntis ako.

525
00:29:10,666 --> 00:29:14,128
Na kakaiba dahil si nanay
ay peminista, at pro-choice.

526
00:29:14,211 --> 00:29:17,965
Inilaban ang Equal Rights Amendment
at naiyak nang di ito pumasa.

527
00:29:18,048 --> 00:29:21,719
Kabilang pa siya sa
isang peministang grupong panteatro

528
00:29:21,802 --> 00:29:26,098
na nagtatanghal ng mga puppet show
ng The Yellow Wallpaper.

529
00:29:28,142 --> 00:29:30,186
Pero hindi ko masabi sa kanya.

530
00:29:30,269 --> 00:29:34,398
Wala akong sinabihan sa loob ng 25 taon,
hanggang itanghal ko ito.

531
00:29:34,482 --> 00:29:37,943
Ikinuwento ng mga kaibigan ko
ang pagpapalaglag nila.

532
00:29:38,027 --> 00:29:41,780
At ikinuwento ng mga nanay nila
ang pagpapalaglag nila,

533
00:29:41,864 --> 00:29:43,949
na labis na nakababagabag.

534
00:29:47,244 --> 00:29:50,039
May pinagsabihan pa akong isa.
Ang nakabuntis.

535
00:29:50,331 --> 00:29:51,790
Sinabi ko kay Jean.

536
00:29:52,124 --> 00:29:54,001
Napakamaginoo ni Jean.

537
00:29:54,084 --> 00:29:58,214
Siya raw ang magbabayad...
ng kalahati, at...

538
00:29:59,215 --> 00:30:02,259
Iminungkahi pa niyang dumaan kami
sa Highway 101

539
00:30:02,343 --> 00:30:05,846
at mag-camp sa dalampasigan,
na magbakasyon.

540
00:30:05,930 --> 00:30:08,724
Ikaw. Tama ka. Salamat.

541
00:30:08,807 --> 00:30:10,518
Ganyan ang nadama ko.

542
00:30:10,601 --> 00:30:12,686
Hindi ko kailangang sabihin ito,

543
00:30:12,770 --> 00:30:15,481
pero naka-birth control ako
nang mabuntis ako.

544
00:30:15,564 --> 00:30:18,192
15 taon pa lang ako ay nagpi-pill na ako.

545
00:30:18,275 --> 00:30:21,153
Pumunta kami ng kaibigan ko
sa Planned Parenthood.

546
00:30:21,237 --> 00:30:24,406
Hindi pa kami nakikipag-sex noon,

547
00:30:24,490 --> 00:30:27,618
pero gusto naming mag-birth control
bilang pag-iingat.

548
00:30:27,701 --> 00:30:30,621
Sakaling nasa hot tub kami

549
00:30:30,704 --> 00:30:33,374
at lumangoy at sugurin kami ng semilya.

550
00:30:39,255 --> 00:30:41,632
O kapag may totoong sumugod.

551
00:30:42,341 --> 00:30:44,343
Tanda ko ang magandang araw na iyon.

552
00:30:44,426 --> 00:30:47,805
Pumunta kami sa McDonald's
at ininom ang pills,

553
00:30:47,888 --> 00:30:51,559
at nadama kong gumana ito kaagad.

554
00:30:52,142 --> 00:30:56,397
Nadama kong babaeng-babae ako.
Na parang may gumagalaw sa loob ko.

555
00:31:01,860 --> 00:31:03,404
Ang hindi ko alam noon

556
00:31:03,487 --> 00:31:05,656
ay 15 taon pa lang na ligal

557
00:31:05,739 --> 00:31:08,284
ang birth control para sa mga babae.

558
00:31:08,367 --> 00:31:12,204
15 ako kaya akala ko ay ligal na ito
simula noong unang panahon!

559
00:31:12,288 --> 00:31:15,666
Pero hindi, noong 1965,
ang nakamamanghang babaeng ito,

560
00:31:15,749 --> 00:31:20,045
si Estelle Griswold, ay hinuli
sa pamimigay ng birth control sa mahihirap

561
00:31:20,129 --> 00:31:23,674
sa kanyang Planned Parenthood.
Isang taon siyang nakakulong,

562
00:31:23,757 --> 00:31:26,594
dinala niya sa Korte Suprema ang kaso niya

563
00:31:26,677 --> 00:31:28,846
at noon sinabi ni William O. Douglas

564
00:31:28,929 --> 00:31:31,473
ang kanyang metaporang penumbra.

565
00:31:31,557 --> 00:31:35,978
Noon niya sinabi, "Isang bagay
na tinitiyak ng ating Konstitusyon

566
00:31:36,061 --> 00:31:37,563
"ang karapatan sa privacy,

567
00:31:37,646 --> 00:31:40,482
"at nagtutulot ito na maglagay
ng IUD ang babae

568
00:31:40,566 --> 00:31:44,987
"basta kasal siya
at pumayag ang asawa niya!"

569
00:31:48,657 --> 00:31:51,660
Nakakatakot ito
para kay William O. Douglas.

570
00:31:51,744 --> 00:31:54,830
Isinapeligro niya
ang sarili niya para sa atin!

571
00:31:55,080 --> 00:31:56,540
Dahil ang katotohanan ay

572
00:31:56,624 --> 00:31:58,959
walang nakauunawa sa ika-9 na Amendment.

573
00:31:59,043 --> 00:32:01,754
Wala, maliban sa akin noong 15 ako.

574
00:32:02,171 --> 00:32:05,466
Sabi ni Justice Scalia
na hindi niya ito naaalala.

575
00:32:05,549 --> 00:32:08,594
Di niya masasabi sa inyo
ang kahulugan nito kahit

576
00:32:08,677 --> 00:32:10,304
nakasalalay rito ang buhay niya.

577
00:32:10,971 --> 00:32:13,223
Na hindi naman talaga!

578
00:32:21,565 --> 00:32:24,777
Hinukay nila ang hindi ginagamit
at nauunawaan dahil

579
00:32:24,860 --> 00:32:27,905
hindi nila alam ang gagawin
sa katawan ng babae.

580
00:32:27,988 --> 00:32:32,284
Dahil isinawalang-bahala ng dokumento
ang katawan natin noon pa man!

581
00:32:32,368 --> 00:32:35,871
Sabi nila, "Hindi natin alam
ang gagawin diyan."

582
00:32:37,915 --> 00:32:40,167
Iyon ang panggagaya ko sa kanila.

583
00:32:41,251 --> 00:32:43,962
Hinukay nila ang Amendment na di ginagamit

584
00:32:44,046 --> 00:32:46,840
dahil nais nilang gawing ligal
ang birth control,

585
00:32:46,924 --> 00:32:49,927
dahil nalaman ko na si William O. Douglas,

586
00:32:50,010 --> 00:32:52,304
na bayani ko noong 15 ako

587
00:32:52,388 --> 00:32:54,890
Si Justice William O. Douglas ay 67

588
00:32:54,973 --> 00:32:58,852
at may kalaguyo siyang
22 taong gulang na estudyante!

589
00:32:58,936 --> 00:33:01,897
At may tatlo pang ibang mahistrado na

590
00:33:01,980 --> 00:33:04,566
marahil ay nakikipag-sex din
sa mga dalaga.

591
00:33:04,650 --> 00:33:06,026
Naisip ko na

592
00:33:06,110 --> 00:33:09,780
kailangan nila ng birth control!

593
00:33:11,031 --> 00:33:14,993
Gusto kong iparinig ang isang maikling
recording ng pagtatalo nila

594
00:33:15,077 --> 00:33:18,038
dahil malalim ito. Nakamamangha ito.

595
00:33:18,247 --> 00:33:20,457
1965 ito.

596
00:33:21,208 --> 00:33:26,714
Walang babae hanggang sa dumating
si Sandra Day O'Connor noong 1981.

597
00:33:27,256 --> 00:33:30,843
Heto ang siyam na lalaki
na pinag-uusapan ang birth control,

598
00:33:30,926 --> 00:33:33,429
apat sa kanila ay niloloko ang asawa.

599
00:33:33,512 --> 00:33:37,349
Ngayong nagambala kita,
sabi mo na sa Connecticut

600
00:33:37,433 --> 00:33:40,853
hindi napigilan
ang pagbebenta ng mga gamit na ito

601
00:33:40,936 --> 00:33:43,897
kasi ibinibenta
ang mga ito na pang-iwas sa sakit.

602
00:33:44,022 --> 00:33:48,944
Totoo ba ito
sa lahat ng bagay na tinalakay,

603
00:33:49,027 --> 00:33:53,115
na bawat isa ay potensyal
na may dalawang gamit

604
00:33:53,198 --> 00:33:57,536
bilang contraceptive
at pang-iwas sa sakit?

605
00:33:57,619 --> 00:34:00,247
Totoo ito para sa ilan lamang,

606
00:34:00,330 --> 00:34:04,668
pero ang ilan ay sakop
ng "feminine hygiene,"

607
00:34:04,752 --> 00:34:07,296
at ang iba...

608
00:34:11,383 --> 00:34:14,803
hindi ko alam, pero...

609
00:34:17,389 --> 00:34:21,977
Ibinebenta ang mga ito
sa mga botika sa Connecticut

610
00:34:22,060 --> 00:34:24,229
ayon sa isa o sa iba pa.

611
00:34:24,897 --> 00:34:28,567
May nakatala ba na tumutukoy...

612
00:34:30,402 --> 00:34:33,614
sa pagbaba ng birth rate sa Connecticul

613
00:34:33,697 --> 00:34:37,034
kung ihahambing
sa mga estadong walang ganitong batas?

614
00:34:42,372 --> 00:34:45,000
Mga apat na oras na ganyan.

615
00:34:47,503 --> 00:34:53,008
Naging ligal ang birth control sa mga
walang asawang babae sa bansa noong 1972,

616
00:34:53,383 --> 00:34:56,678
na ang taong nagdalantao
ang nanay ko sa akin.

617
00:34:56,762 --> 00:35:00,224
Ito ang iniisip ko noong sinamahan ako
ni nanay sa Seattle

618
00:35:00,307 --> 00:35:02,100
para magpalaglag kasama si Jean.

619
00:35:02,184 --> 00:35:05,354
Iniisip ko na kaedad ko siya
noong buntis siya,

620
00:35:05,437 --> 00:35:08,982
gustong maging artista at manunulat,
lumipat sa New York,

621
00:35:09,066 --> 00:35:11,902
na gagawin ko, pero hindi ko pa iyon alam.

622
00:35:11,985 --> 00:35:13,821
At nang maisip ko iyan,

623
00:35:13,904 --> 00:35:16,114
napuspos ako ng matinding pagkahilo.

624
00:35:16,198 --> 00:35:18,700
Pinatigil ko ang kotse,
binuksan ang pinto,

625
00:35:18,784 --> 00:35:21,537
sumuka sa gilid ng kalsada,
at pagbalik ko,

626
00:35:21,620 --> 00:35:23,330
alam kong alam na niya.

627
00:35:24,081 --> 00:35:28,836
At hinintay kong sabihin niyang
ayos lang ito,

628
00:35:29,878 --> 00:35:34,174
na katawan ko ito, tulad ng itinuro niya,
na desisyon ko ito.

629
00:35:34,258 --> 00:35:37,928
Pero pagtingin ko sa kanya,
kakaiba ang itsura niya

630
00:35:38,011 --> 00:35:40,222
at nag-hyperventilate siya.

631
00:35:40,305 --> 00:35:42,724
Nagkaroon siya ng panic attack.

632
00:35:42,808 --> 00:35:46,603
At bigla siyang sumigaw,
"Hindi ka dapat buntis!"

633
00:35:46,687 --> 00:35:49,481
At sumigaw ako, "Hindi ako buntis!"

634
00:35:50,148 --> 00:35:51,275
Clause 4.

635
00:35:54,027 --> 00:35:57,114
"Hindi ipagkakait sa sinumang tao
sa hurisdiksyon nito

636
00:35:57,197 --> 00:35:59,032
"ang pantay na proteksyon."

637
00:35:59,116 --> 00:36:01,827
Mas mahimala ang Clause 4
kaysa sa Clause 3.

638
00:36:02,828 --> 00:36:04,663
Ito ang Equal Protection clause.

639
00:36:04,746 --> 00:36:09,668
Tinitiyak nito na di tayo maididiskrimina
ayon sa ating lahi, kasarian,

640
00:36:09,751 --> 00:36:12,838
relihiyon, pagka-imigrante.

641
00:36:13,672 --> 00:36:17,134
Ginagamit nito ang salitang "tao,"
hindi "mamamayan."

642
00:36:17,217 --> 00:36:20,220
Na ang ibig sabihin
ay kung hindi ka dokumentado,

643
00:36:20,304 --> 00:36:24,224
dapat kang bigyan ng lahat ng proteksyon
ng Clause 3.

644
00:36:24,308 --> 00:36:26,643
Di ka maikukulong na walang paglilitis.

645
00:36:26,727 --> 00:36:31,106
Hindi pwedeng kunin ang anuman sa iyo.

646
00:36:48,540 --> 00:36:53,962
Matagal ko nang tinatalakay
ang clause na ito, lagpas 10 taon na.

647
00:36:54,630 --> 00:36:58,008
At pahirap nang pahirap ito
sa paglipas ng panahon.

648
00:36:59,343 --> 00:37:03,096
Sa totoo lang, hindi rin ito madali
10 taon ang nakararaan.

649
00:37:06,683 --> 00:37:08,352
Ako rin... Mayroon akong...

650
00:37:10,896 --> 00:37:14,066
May personal akong koneksyon
sa Equal Protection.

651
00:37:14,149 --> 00:37:16,652
Hindi ko ito ikinuwento noong 15 ako.

652
00:37:16,735 --> 00:37:18,320
Wala akong sinabihan.

653
00:37:18,695 --> 00:37:20,989
At kapag dumating sa bahaging ito...

654
00:37:23,158 --> 00:37:24,952
May kagustuhan akong

655
00:37:25,035 --> 00:37:28,205
huwag itong ipakwento
sa 15-taong gulang kong sarili.

656
00:37:38,006 --> 00:37:40,217
Sa totoo lang, alam ninyo...

657
00:37:41,009 --> 00:37:45,847
Tatalakayin ko ang Equal Protection
bilang sarili ko, ngayon.

658
00:37:45,931 --> 00:37:46,974
Gagawin ko...

659
00:37:47,057 --> 00:37:50,352
Sa katunayan,
ako ay magiging ako na simula ngayon.

660
00:37:53,313 --> 00:37:55,816
Magiging matanda na ako

661
00:37:55,899 --> 00:37:58,026
na nasa huling bahagi ng 40s.

662
00:37:58,986 --> 00:38:00,320
Hi.

663
00:38:03,615 --> 00:38:06,868
Masakit na rin ang mukha ko
sa pagngiting ganoon.

664
00:38:15,794 --> 00:38:19,548
Pasensya, sir.
Hindi ko alam kung ano pa ang gagawin mo.

665
00:38:27,597 --> 00:38:30,976
Mahimala talaga ang clause na ito.

666
00:38:31,935 --> 00:38:35,147
Ginamit ito para gumawa
ng maraming kabutihan sa bansa.

667
00:38:35,605 --> 00:38:38,066
Ang Equal Protection clause ay ginamit...

668
00:38:38,775 --> 00:38:42,195
Ito ang tunay na diwa
ng Civil Rights Movement.

669
00:38:43,071 --> 00:38:45,157
Ilang dekada matapos ang paligsahan,

670
00:38:45,240 --> 00:38:48,076
gagamitin ito,
kasama ng due process clause,

671
00:38:48,160 --> 00:38:50,245
para magkaroon ng marriage equality.

672
00:38:50,328 --> 00:38:53,623
Para may karapatan din
ang mga nagtatrabahong babae,

673
00:38:53,707 --> 00:38:55,500
katulad ng pantay na suweldo,

674
00:38:55,584 --> 00:38:58,170
malaya sa sexual harassment.

675
00:39:00,589 --> 00:39:04,634
Bago ang paligsahan noon 1983,
ginamit ang clause ng mga abogado

676
00:39:04,718 --> 00:39:08,263
para tugunan ang pisikal
at seksuwal na karahasan sa babae,

677
00:39:08,346 --> 00:39:11,433
taglay ang ideya
na walang pagkakapantay sa bansa

678
00:39:11,516 --> 00:39:14,519
kung nakararanas ka
ng matinding karahasan.

679
00:39:15,353 --> 00:39:16,938
Marahil ay alam na ninyo,

680
00:39:18,440 --> 00:39:22,402
4 na babae ang pinapatay
araw-araw ng kanilang lalaking kinakasama.

681
00:39:23,111 --> 00:39:27,741
Noong isang taon, nang simulan ko
ang pagtatanghal, tatlo lang. Tumaas na.

682
00:39:28,325 --> 00:39:30,202
Isa sa tatlong Amerikana

683
00:39:30,285 --> 00:39:32,996
ang nakaranas
ng sexual assault sa buhay nila.

684
00:39:34,831 --> 00:39:36,208
Isa sa lima...

685
00:39:37,000 --> 00:39:38,543
Pasensya na, tama.

686
00:39:45,801 --> 00:39:49,137
Isa sa tatlong Amerikana

687
00:39:49,221 --> 00:39:51,890
ang nakaranas
ng sexual assault sa buhay nila.

688
00:39:52,474 --> 00:39:56,228
Isa sa limang Amerikana
ang ginahasa sa buong buhay nila.

689
00:39:57,229 --> 00:40:00,607
Kamakailan, may pag-aaral
na nagsabing ang United States

690
00:40:00,690 --> 00:40:04,277
ay isa sa 10 pinakamapanganib
na bansa para sa mga babae.

691
00:40:04,361 --> 00:40:07,489
Kasama rito ang pisikal
at seksuwal na karahasan,

692
00:40:08,448 --> 00:40:12,410
sex trafficking, kahirapang makakuha
ng health at reproductive care,

693
00:40:12,494 --> 00:40:14,079
kamatayan sa panganganak,

694
00:40:14,788 --> 00:40:16,706
lalo na sa mga itim na babae,

695
00:40:17,290 --> 00:40:18,625
gun violence.

696
00:40:21,044 --> 00:40:22,546
Sa buhay ko,

697
00:40:23,672 --> 00:40:26,883
10 milyong Amerikana
ang nasa mararahas na tahanan.

698
00:40:27,634 --> 00:40:30,262
Nanirahan sa tahanang ganito ang nanay ko.

699
00:40:30,637 --> 00:40:32,013
Si Lola Betty ko rin.

700
00:40:32,597 --> 00:40:35,559
At baka rin
ang kalola-lolahan kong si Theresa,

701
00:40:35,642 --> 00:40:38,061
pero wala akong katibayan doon,

702
00:40:38,145 --> 00:40:42,357
maliban sa namatay siya dahil
sa matinding kalungkutan sa edad na 36.

703
00:40:44,151 --> 00:40:46,820
Paabot ako
ng mga index card ni Lola Betty?

704
00:40:48,029 --> 00:40:50,365
Gusto kong ikuwento nang sandali

705
00:40:50,448 --> 00:40:53,243
si Lola Betty ko at ang Equal Protection.

706
00:40:53,326 --> 00:40:56,496
Alam na alam ko ang mga ito.
Mas gusto kong basahin.

707
00:40:57,080 --> 00:41:02,460
Pinakasalan ni Lola Betty
ang lolo ko noong 19 siya.

708
00:41:03,378 --> 00:41:06,256
"Mabuting tao" ang lolo ko
para sa pamilya namin,

709
00:41:06,339 --> 00:41:09,426
ibig sabihin ay di niya sinasaktan
ang pamilya niya.

710
00:41:09,509 --> 00:41:11,761
Isa siyang 6'6" na magtotroso

711
00:41:11,845 --> 00:41:15,765
na itinayo sa sarili
ang bahay nilang may isang silid.

712
00:41:17,517 --> 00:41:20,812
Alamat na siya mismo
ang pumutol sa mga punong ginamit,

713
00:41:20,896 --> 00:41:22,606
at pinasan sa likod ang troso

714
00:41:22,689 --> 00:41:26,484
mula sa paanan ng Mount St. Helens
na parang kabayo.

715
00:41:26,568 --> 00:41:29,237
Hindi ko maunawaan ang bahaging iyon

716
00:41:29,321 --> 00:41:30,697
kasi may truck siya.

717
00:41:35,160 --> 00:41:37,954
May dalawa na silang anak

718
00:41:38,038 --> 00:41:40,248
nang ipinagbuntis ni lola si nanay.

719
00:41:40,332 --> 00:41:41,958
Isang araw, nabalisa siya

720
00:41:42,042 --> 00:41:44,544
gusto niyang pumunta sa Cowlitz Fair.

721
00:41:44,628 --> 00:41:48,131
Kumuha ng dagdag na trabaho
si lolo para makabili ng tiket.

722
00:41:48,215 --> 00:41:52,385
Nilalagari nila ng kasama niyang si Ray
ang isang punong evergreen.

723
00:41:52,469 --> 00:41:57,265
Nagkamali sila at nalaglag ito sa lolo ko,
na ikinamatay niya.

724
00:41:57,682 --> 00:42:00,810
Ipinanganak si nanay
habang nagdadalamhati si lola.

725
00:42:01,645 --> 00:42:04,481
Binuhay ng balo kong lola
ang tatlo niyang anak

726
00:42:04,564 --> 00:42:07,150
sa pamamagitan ng pagiging waitress.

727
00:42:07,234 --> 00:42:10,946
Isang lalaking Dick ang pangalan
ang madalas bumisita.

728
00:42:11,196 --> 00:42:13,823
Barbero si Dick, at napakaguwapo.

729
00:42:13,907 --> 00:42:17,160
Mahilig ang lola ko sa mga guwapo.
Katulad ko.

730
00:42:17,452 --> 00:42:20,247
Di nagtagal, pinakasalan
ni Lola Betty si Dick.

731
00:42:20,330 --> 00:42:23,124
Di rin nagtagal,
sinimulan niya siyang saktan.

732
00:42:23,208 --> 00:42:24,626
Pati ang mga anak niya.

733
00:42:24,709 --> 00:42:27,963
Nagkaroon sila ng tatlo pang anak.
Sinaktan din niya.

734
00:42:29,339 --> 00:42:33,385
Nang mag-16 ang kapatid ni nanay,
ginahasa siya ng asawa ni lola.

735
00:42:33,802 --> 00:42:37,055
Nabuntis ang tiya ko,
umalis siya para manganak.

736
00:42:37,138 --> 00:42:39,849
Ginahasa siya ulit. Umalis siya ulit.

737
00:42:39,933 --> 00:42:43,103
Umuwi siya matapos ipanganak
ang ikalawang bata,

738
00:42:43,186 --> 00:42:45,563
at nagtapos na pinakamahusay sa klase.

739
00:42:45,647 --> 00:42:49,567
Nais kong sabihin
na lumaki silang napakasasaya.

740
00:42:50,068 --> 00:42:51,736
Himalang nangyari iyon.

741
00:42:51,820 --> 00:42:54,155
May pamilya silang lahat na mahal nila

742
00:42:54,239 --> 00:42:58,368
at mga trabaho,
tulad ng karamihan, na gusto nila.

743
00:42:58,451 --> 00:43:02,080
Wala sa kanilang nagpatuloy
sa pang-aabusong naranasan nila.

744
00:43:02,163 --> 00:43:05,208
Hindi mahusay na pagkukuwento
ang paglaktaw na ito,

745
00:43:05,292 --> 00:43:09,462
pero ayokong mag-alala kayo sa kanila
habang nagpapatuloy tayo.

746
00:43:09,546 --> 00:43:12,340
Maayos sila.
Tulad ng ibang tao sa bansang ito

747
00:43:12,424 --> 00:43:16,469
na pareho ang pinagdaraanan,
na karaniwang maayos naman.

748
00:43:17,887 --> 00:43:19,222
Ako...

749
00:43:20,348 --> 00:43:24,144
Ako ay nainis sa nanay ko
nang ikuwento niya ito.

750
00:43:24,227 --> 00:43:28,857
Ikinuwento niya ito noong 15 ako,
at naaalala kong nagalit ako sa kanya

751
00:43:28,940 --> 00:43:31,693
dahil isa akong lubos
na heterosexual na 15.

752
00:43:31,776 --> 00:43:34,738
Gusto ko parating makipaghalikan
sa mga lalaki!

753
00:43:34,821 --> 00:43:38,908
Ayokong isiping baka mararahas
o nanggagahasa sila.

754
00:43:38,992 --> 00:43:42,412
Puwedeng may mga problema sila.
Iyon ang mga gusto ko.

755
00:43:42,704 --> 00:43:47,083
Puwede silang mahirap na dance instructor
sa isang Catskills resort.

756
00:43:49,294 --> 00:43:52,464
Pero ang naalala kong sinabi ko
kay nanay ay,

757
00:43:52,547 --> 00:43:56,092
"Bakit hindi kayo kinuha ni Lola Betty
at iniwan siya?"

758
00:43:56,176 --> 00:43:58,261
Walang maisagot si nanay sa akin.

759
00:43:58,345 --> 00:44:01,806
Pumasok siya sa silid,
isinara ang pinto, at di lumabas,

760
00:44:01,890 --> 00:44:05,643
pero kinausap ako ni tatay
at ipinaliwanag niya...

761
00:44:06,478 --> 00:44:09,981
na hindi makaalis si Lola Betty
dahil may sakit siya.

762
00:44:10,482 --> 00:44:14,861
Mayroon siya ng tinatawag ng iba
na "Battered Woman Syndrome."

763
00:44:14,944 --> 00:44:17,155
Naaalala kong nilito ako nito.

764
00:44:17,238 --> 00:44:19,491
Para bang, "Paano magkaroon noon?"

765
00:44:19,574 --> 00:44:21,951
At kung nakilala ninyo si Lola Betty ko

766
00:44:22,035 --> 00:44:24,954
malalaman ninyong
kakatwang paglalarawan iyon.

767
00:44:25,038 --> 00:44:27,040
Halos 6' ang taas niya.

768
00:44:27,123 --> 00:44:31,628
May malalaki siyang bisig,
malalagong itim na buhok, maganda!

769
00:44:32,295 --> 00:44:36,716
Dagdag pa sa pagiging waitress,
log runner din siya.

770
00:44:36,800 --> 00:44:39,928
Ito iyong tatayo ka
sa mga troso sa isang ilog

771
00:44:40,011 --> 00:44:41,596
at kukuha ng mahabang patpat,

772
00:44:41,679 --> 00:44:45,767
at buong araw na itutulak
ang mga troso pababa ng ilog hanggang...

773
00:44:46,309 --> 00:44:49,104
Hindi ko alam ang mangyayari sa mga troso.

774
00:44:53,441 --> 00:44:57,195
Ito ang paborito kong bagay
na gawin sa buong palabas.

775
00:45:00,407 --> 00:45:04,494
At di niya ako mapipigilan
dahil wala akong isinulat para sa kanya.

776
00:45:08,123 --> 00:45:11,459
Ang pagiging log runner
ay hindi pangarap ng lola ko.

777
00:45:11,543 --> 00:45:14,838
Mula noong bata siya,
gusto na niyang maging pintor.

778
00:45:14,921 --> 00:45:18,967
Tinuruan niya ang sarili
sa pagkopya sa paborito niyang si Picasso.

779
00:45:19,050 --> 00:45:22,679
kaya ang maliit na bahay niya
ay puno ng lahat nitong

780
00:45:22,762 --> 00:45:25,306
pangit na kopya ng gawa ni Picasso,

781
00:45:25,390 --> 00:45:28,685
at noong bata ako,
akala ko ay pinta niya ang mga iyon.

782
00:45:28,768 --> 00:45:32,564
Nalaman ko noong high school ako
na si Picasso, hindi si lola,

783
00:45:32,647 --> 00:45:34,816
ang nagpinta ng The Weeping Woman.

784
00:45:36,317 --> 00:45:38,361
Kapag ikinukuwento ko ang mga bagay

785
00:45:38,445 --> 00:45:41,531
na gustong maging
ng mga babae sa pamilya ko...

786
00:45:41,614 --> 00:45:44,075
nadarama ko
ang mga kakatwang bagay na ito.

787
00:45:44,159 --> 00:45:47,745
Katulad nito,
isang taon nang masakit ang likod ko,

788
00:45:47,829 --> 00:45:50,790
at sumisikip ang lalamunan ko,

789
00:45:50,874 --> 00:45:54,085
na parang wala akong boses, at ako...

790
00:45:56,713 --> 00:45:59,716
May pinta ako ng lola ko sa bahay ko.

791
00:46:01,551 --> 00:46:04,220
At sa tingin ko, mahusay siyang pintor,

792
00:46:04,304 --> 00:46:07,807
wala lang siyang pinta na sa kanya talaga.

793
00:46:14,355 --> 00:46:17,901
Nakakatawa, binisita namin ni Jean
ang Lola Betty ko

794
00:46:17,984 --> 00:46:19,861
noong magpapalaglag ako,

795
00:46:19,944 --> 00:46:22,030
at nais kong sabihin ang gagawin ko

796
00:46:22,113 --> 00:46:24,407
kasi akala ko, magiging masaya siya.

797
00:46:24,491 --> 00:46:27,285
May 16 anak
ang Lola ko sa Tuhod na si Bricken,

798
00:46:27,368 --> 00:46:30,747
may 6 na anak at marahas na asawa
ang Lola Betty ko.

799
00:46:30,830 --> 00:46:32,874
Akala ko ay magiging masaya siya

800
00:46:32,957 --> 00:46:35,793
dahil iba ang gagawin ko sa buhay ko.

801
00:46:35,877 --> 00:46:38,588
Pero matapos ang reaksyon ni nanay...

802
00:46:38,671 --> 00:46:40,632
Naalala kong sasabihin ko na sana.

803
00:46:40,715 --> 00:46:43,176
Nagluto siya ng magagandang cake.

804
00:46:43,259 --> 00:46:45,136
Umupo ako, at sasabihin na sana,

805
00:46:45,220 --> 00:46:47,055
"Lola Betty, buntis po ako."

806
00:46:47,472 --> 00:46:49,724
Sa halip, sinabi ko,

807
00:46:49,807 --> 00:46:52,352
"Lola Betty, miss ko na si George!"

808
00:46:53,686 --> 00:46:55,605
Hindi ko alam kung bakit.

809
00:46:55,688 --> 00:46:59,359
Si George ay isang manika
na ginawa niya noong 3 ako.

810
00:46:59,442 --> 00:47:03,112
Mahal na mahal ko
ang manikang unggoy na iyon.

811
00:47:03,196 --> 00:47:05,031
Wala na siyang mata, buntot.

812
00:47:05,114 --> 00:47:08,284
Kalaunan, kumuha ako ng kahon
para maging kabaong niya.

813
00:47:08,368 --> 00:47:10,537
Naalala kong sinabi ko kay Lola

814
00:47:10,620 --> 00:47:13,790
na gusto ko sanang isama
si George sa Siberia.

815
00:47:13,873 --> 00:47:17,919
At si lola...
dahil hindi siya sentimental, pero

816
00:47:18,002 --> 00:47:22,215
sa sumunod na Pasko,
ginawan niya ako ng bagong manika.

817
00:47:22,298 --> 00:47:24,551
at ipinadala niya sa akin sa Russia,

818
00:47:24,634 --> 00:47:28,221
at pinangalanan ko siyang "George II."

819
00:47:29,055 --> 00:47:30,848
At noong mag-40 ako,

820
00:47:30,932 --> 00:47:34,686
naisip kong malungkot si George II
at kailangan ng kaibigan.

821
00:47:34,769 --> 00:47:37,772
Kaya binili ko
ang isang maliit na manikang unggoy

822
00:47:37,855 --> 00:47:40,900
at pinangalanang George II's Friend.

823
00:47:41,401 --> 00:47:43,069
At hanggang sa araw na ito...

824
00:47:44,153 --> 00:47:45,572
May asawa na ako.

825
00:47:48,241 --> 00:47:52,453
Hanggang ngayon, si George II's Friend
ang pinakamahalaga sa buhay ko.

826
00:47:54,080 --> 00:47:58,293
Nagtataka siguro kayo kung ano
ang kinalaman nito sa Equal Protection.

827
00:48:00,295 --> 00:48:03,673
Sa kabila ng nadarama ninyo,
at sa iniisip ng ibang tao,

828
00:48:03,756 --> 00:48:06,259
maingat ang pagkakagawa sa dulang ito.

829
00:48:08,928 --> 00:48:11,931
Di ko kasalanang
di ninyo makita ang istruktura.

830
00:48:12,473 --> 00:48:17,312
Noong 2005, ginamit
ang ika-14 na Amendment

831
00:48:18,104 --> 00:48:22,025
sa isang kasong
tinawag na Castle Rock v. Gonzales.

832
00:48:23,318 --> 00:48:26,821
Kumuha si Jessica Gonzales
ng restraining order

833
00:48:26,904 --> 00:48:29,115
laban sa marahas niyang asawa.

834
00:48:29,198 --> 00:48:32,160
Pagkatapos, kinidnap niya
ang mga anak nila.

835
00:48:32,493 --> 00:48:36,039
Natatakot na tumawag si Jessica
sa pulis nang 7 beses

836
00:48:36,122 --> 00:48:38,833
at 2 beses na bumista sa estasyon

837
00:48:38,916 --> 00:48:43,212
para ipakita ang restraining order
at magmakaawang hanapin sila.

838
00:48:43,296 --> 00:48:45,965
Tumangging tumulong ang mga pulis,

839
00:48:46,049 --> 00:48:48,635
sinabihan pa siyang tantanan na sila.

840
00:48:50,219 --> 00:48:54,307
Kinaumagahan,
bumili si G. Gonzales ng baril

841
00:48:54,390 --> 00:48:58,019
habang nasa kotse ang mga anak nila,
at pinatay sila.

842
00:48:58,936 --> 00:49:00,438
Si Jessica Gonzales,

843
00:49:01,606 --> 00:49:03,733
ay Lenahan na ang apelyido ngayon...

844
00:49:04,734 --> 00:49:09,364
Napakatapang niyang idenemanda
ang Castle Rock Police Department

845
00:49:09,447 --> 00:49:12,408
para sa di pagtulong sa kanya
at sa mga anak niya.

846
00:49:12,825 --> 00:49:15,536
Ipinasa kamakailan ng Colorado
ang isang batas

847
00:49:15,620 --> 00:49:19,666
na nagsasabing hulihin
ang mga lumabag sa isang protective order.

848
00:49:19,749 --> 00:49:22,502
Kaya nagdemanda si Jessica,
at nanalo siya.

849
00:49:23,961 --> 00:49:25,546
Nag-apela ang lungsod,

850
00:49:26,255 --> 00:49:29,258
dinala ang kaso sa Korte Suprema,

851
00:49:29,342 --> 00:49:32,720
at ang korteng ito,
sa pamumuno ni Antonin Scalia,

852
00:49:33,304 --> 00:49:37,141
ay binaliktad ang kaso niya,
pinatay ang batas ng Colorado,

853
00:49:37,225 --> 00:49:39,644
at binigo ang Violence Against Women Act

854
00:49:39,727 --> 00:49:43,564
sa pagsasabing hindi tungkulin
ng mga pulis na protektahan

855
00:49:43,648 --> 00:49:46,526
si Jessica Lenahan o ang mga anak niya.

856
00:49:47,360 --> 00:49:50,822
Maraming beses kong pinakinggan
ang kasong ito.

857
00:49:53,741 --> 00:49:57,036
At napansin ko,
kapag nagsalita ang mga mahistrado...

858
00:49:59,580 --> 00:50:02,083
napansin kong kaunti ang panahon nila

859
00:50:02,166 --> 00:50:04,877
sa pagtalakay kay Jessica Lenahan
bilang tao.

860
00:50:05,670 --> 00:50:08,172
Hindi nila pinag-usapan ang mga anak niya.

861
00:50:08,256 --> 00:50:11,718
Si Rebecca, na 10.
Si Katheryn, na walo.

862
00:50:11,801 --> 00:50:13,594
Si Leslie, na pito.

863
00:50:14,846 --> 00:50:20,810
Sa halip, matagal ang ginugol nila
sa pagtatalo tungkol sa salitang "dapat."

864
00:50:21,769 --> 00:50:25,857
Mula sa pariralang "dapat ipatupad
ng pulis ang restraining order."

865
00:50:25,940 --> 00:50:28,276
At nauunawaan ko, bilang ordinaryong tao,

866
00:50:28,359 --> 00:50:30,570
na mahalaga sa batas ang wastong wika,

867
00:50:30,653 --> 00:50:33,322
pero ang pagbalanse sa dalawang ito...

868
00:50:34,449 --> 00:50:38,953
May isang punto na nagtalo
sina Justice Scalia at Justice Breyer

869
00:50:39,036 --> 00:50:43,166
tungkol sa kung nauunawaan
ba nila ang kahulugan ng "gagawin."

870
00:50:43,249 --> 00:50:44,125
Puwede bang...

871
00:50:44,959 --> 00:50:48,921
Sandali, akala ko ang pag-uusapan lang
natin tungkol sa batas ay

872
00:50:49,005 --> 00:50:51,632
kung "dapat" ang kahulugan ng "gagawin."

873
00:50:51,716 --> 00:50:55,678
Sa tingin mo ba
ang estado ang may sakop kung

874
00:50:55,928 --> 00:50:57,221
"dapat" ito,

875
00:50:57,305 --> 00:51:01,726
ginagawa itong sakop
ng Pederal na Konstitusyon?

876
00:51:01,809 --> 00:51:05,146
-Hindi, Justice Scalia, hindi ko--
-Ipalagay nating dapat nga ito.

877
00:51:05,229 --> 00:51:06,230
Sige.

878
00:51:06,314 --> 00:51:07,982
Pero may panuntunan

879
00:51:08,065 --> 00:51:11,152
na nagsasabing gagawin ng bumberong
tumugon sa sunog.

880
00:51:11,319 --> 00:51:14,697
At gagawin ng pulis
na tumugon sa mga krimen.

881
00:51:15,615 --> 00:51:20,495
Gagawin ng Hukbo
na tumugon sa mga pag-atake.

882
00:51:21,162 --> 00:51:24,582
Ang salitang "gagawin"
ay nangangahulugang...

883
00:51:25,541 --> 00:51:29,462
Nagpasiya si Scalia
na ang "gagawin" ay hindi "dapat,"

884
00:51:29,545 --> 00:51:31,881
na sobrang nakalilito sa akin

885
00:51:31,964 --> 00:51:34,258
dahil debotong Katoliko si Scalia.

886
00:51:39,263 --> 00:51:42,391
Tinawag ng ilang iskolar
ang desisyong ito na

887
00:51:42,475 --> 00:51:44,977
kamatayan ng ika-14 Amendment
ng mga babae.

888
00:51:45,061 --> 00:51:49,023
Isinara ang posibilidad na humingi
ng tulong sa pederal na gobyerno,

889
00:51:49,106 --> 00:51:53,194
sa ating Konstitusyon,
para sa proteksyon laban sa karahasan.

890
00:51:53,277 --> 00:51:56,030
Pinakakawawa rito
ang mga may kulay na babae,

891
00:51:56,531 --> 00:52:00,493
transwomen,
non-binary at binary trans folx,

892
00:52:00,576 --> 00:52:03,287
mga babaeng may kapansanan,
katutubong babae

893
00:52:03,371 --> 00:52:06,791
na pinakanagdaranas
ng karahasan sa bansang ito.

894
00:52:06,874 --> 00:52:09,377
Pinapatay nito ang mga imigranteng babae

895
00:52:09,460 --> 00:52:12,088
at mga anak nila
na tumatakas sa karahasan.

896
00:52:13,339 --> 00:52:17,969
Gusto ko talagang maunawaan kung bakit.

897
00:52:18,970 --> 00:52:20,888
Paano nila ipinasiya ito...

898
00:52:20,972 --> 00:52:24,141
Baka dahil sa karahasan
sa kasaysayan ng pamilya ko,

899
00:52:24,225 --> 00:52:25,768
Kailagan kong maunawaan ito.

900
00:52:26,143 --> 00:52:29,105
Kaya nakipag-usap ako sa maraming iskolar,

901
00:52:30,690 --> 00:52:32,316
at ito ang natutuhan ko.

902
00:52:34,569 --> 00:52:36,696
May dalawang uri ng karapatan.

903
00:52:37,697 --> 00:52:40,324
Negatibong karapatan
at positibong karapatan.

904
00:52:41,242 --> 00:52:45,121
Proteksyon ang negatibo
mula sa pagkuha ng sa atin, pagkulong,

905
00:52:45,204 --> 00:52:46,956
at pagpatay ng gobyerno.

906
00:52:47,665 --> 00:52:49,667
Ang mga positibo ay mga aktibo.

907
00:52:50,167 --> 00:52:53,379
Mga bagay na dapat gawin
at ibigay ng gobyerno.

908
00:52:53,462 --> 00:52:57,550
Kabilang sa mga ito
ang karapatan sa patas na paglilitis,

909
00:52:58,050 --> 00:52:59,218
sa isang abogado,

910
00:52:59,594 --> 00:53:02,138
sa ilang bansa,
ang karapatan sa health care.

911
00:53:04,181 --> 00:53:07,977
Ang ating Konstitusyon,
maliban sa ilang eksepsyon,

912
00:53:08,060 --> 00:53:09,854
ay puno ng negatibo.

913
00:53:09,937 --> 00:53:13,691
Ginawa ito para protektahan
ang mga gumawa nito at ari-arian nila,

914
00:53:13,774 --> 00:53:17,028
na minsa'y mga tao ang ari-arian nila,
mula sa gobyerno,

915
00:53:17,111 --> 00:53:20,531
kaya sila nagdesisyon
na si Jessica Lenahan

916
00:53:20,615 --> 00:53:24,410
ay walang karapatan sa anumang aktibo
o positbong proteksyon.

917
00:53:24,493 --> 00:53:28,915
Natutuhan ko rin na kung pinagtibay
ang Equal Rights Amendment,

918
00:53:28,998 --> 00:53:32,001
magkakaroon siya ng proteksyon
sa ilalim nito.

919
00:53:32,084 --> 00:53:36,631
At naunawaan ko ang pag-iyak ng nanay ko
nang hindi ito pumasa.

920
00:53:40,885 --> 00:53:43,554
Ang sinusubukan kong unawain ngayon ay

921
00:53:44,305 --> 00:53:47,391
ano ang ibig sabihin
kung hindi tayo poprotektahan

922
00:53:47,475 --> 00:53:50,311
ng Konstitusyon sa karahasan
ng mga lalaki?

923
00:53:51,270 --> 00:53:53,064
At ayokong siraan ang mga lalaki.

924
00:53:53,147 --> 00:53:56,317
Mahal ko ang mga lalaki.
Totoo. Mahal ko kayo.

925
00:53:57,443 --> 00:53:59,654
Anak ako ng isang tatay.

926
00:54:04,617 --> 00:54:07,244
Pero napakatindi ng mga katotohanan.

927
00:54:07,328 --> 00:54:08,704
Wala akong ideya.

928
00:54:08,788 --> 00:54:10,623
Akala ko ay kawili-wili

929
00:54:10,706 --> 00:54:13,334
na seryosohin ang tema ng paligsahang ito,

930
00:54:13,417 --> 00:54:17,630
para makahanap ng personal na koneksyon
sa buhay ko at sa Konstitusyon.

931
00:54:17,713 --> 00:54:21,467
Tapos natutuhan ko na sa siglong ito,
sa ika-21 siglo,

932
00:54:21,550 --> 00:54:25,054
mas marami ang pinatay
ng mga lalaking kinakasama nila

933
00:54:25,137 --> 00:54:28,140
kaysa sa mga Amerikanong
namatay sa mga digmaan,

934
00:54:28,224 --> 00:54:29,934
kabilang ang 9/11.

935
00:54:31,352 --> 00:54:32,311
Iyon...

936
00:54:33,813 --> 00:54:37,942
Hindi iyon ang bilang
ng mga babaeng pinatay ng mga lalaki,

937
00:54:38,025 --> 00:54:39,944
iyon ang bilang ng mga babaeng

938
00:54:40,027 --> 00:54:43,364
pinatay ng mga lalaking
nagsabing mahal nila sila.

939
00:54:45,616 --> 00:54:46,742
Na...

940
00:54:49,787 --> 00:54:54,417
Grabe para sa akin ang istatistika,

941
00:54:56,627 --> 00:54:59,714
na kailangan kong kalimutan ito
para makakilos.

942
00:55:00,756 --> 00:55:04,301
Pero parang hindi mo ito makalilimutan,
tama?

943
00:55:06,137 --> 00:55:08,389
Kahit hindi mo alam ang istatistika,

944
00:55:09,557 --> 00:55:12,977
narito parati ang katotohan nito.

945
00:55:15,229 --> 00:55:16,647
Ang katotohanan na...

946
00:55:19,108 --> 00:55:22,028
ang laganap na karahasan
laban sa mga babae

947
00:55:22,695 --> 00:55:26,032
ay narito sa lahat ng bagay,

948
00:55:28,659 --> 00:55:29,660
bumubulong.

949
00:55:47,511 --> 00:55:49,055
Noong 17 ako,

950
00:55:50,181 --> 00:55:53,225
Ginamit ko ang pera ng paligsahang ito
sa kolehiyo.

951
00:55:53,309 --> 00:55:55,394
Pre-law ang inirehistro ko.

952
00:55:55,478 --> 00:55:58,147
Nag-audition din ako
para sa dulang Red Noses,

953
00:55:58,230 --> 00:56:01,859
tungkol sa isang troupe sa teatro
noong Middle Ages.

954
00:56:01,942 --> 00:56:04,361
Tap dancer ako na isa ang paa na namatay.

955
00:56:05,362 --> 00:56:07,990
Sa unang araw ng ensayo,
inalok ako na ihatid

956
00:56:08,074 --> 00:56:10,367
ng isang senior na lalaki,
at sabi ko, "Sige."

957
00:56:10,451 --> 00:56:13,329
Pagdating namin sa dorm ko, sabi niya,

958
00:56:13,412 --> 00:56:16,207
"Matagal na kitang nais halikan,"
na kakaiba.

959
00:56:16,290 --> 00:56:18,000
3 oras pa lang kaming magkakilala.

960
00:56:18,084 --> 00:56:21,128
Pero pogi siya, kaya hinalikan ko siya,

961
00:56:21,212 --> 00:56:23,964
tapos bigla niyang hinubad
ang pantalon ko.

962
00:56:24,673 --> 00:56:25,966
At...

963
00:56:27,009 --> 00:56:29,720
Napakatalino ko noong 17 ako.

964
00:56:29,804 --> 00:56:31,931
Mas matalino kaysa ngayon.

965
00:56:32,014 --> 00:56:34,350
At akala ko ay nabasa ko na ang lahat.

966
00:56:34,433 --> 00:56:37,937
Nabasa ko na sina Gloria Steinem,
bell hooks, at Audre Lorde.

967
00:56:38,020 --> 00:56:40,397
Nag-aaral ako
ng Advanced Feminist Studies.

968
00:56:40,481 --> 00:56:43,734
Pero nagpasiya akong makipagtalik
pa rin sa kanya

969
00:56:43,818 --> 00:56:46,487
dahil tila iyon
ang matinong bagay na gawin.

970
00:56:48,864 --> 00:56:50,157
Sa tingin ko.

971
00:56:53,035 --> 00:56:55,162
Ngayon, hindi ko alam.

972
00:56:55,246 --> 00:56:57,665
Dahil naalala ko noong nasa kotse ako,

973
00:56:57,998 --> 00:57:00,167
naalala ko na madilim sa labas.

974
00:57:00,668 --> 00:57:02,753
Na tumingin ako sa paligid.

975
00:57:03,254 --> 00:57:07,633
Walang tao sa kalsada, at nasa
kabilang dulo ng campus ang dorm ko.

976
00:57:07,716 --> 00:57:12,221
At naalala ko na may nadama ako
sa kaibuturan ng damdamin ko,

977
00:57:13,097 --> 00:57:15,224
at mabilis na naisip ito,

978
00:57:16,642 --> 00:57:19,520
napakabilis, na halos hindi ko maiwika.

979
00:57:19,603 --> 00:57:22,523
Pero kung sasabihin ko ito,
ganito ang tunog,

980
00:57:23,524 --> 00:57:24,775
"Manatiling buhay."

981
00:57:28,404 --> 00:57:29,572
Na...

982
00:57:32,158 --> 00:57:35,953
Kakaiba talaga
dahil hindi ako sasaktan ng lalaking ito.

983
00:57:37,037 --> 00:57:40,833
Alam kong hindi.
Kaibigan ko pa rin siya hanggang ngayon.

984
00:57:42,042 --> 00:57:43,919
Facebook friends kami.

985
00:57:47,715 --> 00:57:50,509
99% akong tiyak
na hindi niya ako sasaktan,

986
00:57:50,593 --> 00:57:53,762
pero bakit pakiramdam ko
ay nasa panganib ako?

987
00:57:57,057 --> 00:57:59,143
Pakibasa ang Hammurabi index cards?

988
00:58:05,357 --> 00:58:07,610
"Ang unang batas hinggil sa karahasan

989
00:58:07,693 --> 00:58:09,904
"sa tahanan ay mula kay Hammurabi.

990
00:58:09,987 --> 00:58:12,364
"Iniatas nito na maparurusahan ng lalaki

991
00:58:12,448 --> 00:58:14,783
"ang sinuman sa bahay para sa kahit ano.

992
00:58:14,867 --> 00:58:18,662
"Sinabi ng mga Romano na mapapatay
ng lalaki ang asawa niya kapag

993
00:58:18,746 --> 00:58:20,748
"nangalunya o di nagtakip ng mukha.

994
00:58:20,831 --> 00:58:23,626
"Sa Renaissance France,
noong napakaraming babae

995
00:58:23,709 --> 00:58:26,128
"at bata ang napatay,
humina ang ekonomiya,

996
00:58:26,212 --> 00:58:29,340
"di puwedeng mag-iwan ng marka
ang hampas ng mga lalaki.

997
00:58:29,423 --> 00:58:32,718
"Sa England, masasaktan ng lalaki
ang asawa niya basta't

998
00:58:32,801 --> 00:58:34,887
"mas manipis sa hinlalaki ang gamit.

999
00:58:34,970 --> 00:58:38,307
"Bagama't iniisip na dito nagmula
ang 'batas ng hinlalaki,

1000
00:58:38,390 --> 00:58:39,558
"hindi iyon totoo."

1001
00:58:39,642 --> 00:58:40,726
Ang sinabi ko,

1002
00:58:40,809 --> 00:58:44,480
tungkol sa ratio ng lalaki-sa-babae
sa Washington na 9:1?

1003
00:58:44,563 --> 00:58:47,816
Hindi totoo. Iyon ang itinuro
ng history teacher ko.

1004
00:58:47,900 --> 00:58:51,612
Libu-libo ang mga babae
sa Washington State.

1005
00:58:51,695 --> 00:58:54,531
Mga babae mula sa tribu ng Salish,
ng Wenatchee.

1006
00:58:54,615 --> 00:58:58,494
At tila ilan sa mga babaeng ito
ang nagpapakasal sa mga puti

1007
00:58:58,577 --> 00:59:02,623
sa loob ng 100 taon, at ayon
sa mga journal nila, maayos ang kasal!

1008
00:59:02,706 --> 00:59:04,375
Pantay-pantay sila sa tribu.

1009
00:59:04,458 --> 00:59:08,462
Ang mga babae ay maaaring maging
pari, tagasalin, tagagawa ng bangka.

1010
00:59:08,545 --> 00:59:10,798
Tapos naging estado ang Washington,

1011
00:59:10,881 --> 00:59:13,968
napailalim sa Konstitusyong sinamba ko,

1012
00:59:14,051 --> 00:59:17,221
na ibig sabihin ay hindi na tao
ang mga katutubo,

1013
00:59:17,304 --> 00:59:21,016
ilegal na ang mga kasal,
at nagdala sila ng mga puting babae

1014
00:59:21,100 --> 00:59:24,228
tulad ng kalola-lolahan kong si Theresa.
Ituloy mo.

1015
00:59:24,311 --> 00:59:26,230
"Sinabi ng Korte Suprema noong 1910

1016
00:59:26,313 --> 00:59:29,316
"na hindi maidedemanda ng babae
ng pananakit

1017
00:59:29,400 --> 00:59:32,486
"ang asawa dahil magdudulot ito
ng maraming akusasyon

1018
00:59:32,569 --> 00:59:34,238
"ng isang asawa sa isa pa.

1019
00:59:34,321 --> 00:59:36,156
"Sinabi ng California Penal Code

1020
00:59:36,240 --> 00:59:39,076
"noong 1977 na dapat magdusa
ang mga babaeng

1021
00:59:39,159 --> 00:59:42,371
nagdedemanda sa asawa
nang higit pa sa kasong battery.

1022
00:59:42,454 --> 00:59:45,207
"Ipinasiya nong 2005 na hindi madedemanda

1023
00:59:45,291 --> 00:59:47,501
"ni Lenahan ang Castle Rock Police

1024
00:59:47,584 --> 00:59:49,920
"para sa di pagprotekta sa pamilya niya.

1025
00:59:50,004 --> 00:59:53,507
"2014, nagpasiya ang Inter-American
Commission on Human Rights

1026
00:59:53,590 --> 00:59:57,261
"na nilabag ang human rights
ng pamilya ni Jessica Lenahan."

1027
00:59:57,344 --> 00:59:59,722
Salamat, Mike. Siya si Mike.

1028
00:59:59,805 --> 01:00:03,183
Siya ay mabait na tao,
mahusay na aktor, at

1029
01:00:03,267 --> 01:00:07,438
nang maisip kong magsalita rito
sa entablado tungkol sa karahasan,

1030
01:00:07,521 --> 01:00:10,899
gusto ko talagang makasama
ang isang lalaking mabuti.

1031
01:00:20,659 --> 01:00:22,828
Kumakatawan ako sa isang tunay na tao

1032
01:00:22,911 --> 01:00:26,290
sa buhay ni Heidi,
si Mel Yonking, na Legionnaire.

1033
01:00:26,373 --> 01:00:28,208
Lumaban siya noong World War II.

1034
01:00:28,959 --> 01:00:32,588
Napakabait niyang tao
at naglalakbay sa buong bansa

1035
01:00:32,671 --> 01:00:35,424
kasama nina Heidi sa iba-ibang paligsahan.

1036
01:00:35,507 --> 01:00:37,968
Sabi niya lagi na ipinagmamalaki niya siya

1037
01:00:38,052 --> 01:00:40,554
at kapag nanalo siya, naluluha siya,

1038
01:00:40,637 --> 01:00:42,014
nagpapanggap na may sipon.

1039
01:00:44,141 --> 01:00:46,769
Nasabik ako nang inalok ni Heidi
na sumali,

1040
01:00:46,852 --> 01:00:49,355
bagama't naisip kong seryosong tungkulin

1041
01:00:49,438 --> 01:00:51,940
ang maging "mabuting lalaki."

1042
01:00:52,524 --> 01:00:55,903
Buong buhay ko'y umiwas akong maikahon
ang kasarian ko

1043
01:00:55,986 --> 01:00:59,406
sa palagay ko ay mas "neutral"
ang kasarian ko?

1044
01:00:59,490 --> 01:01:01,867
Dahil palaging lalaki ang ikinakatawan ko,

1045
01:01:01,950 --> 01:01:04,995
minsan ay tila may pribilehiyo ako.

1046
01:01:05,079 --> 01:01:08,248
Nais ko ring iulat
na crush ko si Patrick Swayze

1047
01:01:08,332 --> 01:01:10,667
kahit noong mas bata ako kay Heidi,

1048
01:01:11,543 --> 01:01:14,630
pero sa totoo, mas tipo ko si Mel Gibson.

1049
01:01:16,882 --> 01:01:18,300
Oo. Hindi, alam ko.

1050
01:01:21,011 --> 01:01:25,057
Gusto ko talagang maging tulad niya
sa pelikulang The Road Warrior.

1051
01:01:25,140 --> 01:01:27,810
Nang lumabas ito,
sinabi ko sa mga kaibigan ko,

1052
01:01:27,893 --> 01:01:30,687
"Nais kong kulayan ng blond ang buhok ko."

1053
01:01:30,771 --> 01:01:32,147
Tulad ni Mel sa pelikula.

1054
01:01:32,231 --> 01:01:34,566
Naisip ko na kakatwa ang Australian ko.

1055
01:01:34,650 --> 01:01:36,860
Narinig ninyo, Cockney accent ito.

1056
01:01:37,736 --> 01:01:41,990
Na kawili-wili kasi British na
working class na imigrante ang tatay ko,

1057
01:01:42,074 --> 01:01:45,411
pero hindi siya Cockney.
Mula siya sa Wales at Yorkshire,

1058
01:01:45,494 --> 01:01:47,496
na ibang-iba ang mga accent.

1059
01:01:47,579 --> 01:01:50,082
Hindi ko ito gagawin. Walang anuman.

1060
01:01:50,165 --> 01:01:52,209
Napakabait ng tatay ko,

1061
01:01:52,292 --> 01:01:53,919
gusto ng mga kaibigan niya,

1062
01:01:54,002 --> 01:01:57,798
at naalala kong namamangha
ako sa pagkalalaki niya

1063
01:01:57,881 --> 01:02:00,843
at na tila pagpapanggap iyon?

1064
01:02:00,926 --> 01:02:04,555
Halimbawa, nahilig ako sa CB radio.

1065
01:02:04,638 --> 01:02:08,934
Nasa high school ako, nilalakbay
ang bansa gamit ang dalawang kotse,

1066
01:02:09,017 --> 01:02:11,728
at gusto niyang mag-usap kami
sa mga CB radio.

1067
01:02:11,812 --> 01:02:14,982
Sasabihin niya,
"Kakaliwa tayo sa susunod na exit,"

1068
01:02:15,065 --> 01:02:18,193
at sasabihin ko,
"Tay, kailan tayo puwedeng magbanyo?"

1069
01:02:18,277 --> 01:02:22,698
At minsan, may sumingit na tinig
at sinabi, "May mga bading sa linya."

1070
01:02:22,781 --> 01:02:26,994
Na parang trucker o malalim na
boses-lalaki, mas malalim kaysa sa amin.

1071
01:02:27,077 --> 01:02:30,372
May malagim na katahimikan,
tila hukay sa tiyan ko.

1072
01:02:30,456 --> 01:02:34,209
Hindi ba sinasadya ni tatay na mautal?
O ako ba, o anupaman?

1073
01:02:34,334 --> 01:02:37,629
At tumugon ang tatay ko,
"At may baklang nakikinig!"

1074
01:02:41,258 --> 01:02:45,095
Sa kabila ng lahat, nakabawi siya, o...

1075
01:02:46,805 --> 01:02:48,307
Di niya alam na bakla ako.

1076
01:02:48,390 --> 01:02:52,561
Hindi niya gagamitin ang wikang iyon noon
kung alam niyang bakla ako

1077
01:02:52,686 --> 01:02:56,023
Hindi ko pa talaga alam noon na bakla ako.

1078
01:02:56,899 --> 01:03:00,319
Naisip ko siguro na "nerd"
ang kasarian ko.

1079
01:03:04,406 --> 01:03:06,033
Noong nasa kolehiyo ako,

1080
01:03:06,116 --> 01:03:09,495
Nagmamaneho ako patungong Boston
para makasama ang nobya ko.

1081
01:03:09,578 --> 01:03:10,871
Babae pa ang gusto ko.

1082
01:03:10,954 --> 01:03:15,125
Suot ko ang isang YSL na asul na vest
bilang pang-itaas,

1083
01:03:15,209 --> 01:03:19,630
masikip na pantalong cotton
na may pula at asul na guhit,

1084
01:03:20,422 --> 01:03:25,052
at brown na mataas na boots
na may pink na medyas na kita sa ibabaw.

1085
01:03:25,135 --> 01:03:27,763
Nakita ako ni tatay at sabi niya,

1086
01:03:27,846 --> 01:03:30,265
"Katawa-tawa ka.
Di mo puwedeng isuot iyan!"

1087
01:03:30,349 --> 01:03:33,519
Pinoprotektahan niya lang ako,
at tila may punto siya.

1088
01:03:33,602 --> 01:03:37,022
Ilang taon matapos nito,
nasa New York City ako

1089
01:03:37,105 --> 01:03:38,607
kasama ang 4 na kaibigan,

1090
01:03:38,690 --> 01:03:42,528
naglalakad kami mula sa Tunnel Bar
patungo sa isa pang bar na The Bar,

1091
01:03:42,611 --> 01:03:45,364
na nasa East Village pagbaba ng F na tren.

1092
01:03:45,447 --> 01:03:49,243
Nakasuot ako ng itim
na Patricia Field na hot pants...

1093
01:03:50,619 --> 01:03:52,746
na may mga pulang polka dot.

1094
01:03:52,829 --> 01:03:56,959
Dumaan kami sa isang grupo ng teenager,
at sinuntok ako ng isa sa mukha.

1095
01:03:58,377 --> 01:04:02,381
Habang tumatanda,
mas naging komportable ako sa...

1096
01:04:02,464 --> 01:04:04,841
pagpapakitang lalaki ako.

1097
01:04:07,261 --> 01:04:08,762
Ramdam ko na...

1098
01:04:10,847 --> 01:04:14,226
Hindi ko alam,
parang mas ito ako, sa tingin ko.

1099
01:04:17,396 --> 01:04:19,731
Ilang taon na ang nakalipas,

1100
01:04:19,815 --> 01:04:22,651
nasa Baltimore ako sa isang sports bar.

1101
01:04:22,734 --> 01:04:26,238
May isang lalaki sa bar
na parang 6'2", 230 pounds,

1102
01:04:26,321 --> 01:04:28,156
isang malaking puting lalaki.

1103
01:04:28,240 --> 01:04:32,661
At may babae sa likod ng bar
na abalang kumukuha ng mga order.

1104
01:04:32,744 --> 01:04:36,290
Sinabi sa akin ng lalaki,
"Gusto mo siyang yariin?"

1105
01:04:37,791 --> 01:04:41,461
Natahimik kami.
Hindi ko alam ang isasagot doon.

1106
01:04:41,545 --> 01:04:43,463
Tinatanong ba talaga niya ako?

1107
01:04:43,547 --> 01:04:47,551
Sinusubukan ba niya ako
para malaman kung bakla ako?

1108
01:04:49,303 --> 01:04:50,929
Marahas kaya siya?

1109
01:04:51,013 --> 01:04:53,223
Naramdaman kaya ng babaeng nasa bar

1110
01:04:53,307 --> 01:04:55,809
ang nadama mo sa kotse noon?

1111
01:04:55,892 --> 01:05:00,188
Malaki ang katawan ng lalaki,
pero nakadama ako ng simpatiya sa kanya.

1112
01:05:01,064 --> 01:05:05,068
Kaya hinampas ko siya sa likod
at sinabi ko, "Good luck, pare."

1113
01:05:05,152 --> 01:05:07,029
At lumabas ako ng bar.

1114
01:05:11,450 --> 01:05:14,911
Magiging masaya ako
kapag nawala rin ang lahat ng ito.

1115
01:05:16,079 --> 01:05:18,874
Ang paligsahan. Lahat nito.

1116
01:05:19,082 --> 01:05:24,838
Magiging masaya ako kung magkakaroon
ng mala-Broadway na set change ngayon.

1117
01:05:36,850 --> 01:05:39,186
Dahil hindi ito ganoong uri ng dula,

1118
01:05:39,478 --> 01:05:42,856
siguro isipin na lang natin
na nasa ibang lugar tayo.

1119
01:05:43,273 --> 01:05:45,692
Siguro makaiisip tayo ng iba pa.

1120
01:05:48,612 --> 01:05:51,281
At puwedeng bumalik na kayo
kung sino kayo.

1121
01:05:51,740 --> 01:05:55,077
Kung di pa ninyo nagawa,
magandang oras para gawin iyon.

1122
01:05:56,203 --> 01:05:59,414
Sobrang puwede kayong magpakatotoo.

1123
01:06:15,180 --> 01:06:19,267
Ang nanay at tiya ko

1124
01:06:20,727 --> 01:06:23,230
ang nagsumbong sa pulis

1125
01:06:23,313 --> 01:06:26,191
dahil masyadong natakot si Lola Betty.

1126
01:06:27,067 --> 01:06:29,528
Mas maliwanag nang kaunti ang penumbra

1127
01:06:29,611 --> 01:06:32,239
noong isinilang sila kaysa sa lola ko.

1128
01:06:32,322 --> 01:06:37,285
Lagpas na ng 20 taon simula nang nakaboto
ang mga babae noong isinilang sila.

1129
01:06:38,954 --> 01:06:42,999
May babaeng guro din ang nanay ko
na kumausap sa kanya,

1130
01:06:43,333 --> 01:06:45,711
sinabi sa kanyang posible ang ibang bagay,

1131
01:06:45,794 --> 01:06:50,132
at itinuro sa kanya itong
bagong sikat na salita, "peminista."

1132
01:06:52,801 --> 01:06:56,888
Nang malaman ng ama-amahan ng nanay ko
na nagsalita sila sa pulis,

1133
01:06:56,972 --> 01:06:58,890
galit-galit na siya.

1134
01:06:58,974 --> 01:07:01,810
Kinuha niya ang ligal na baril niya

1135
01:07:01,893 --> 01:07:04,521
at nagbantang papatayin
ang pamilya niya.

1136
01:07:04,604 --> 01:07:07,399
At sa wakas, nagpasiya si Lola Betty,

1137
01:07:07,774 --> 01:07:11,319
sa kabila ng katotohanang namana niya
ang lohikal na paniniwala

1138
01:07:11,403 --> 01:07:15,240
na hindi mahalaga sa batas
ang buhay niya at ng kanyang mga anak,

1139
01:07:15,323 --> 01:07:18,452
sa kabila nito, nagpasiya siyang kumilos.

1140
01:07:18,660 --> 01:07:22,456
Tinipon niya ang kanyang mga anak
at lumayas sila.

1141
01:07:24,666 --> 01:07:28,795
Dumating ang mga pulis
para sa aking pamilya.

1142
01:07:29,296 --> 01:07:32,507
Maliit na bayan iyon. Mga puti sila.

1143
01:07:33,759 --> 01:07:37,846
Inaresto nila ang ama-amahan ng nanay ko

1144
01:07:37,929 --> 01:07:41,683
pero masyadong takot si Lola Betty
para sumaksi laban sa kanya,

1145
01:07:41,767 --> 01:07:46,980
kaya ang nanay ko ang gumawa noon
para sa kapatid niya sa edad na 15.

1146
01:07:47,439 --> 01:07:50,484
At doon sinabi ni Lola
na nagsisinungaling siya.

1147
01:07:55,739 --> 01:07:57,199
Di siya nagsisinungaling.

1148
01:07:57,574 --> 01:08:00,243
Ikinulong ang ama-amahan niya
nang 30 taon.

1149
01:08:00,327 --> 01:08:01,703
2 taon lang siya nakulong.

1150
01:08:01,787 --> 01:08:03,997
Pero ang katunayan na nakulong siya

1151
01:08:04,080 --> 01:08:08,168
ay marahil ang dahilan kung paano ko
nakukuwento ang mga ito sa inyo.

1152
01:08:08,251 --> 01:08:14,216
Kapag iniisip ko kung gaano katapang
si nanay at ang mga tiya ko noon,

1153
01:08:14,299 --> 01:08:17,803
Nagbibigay ito sa akin
ng labis na respeto sa kanila.

1154
01:08:18,553 --> 01:08:21,056
Mas gusto kong kumilos, mas tumapang,

1155
01:08:21,139 --> 01:08:26,186
pero ipinapaisip nito sa akin na hindi
lang isa ang direksyon ng pag-unlad.

1156
01:08:26,937 --> 01:08:30,982
Nasasabik ako dahil sa mga kabataan.
Kamakailan lang.

1157
01:08:31,066 --> 01:08:35,362
Nadarama ko na mas matapang kayo
kaysa sa akin noong kaedad ko kayo.

1158
01:08:35,445 --> 01:08:36,863
Mas may pagkahabag kayo,

1159
01:08:36,947 --> 01:08:40,700
mas malalim ang pang-unawa ninyo
sa kasarian.

1160
01:08:44,704 --> 01:08:49,000
Minsan, iniisip ko na nagbibigay-liwanag
kayo sa kadiliman para sa amin,

1161
01:08:49,459 --> 01:08:51,795
para sundan namin kayo sa hinaharap.

1162
01:08:53,672 --> 01:08:57,551
Buong buhay akong nahirapang patawarin
ang lola ko para sa hindi

1163
01:08:57,634 --> 01:08:59,386
pagprotekta sa nanay ko.

1164
01:09:00,262 --> 01:09:01,346
Hindi ko...

1165
01:09:03,723 --> 01:09:08,603
Hindi ko alam kung paano siya patatawarin.
Dahil ang hirap ng buhay ng nanay ko.

1166
01:09:09,187 --> 01:09:13,525
Pero nakalilito talaga
dahil mahal na mahal ko ang aking lola.

1167
01:09:14,109 --> 01:09:17,028
Mahal namin siyang lahat.
Mahal siya ng nanay ko.

1168
01:09:17,112 --> 01:09:19,030
Mahal siya ng mga tiya at tiyo ko.

1169
01:09:19,823 --> 01:09:22,033
At ang Lola Betty na kilala ko

1170
01:09:22,117 --> 01:09:24,035
ay hindi ang siya ring babae...

1171
01:09:24,953 --> 01:09:26,621
na di nagprotekta sa mga anak.

1172
01:09:26,705 --> 01:09:29,916
Labis kaming minahal ng lolang kilala ko.

1173
01:09:30,000 --> 01:09:32,335
Ibinigay niya sa kanyang mga anak, apo,

1174
01:09:32,419 --> 01:09:34,170
apo sa tuhod ang buhay niya.

1175
01:09:34,254 --> 01:09:36,256
Gagawin niya ang anuman para sa amin.

1176
01:09:36,339 --> 01:09:39,175
Ipinadala niya sa akin ang manikang iyon.

1177
01:09:39,259 --> 01:09:42,262
Iaalay niya ang kanyang buhay
para sa akin.

1178
01:09:42,345 --> 01:09:45,807
Kaya hindi ko maunawaan
ang dalawang lola ko.

1179
01:09:45,891 --> 01:09:49,436
Maliban noong ginagawa ko ito,
natanto ko na marami sa atin

1180
01:09:49,519 --> 01:09:51,479
ang pinilit na maging dalawang tao.

1181
01:09:52,522 --> 01:09:55,734
Isang bagay na natutuhan ko
sa isang batang peminista,

1182
01:09:55,817 --> 01:09:58,528
na tumutulong sa aking
mas maunawaan si lola,

1183
01:09:58,612 --> 01:10:02,324
ang itinuro nila na tinatawag na
"covert resistance."

1184
01:10:02,407 --> 01:10:06,828
Ang covert resistance ang ideya na
kung minsan, ang mga ugaling walang kibo,

1185
01:10:06,912 --> 01:10:10,206
na kilos biktima, at pagiging kasiya-siya

1186
01:10:10,290 --> 01:10:14,419
ang pinakamatino at matalinong tugon
sa kultura ng karahasan,

1187
01:10:14,502 --> 01:10:16,546
sa isang kultura, at isang bansa,

1188
01:10:16,630 --> 01:10:19,049
na ginagawang malinaw bawat araw

1189
01:10:19,132 --> 01:10:21,843
na wala silang interes na protektahan ka.

1190
01:10:23,637 --> 01:10:26,222
Sa kaso ng lola ko,

1191
01:10:26,556 --> 01:10:30,477
ang covert resistance ang
di nakikitang katapangan ng isang babae

1192
01:10:30,560 --> 01:10:32,854
habang nasa isang marahas na relasyon

1193
01:10:32,938 --> 01:10:35,357
kasi di siya kumikita
tulad ng isang lalaki,

1194
01:10:35,440 --> 01:10:37,651
baka di tumugon ang pulis sa tawag niya,

1195
01:10:37,734 --> 01:10:40,070
o, depende sa kulay na balat niya,

1196
01:10:40,445 --> 01:10:43,323
dumating sila at
may mangyaring masama sa kanya

1197
01:10:49,371 --> 01:10:53,124
Dahil wala siyang kapangyarihan
sa sarili niyang katawan.

1198
01:10:54,960 --> 01:10:57,170
Hindi bagay ang covert resistance

1199
01:10:57,253 --> 01:10:59,881
sa tradisyunal na naratibo ng kabayanihan.

1200
01:11:00,006 --> 01:11:03,134
Kinabibilangan ito
ng malilit na kilos bawat araw.

1201
01:11:03,218 --> 01:11:06,096
Kabilang dito ang babaeng nagpapakain
ng mga anak,

1202
01:11:06,179 --> 01:11:08,264
12 oras na nagtatrabaho para sa kanila

1203
01:11:08,348 --> 01:11:10,350
tinutulungang magkaroon ng edukasyon,

1204
01:11:10,433 --> 01:11:12,769
at makapagtapos na pinakamahusay.

1205
01:11:12,852 --> 01:11:16,856
Kabilang din ang di gaanong positibo.
Tulad ng pagkakasakit,

1206
01:11:17,607 --> 01:11:19,609
marahil mamatay dahil sa kalungkutan,

1207
01:11:20,318 --> 01:11:23,947
at hindi paglayas.

1208
01:11:24,781 --> 01:11:26,533
Dahil sa bansang ito,

1209
01:11:26,616 --> 01:11:28,994
kapag nagpasiya ang babaeng tumakas,

1210
01:11:29,077 --> 01:11:33,081
pinakamapanganib ito
sa buhay niya at ng mga anak niya.

1211
01:11:40,797 --> 01:11:45,510
Nang mamatay si Lola, nakakita ang tiyo ko
ng $30,000 na nakatago sa kama niya

1212
01:11:45,593 --> 01:11:48,888
na may sulat na nagsasabing
tig-$5,000 ang mga anak niya.

1213
01:11:48,972 --> 01:11:51,474
Inipon niya ang perang iyon nang 50 taon.

1214
01:12:02,193 --> 01:12:06,906
Dinala ko si George II's Friend

1215
01:12:06,990 --> 01:12:08,950
sa business trip na ito sa LA.

1216
01:12:09,200 --> 01:12:11,244
Gusto niya ang West Coast.

1217
01:12:12,162 --> 01:12:14,414
Nasa bag ko siya, nakabalot sa sombrero.

1218
01:12:14,497 --> 01:12:17,292
Gininaw ako, kaya isinuot ko ang sombrero,

1219
01:12:17,375 --> 01:12:20,879
at ibinalot siya sa kumot,
para walang makita

1220
01:12:20,962 --> 01:12:23,923
na may laruan ako.
Nang nasa Baggage Claim ako,

1221
01:12:24,007 --> 01:12:28,219
napansin kong naiwan ko
si George II's Friend sa eroplano.

1222
01:12:28,303 --> 01:12:31,306
At, oo, mas matindi ang reaksyon ko riyan.

1223
01:12:32,515 --> 01:12:34,476
Hindi ko alam kung paano ilalarawan

1224
01:12:34,559 --> 01:12:37,729
maliban sa kung nag-audition
kami ni Meryl Streep

1225
01:12:37,812 --> 01:12:40,482
sa pelikulang
"kinain ng dingo ang anak ko,"

1226
01:12:40,565 --> 01:12:42,358
nakuha ko ang bahaging iyon.

1227
01:12:42,817 --> 01:12:45,320
Iyak ako nang iyak.

1228
01:12:45,403 --> 01:12:47,614
Iyong iyak na pang-Greek na trahedya.

1229
01:12:47,697 --> 01:12:50,533
Pumunta ako sa counter nang lumuluha.

1230
01:12:50,617 --> 01:12:54,162
Tiningnan ako ng isang babae na parang
"Okey ka lang?"

1231
01:12:54,245 --> 01:12:56,998
At ako naman, "Hindi!"

1232
01:12:57,082 --> 01:12:59,626
"May naiwan akong mahalaga sa eroplano."

1233
01:12:59,709 --> 01:13:02,087
At sabi niya, "Ano iyon?"

1234
01:13:04,964 --> 01:13:08,635
At sabi ko,
"Ang paboritong laruan ng anak ko."

1235
01:13:09,511 --> 01:13:13,765
Lumala pa,
"At may matinding sakit ang anak ko."

1236
01:13:14,307 --> 01:13:17,602
Alam kong masama iyon.

1237
01:13:18,436 --> 01:13:20,480
Pero kumilos siya agad!

1238
01:13:20,563 --> 01:13:24,984
Tumawag siya sa gate at sinabi niya,
"Ibaba ang unggoy sa eroplano!"

1239
01:13:26,069 --> 01:13:29,864
At ginabayan niya ako sa security,
at nagsimula akong tumakbo,

1240
01:13:29,948 --> 01:13:33,409
ang pinakamabilis
na itinakbo ko sa buhay ko.

1241
01:13:33,493 --> 01:13:36,246
Mga 14 na Starbucks ang nilagpasan ko.

1242
01:13:36,329 --> 01:13:37,705
Dumating ako sa gate.

1243
01:13:37,789 --> 01:13:41,209
Nakita kong nakaupo siya
sa terminal ng isang lalaki.

1244
01:13:41,292 --> 01:13:43,628
Lumapit ako, na lumuluha pa rin.

1245
01:13:43,711 --> 01:13:46,965
Hindi ako pinapansin ng lalaki,
kaya "Putang ina!"

1246
01:13:47,048 --> 01:13:50,760
Kinuha ko si George II's Friend
at lumayo sa kanya.

1247
01:13:50,844 --> 01:13:56,766
Bumasak ako sa sahig ng airport
at nagpatuloy sa pag-iyak.

1248
01:13:57,642 --> 01:14:00,937
At wala akong ideya
kung ano ang iniiyak ko.

1249
01:14:01,354 --> 01:14:04,607
Hindi ko alam kung umiiyak ako
para kay Lola Betty,

1250
01:14:04,691 --> 01:14:07,443
o dahil sa depresyon,

1251
01:14:07,527 --> 01:14:10,196
o dahil napaka-cute ng unggoy na ito,

1252
01:14:10,280 --> 01:14:15,743
o baka dahil sa siglu-siglong
namanang trauma,

1253
01:14:16,244 --> 01:14:18,496
o baka, baka

1254
01:14:18,580 --> 01:14:23,710
iyon lang ang tamang tugon
sa lahat ng nangyayari ngayon.

1255
01:14:28,631 --> 01:14:31,134
Sabi ng nanay ko...

1256
01:14:31,342 --> 01:14:34,137
Sabi ng nanay ko na kapag napuspos ka na,

1257
01:14:34,220 --> 01:14:36,806
kapag paralisado ka
dahil sa galit at lungkot,

1258
01:14:36,890 --> 01:14:40,685
isipin mo ang isang babaeng may aso
na tumatakbo sa baybay.

1259
01:14:42,854 --> 01:14:44,105
Mayroon pa.

1260
01:14:45,315 --> 01:14:48,985
Sabi niya, kapag pinanood mo
ang pagtakbo ng aso,

1261
01:14:49,068 --> 01:14:52,155
tila walang nangyayari.

1262
01:14:52,238 --> 01:14:53,865
Pero kapag ang babae,

1263
01:14:53,948 --> 01:14:58,703
makikita mong tuluy-tuloy
ang galaw niya na pasulong nang pasulong.

1264
01:15:01,080 --> 01:15:02,457
Umaasa ako.

1265
01:15:05,501 --> 01:15:09,672
Nito ko lang sinabi sa nanay ko
ang tungkol sa pagpapalaglag ko...

1266
01:15:09,756 --> 01:15:12,634
Kailangan kasi sasabihin ko
sa inyong lahat.

1267
01:15:13,551 --> 01:15:15,136
Parang wala lang sa kanya.

1268
01:15:15,220 --> 01:15:16,638
Sabi niya, "Okey."

1269
01:15:16,721 --> 01:15:19,474
Sabi ko, "Nay, bakit ka nasindak noon?"

1270
01:15:19,557 --> 01:15:24,020
Sabi niya, "Ayos ako ngayon kasi
naging maayos ang buhay mo."

1271
01:15:24,687 --> 01:15:27,190
Gusto niyang malaman kung nainis ako.

1272
01:15:27,273 --> 01:15:30,401
Sabi ko, "Hindi, kasi naging maayos
ang buhay ko."

1273
01:15:34,530 --> 01:15:38,076
Sa tingin ko, dalawang nanay rin
ang kasama ko sa kotse noon.

1274
01:15:38,159 --> 01:15:40,995
Isa ang nanay ko na peminista,

1275
01:15:41,079 --> 01:15:44,207
na pinasali ako sa paligsahang ito
para makapagkolehiyo,

1276
01:15:45,083 --> 01:15:46,834
na, kasama ang kapatid niya,

1277
01:15:46,918 --> 01:15:51,047
ay tinuldukan ang paghahari
ng mararahas na lalaki sa pamilya namin.

1278
01:15:52,507 --> 01:15:54,467
At naroon ang ikalawang nanay,

1279
01:15:54,550 --> 01:15:57,387
na takot na takot noong bata...

1280
01:16:00,807 --> 01:16:02,976
ang nanay na ang unang alaala ay makita

1281
01:16:03,059 --> 01:16:07,063
ang ama-amahang sinuntok ang lola ko
at naisip, "Ganito ang buhay."

1282
01:16:07,146 --> 01:16:08,856
At ganoon nga ang buhay.

1283
01:16:08,940 --> 01:16:13,569
Ang nanay na nagmana ng siglu-siglong
paniniwalang wala siyang halaga.

1284
01:16:16,030 --> 01:16:19,075
Hindi paniniwala. Hindi lang paniniwala.

1285
01:16:19,158 --> 01:16:23,454
Siglu-siglo ng mga batas na tahasang
sinabi na wala siyang halaga.

1286
01:16:26,040 --> 01:16:27,292
Pero para sa akin,

1287
01:16:28,251 --> 01:16:30,461
sapat na ang unang nanay na iyon.

1288
01:16:31,087 --> 01:16:33,256
Itinuro niya ang mga karapatan ko,

1289
01:16:33,339 --> 01:16:38,052
ang mga batas na nagpoprotekta sa akin
at nagtatanggol sa akin sa oras na iyon

1290
01:16:38,136 --> 01:16:41,597
Hindi ko kailangan ang ikalawang nanay
sa oras na iyon,

1291
01:16:41,681 --> 01:16:43,141
dahil may mga batas.

1292
01:16:48,855 --> 01:16:50,481
Na ipinaisip sa akin,

1293
01:16:51,107 --> 01:16:52,817
baka hindi nakatutulong

1294
01:16:52,900 --> 01:16:55,570
na isiping lusawan ang Konstitusyon,

1295
01:16:56,321 --> 01:16:58,990
kung saan naglalaban-laban tayo,

1296
01:16:59,073 --> 01:17:02,160
kung saan haharap tayo
sa isang hukuman para

1297
01:17:02,243 --> 01:17:04,912
makipag-ayos para sa ating
karapatang pantao,

1298
01:17:04,996 --> 01:17:08,666
na 230 taon na nating ginagawa.

1299
01:17:09,667 --> 01:17:14,047
Dahil kung laban ito,
o maging pakikipag-ayos,

1300
01:17:14,130 --> 01:17:17,342
ang mga taong parating
may kapangyarihan sa bansang ito,

1301
01:17:17,425 --> 01:17:20,511
parating nangingibabaw, nang-aapi,
mga lalaki...

1302
01:17:23,014 --> 01:17:24,390
mga puti,

1303
01:17:25,391 --> 01:17:27,935
ay patuloy tayong pangingibabawan
at aapihin.

1304
01:17:28,019 --> 01:17:32,273
Siguro puwede nating isipin na katulad
ng unang nanay ang Konstitusyon,

1305
01:17:32,357 --> 01:17:37,028
isang Konstitusyong
may tungkuling alagaan tayong lahat.

1306
01:17:39,822 --> 01:17:41,574
Napakaraming bansang

1307
01:17:42,116 --> 01:17:44,285
may ganitong uri ng konstitusyon,

1308
01:17:44,369 --> 01:17:48,831
mga modernong konstitusyong
aktibong sinusupil ang di pagkakapantay,

1309
01:17:49,832 --> 01:17:52,960
na pinahahalagahan
ang mga karapatang pantao.

1310
01:17:53,044 --> 01:17:57,423
179 na konstitusyon ang nagpoprotekta
sa mga isyung pangkasarian.

1311
01:17:57,507 --> 01:17:59,592
Hindi kabilang dito ang sa atin.

1312
01:18:00,593 --> 01:18:05,598
Napakatanda na ng Konstitusyon natin.

1313
01:18:10,686 --> 01:18:15,900
Ang problema sa paggawa
ng bagong "positibong" Konstitusyon,

1314
01:18:18,111 --> 01:18:22,323
na pinahahalagahan
ang karapatang pantao, ay

1315
01:18:23,282 --> 01:18:27,662
pagkakatiwalaan pa rin natin
ang mga nagbibigay-kahulugan dito, tama?

1316
01:18:28,538 --> 01:18:32,583
Pagkakatiwalaan pa rin natin
ang mga taong nasa kapangyarihan.

1317
01:18:36,087 --> 01:18:41,050
At ang dahilan sa hindi pagkuha
ng mga babae sa criminal division ay

1318
01:18:42,218 --> 01:18:46,639
makikipag-ugnayan sila
sa matitigas na taong ito,

1319
01:18:47,390 --> 01:18:50,017
at hindi iyon magagawa ng mga babae.

1320
01:18:50,101 --> 01:18:51,936
At namangha ako.

1321
01:18:52,019 --> 01:18:56,065
Sabi ko, "Nakita ninyo na ba
ang mga abogado sa Legal Aid

1322
01:18:56,149 --> 01:18:59,944
"na kumakatawan sa mga tigasing ito?
Mga babae sila."

1323
01:19:00,027 --> 01:19:04,699
Tinatanong ako minsan ng mga tao,
"Kailan sa tingin mo ito magiging sapat?

1324
01:19:04,782 --> 01:19:09,328
"Kailan magkakaroon ng sapat
na babae sa korte?"

1325
01:19:10,329 --> 01:19:14,459
At ang sagot ko, "Kapag may siyam na."

1326
01:19:24,260 --> 01:19:27,889
Gusto ko ang paligsahang ito.

1327
01:19:27,972 --> 01:19:31,434
Pinaniwala nito sa akin
na makikinig sa akin ang mga tao.

1328
01:19:31,517 --> 01:19:36,147
At may brace at matindi ang acne ko.
Masaya akong pahalagahan dahil sa utak ko.

1329
01:19:36,230 --> 01:19:39,150
Nang ginagawa ito,
nakipagkita ako sa mga kabataan

1330
01:19:39,233 --> 01:19:41,944
na sumasali
sa mga ganitong paligsahan ngayon.

1331
01:19:42,028 --> 01:19:46,199
Gusto kong marinig ang iniisip nila
tungkol sa bansa, at sa Konstitusyon.

1332
01:19:46,282 --> 01:19:50,495
Isa sa matatalinong dalagita
ang pumayag na dumalo ngayong gabi.

1333
01:20:02,340 --> 01:20:05,593
Ako si Rosdely Ciprian.

1334
01:20:05,676 --> 01:20:07,929
14-taong gulang ako at mula sa New York.

1335
01:20:08,012 --> 01:20:10,056
Nagpa-Parliamentary na ako

1336
01:20:10,139 --> 01:20:12,642
simula noong grade 6.

1337
01:20:12,725 --> 01:20:15,478
Nakipagtalo na ako tungkol
sa medical marijuana,

1338
01:20:15,561 --> 01:20:20,399
at kung dapat pang makipag-ugnayan
ang United States sa China.

1339
01:20:20,483 --> 01:20:24,654
Si G. Batey ang debate coach ko.
Sinasanay niya kaming makipagtalo

1340
01:20:24,737 --> 01:20:26,656
kaya inanyayahan ako ni Heidi,

1341
01:20:26,739 --> 01:20:29,909
para himayin pa ang tanong
tungkol sa Konstitusyon.

1342
01:20:29,992 --> 01:20:32,995
Proteksyon ba ito
o pinagmumulan ng mga problema?

1343
01:20:33,079 --> 01:20:36,999
Para sa akin, parehong tama.
Pero para sa pakikipagtalo,

1344
01:20:37,083 --> 01:20:39,293
pipili kami ng magkaibang panig.

1345
01:20:39,377 --> 01:20:42,421
Bago ko ipaliwanag
ang batas ng Parliamentary debate,

1346
01:20:42,505 --> 01:20:45,758
gusto kong sabihin na hindi ito lusawan.

1347
01:20:48,928 --> 01:20:51,180
O hindi iyon ang tingin ko rito.

1348
01:20:51,264 --> 01:20:54,517
Bakit hindi natin isiping
isang tao ang Konstitusyon?

1349
01:20:54,600 --> 01:20:58,312
Ginawa ito ng mga tao,
kaya hindi naman nalalayo, tama?

1350
01:20:58,396 --> 01:21:01,148
Perpekto ba ang mga tao? Hindi.

1351
01:21:01,232 --> 01:21:05,736
Kaya ba nating maging perpekto? Hindi.
Pero mahalaga pa rin tayo.

1352
01:21:05,820 --> 01:21:08,447
Palagi tayong umuunlad at nagbabago.
Natututo.

1353
01:21:08,531 --> 01:21:11,742
Binanggit ng katunggali ko
ang ika-9 na Amendment,

1354
01:21:11,826 --> 01:21:14,120
na sumobra nga pala sa oras.

1355
01:21:14,203 --> 01:21:16,706
Kagiliw-giliw ang metapora
na penumbra para

1356
01:21:16,789 --> 01:21:19,834
maunawaan ang ika-9 na Amendment.
Hindi ako tutol.

1357
01:21:19,917 --> 01:21:22,753
Pero ipauunawa ko ito sa ibang paraan.

1358
01:21:22,837 --> 01:21:25,798
Wala akong imaginary friends.

1359
01:21:25,881 --> 01:21:30,261
Pero may imbento akong katauhan
na nais kong isadula na si Boxellia.

1360
01:21:30,344 --> 01:21:34,181
Isa siyang napakatandang AI Robot
na alam ang hinaharap.

1361
01:21:34,265 --> 01:21:36,183
Ang gagawin mo sa tag-araw

1362
01:21:36,267 --> 01:21:39,562
at kumusta ang buhay sa Earth
1,000 taon mula ngayon.

1363
01:21:39,645 --> 01:21:43,816
Ang ika-9 na Amendment ay parang
si Boxellia. Taglay ang kinabukasan.

1364
01:21:44,275 --> 01:21:47,903
Ang pangit lang ay malalaman lang
natin ito kapag nariyan na.

1365
01:21:47,987 --> 01:21:50,906
-Simulan natin ang debateng ito!
-Sige.

1366
01:21:50,990 --> 01:21:55,703
Dalawang taon na kaming nagpa-
Parliamentary na debate nang magkasama.

1367
01:21:55,786 --> 01:21:58,831
Wala nito noong nasa high school ako.

1368
01:21:58,914 --> 01:22:02,209
Tulad ng sabi niya,
magdedebate kami ngayon.

1369
01:22:02,293 --> 01:22:06,380
Ang paksa namin ay, "Dapat bang buwagin
ang Konstitusyon?"

1370
01:22:06,464 --> 01:22:09,425
May nagpapamigay
ng mga pocket na Konstitusyon

1371
01:22:09,508 --> 01:22:12,094
kaya puwede kayong sumabay
para itsek kami.

1372
01:22:12,553 --> 01:22:15,514
Karaniwang may tatlong tao
kada grupo sa ganito,

1373
01:22:15,598 --> 01:22:17,350
pero one-on-one ang gagawin.

1374
01:22:17,433 --> 01:22:19,560
"Iron Woman" ang estilong ito.

1375
01:22:19,644 --> 01:22:22,188
Karaniwang PO-POOP ang gamit
sa isang debate,

1376
01:22:22,271 --> 01:22:26,359
Proposisyon, Oposisyon, Proposisyon,
Oposisyon, Oposisyon, Proposisyon.

1377
01:22:26,442 --> 01:22:29,528
Pero nag-imbento kami ng isa pa
na POPOPO ang tawag.

1378
01:22:29,612 --> 01:22:33,949
Proposisyon, Oposisyon, Proposisyon,
Oposisyon, Proposisyon. Oposisyon.

1379
01:22:34,033 --> 01:22:37,078
Sinanay ako ng mga magdedebate
para maging moderator

1380
01:22:37,161 --> 01:22:39,747
at ang pag-flip ng barya
ang pinaka-trabaho ko.

1381
01:22:39,830 --> 01:22:43,125
para matukoy ang papanigan ng magdedebate.

1382
01:22:43,209 --> 01:22:45,503
-Rosdely, pili ka.
-Buntot.

1383
01:22:46,170 --> 01:22:48,839
-Ibig sabihin, heads ka, Heidi.
-Ulo ako.

1384
01:22:48,923 --> 01:22:51,676
Ulo ako. Ulo?
Okey. Gusto ko ang Oposisyong Manatili.

1385
01:22:51,759 --> 01:22:53,302
Buwagin ang sa akin.

1386
01:22:53,386 --> 01:22:55,930
May 90 segundo kayo para maghanda.

1387
01:22:56,430 --> 01:22:57,890
Simula ngayon.

1388
01:22:59,141 --> 01:23:02,978
Sinabi sa akin ni Rosdely
na sa Parliamentary debate,

1389
01:23:03,062 --> 01:23:07,692
malaki ang papel ng mga manonod
sa pagpili ng kalalabasan.

1390
01:23:08,359 --> 01:23:12,655
Kaya kapag nagustuhan ninyo
ang sinabi ng nagdedebate,

1391
01:23:12,738 --> 01:23:16,450
positibo man o negatibo, mag-iingay kayo.

1392
01:23:16,534 --> 01:23:20,538
Ano ang gagawin ninyo
kapag gusto ninyo ang sasabihin nila?

1393
01:23:22,998 --> 01:23:26,043
Ano ang gagawin ninyo
kapag hindi ninyo gusto?

1394
01:23:28,003 --> 01:23:32,258
Anong gagawin kapag ayaw ng nasa itaas
pero gusto ng nasa ibaba?

1395
01:23:34,635 --> 01:23:36,887
Ayos na. May tiwala ako sa inyo.

1396
01:23:41,142 --> 01:23:42,685
-Handa na?
-Oo.

1397
01:23:43,144 --> 01:23:44,311
Oo.

1398
01:23:45,146 --> 01:23:47,398
Magsisimula na ang Proposisyon?

1399
01:23:47,982 --> 01:23:50,943
-May dalawang minuto ka mula ngayon.
-Maganda gabi.

1400
01:23:51,026 --> 01:23:54,280
Ako si Rosdely Ciprian,
kinatawan ng proposisyong

1401
01:23:54,363 --> 01:23:58,200
dapat buwagin
ang Konstitusyon ng United States.

1402
01:23:59,827 --> 01:24:02,997
Salamat. Itaas ninyo ang kamay ninyo.

1403
01:24:05,541 --> 01:24:09,879
Ngayon, kung puting lalaki ka
na may ari-arian, ibaba ang kamay mo.

1404
01:24:10,421 --> 01:24:12,673
Sa ilalim ng orihinal na Konstitusyon,

1405
01:24:12,757 --> 01:24:15,843
hindi mamamayan
ang mga nakataas ang kamay.

1406
01:24:15,926 --> 01:24:18,846
Itanong ko sa inyo,
paano kung gagawa ng batas

1407
01:24:18,929 --> 01:24:21,807
ang mga puting lalaking ito
para sa ating lahat?

1408
01:24:23,642 --> 01:24:26,103
Iyon ang naisip ko. May tanong pa ako.

1409
01:24:26,187 --> 01:24:28,522
Ilang mayayamang puting lalaki na may

1410
01:24:28,606 --> 01:24:31,317
ari-arian ang nasa gobyerno ngayon?

1411
01:24:31,400 --> 01:24:32,777
Hindi ba?

1412
01:24:32,860 --> 01:24:36,739
Tingnan sa pocket na Konstitusyon ninyo
kung saan tayo nabibilang.

1413
01:24:36,822 --> 01:24:38,824
Narito ako sa--

1414
01:24:38,908 --> 01:24:40,868
-Point of order. Walang props.
-Sige!

1415
01:24:40,951 --> 01:24:44,205
-Sino'ng nagsabi?
-Ikaw.

1416
01:24:44,288 --> 01:24:45,122
Ako ba?

1417
01:24:45,206 --> 01:24:49,752
Ang ikalawang punto ko, na hindi dapat
pamahalaan ng mga patay ang buhay.

1418
01:24:49,835 --> 01:24:54,799
Sinabi ni Thomas Jefferson na may
Konstitusyon dapat ang bawat henerasyon.

1419
01:24:54,882 --> 01:24:56,300
Ang mga sumulat nito...

1420
01:24:56,675 --> 01:25:00,012
Ang mga sumulat nito
ay 200 taon nang nakalibing.

1421
01:25:00,095 --> 01:25:03,933
Wala silang sipilyo,
deodorant at toilet paper.

1422
01:25:05,935 --> 01:25:09,605
Hindi nga nakaligo si Benjamin Franklin
sa malinis na tubig.

1423
01:25:09,688 --> 01:25:11,857
Air bath ang pinanliligo niya,

1424
01:25:11,941 --> 01:25:15,110
naghuhubad siya at iniisip
na lilinisin siya ng hangin.

1425
01:25:15,986 --> 01:25:18,447
Namatay ang sarili nating
George Washington

1426
01:25:18,531 --> 01:25:21,617
dahil pagsasalin ng dugo
ang iginamot sa sipon niya.

1427
01:25:21,700 --> 01:25:26,038
Bakit tayo makikinig
kina Washington at Franklin?

1428
01:25:28,749 --> 01:25:31,627
Parang horcrux sa Harry Potter
ang Konstitusyon.

1429
01:25:31,710 --> 01:25:33,879
Bahagi ito ng kaluluwa nila

1430
01:25:33,963 --> 01:25:36,757
na buhay pa rin at pinamamahalaan tayo.

1431
01:25:36,841 --> 01:25:37,758
Ipaliliwanag ako.

1432
01:25:37,883 --> 01:25:41,554
Sa Harry Potter, ang horcrux
ay isang bagay na pinagtaguan

1433
01:25:41,637 --> 01:25:45,641
ng masamang wizard ng kaluluwa
para hindi siya mamatay.

1434
01:25:45,724 --> 01:25:47,685
Oras nang wasakin ang horcrux,

1435
01:25:47,768 --> 01:25:50,771
para maitama ang mga kasalanan ng nakaraan

1436
01:25:50,855 --> 01:25:55,734
at makasulat ng isang dokumentong tunay
na demokratiko at buhay. Salamat po.

1437
01:26:01,657 --> 01:26:04,201
Ako ang tagapagsalita ng oposisyon

1438
01:26:04,285 --> 01:26:06,912
sa mungkahing buwagin ang Konstitusyon.

1439
01:26:06,996 --> 01:26:10,541
Sinipi ng katunggali ko
si Thomas Jefferson,

1440
01:26:10,624 --> 01:26:13,043
at sinabing di dapat mamahala ang patay.

1441
01:26:13,127 --> 01:26:17,172
Patay na si Thomas Jefferson,
kaya bakit siya nakikinig sa kanya?

1442
01:26:19,341 --> 01:26:21,886
Gusto niyang gumawa
ng bagong Konstitusyon,

1443
01:26:21,969 --> 01:26:26,640
pero sino ang gagawa
ng perpektong Konstitusyon?

1444
01:26:26,724 --> 01:26:30,644
Ang mga nagtaas ba ng kamay? Hindi.

1445
01:26:30,728 --> 01:26:33,564
Mga pulitiko ang gagawa
ng bagong Konstitusyong ito

1446
01:26:33,647 --> 01:26:36,650
at dahil ang Kongreso
ay binubuo pa rin ng mga puti,

1447
01:26:36,734 --> 01:26:39,945
mas mahusay na Konstitusyon kaya
ang isusulat nila?

1448
01:26:41,238 --> 01:26:44,617
Walang akong alam sa Harry Potter,

1449
01:26:44,700 --> 01:26:46,243
wala akong masasabi rito.

1450
01:26:48,078 --> 01:26:51,707
Nasa atin ang pinakamatanda,

1451
01:26:52,082 --> 01:26:54,627
aktibo at buhay na konstitusyon sa mundo.

1452
01:26:54,710 --> 01:26:56,921
Nais ng katunggali kong bata pa

1453
01:26:57,004 --> 01:26:59,381
na isipin ninyong masama iyon.

1454
01:26:59,465 --> 01:27:02,384
Pero ang dahilan kung bakit tumagal ito

1455
01:27:02,468 --> 01:27:05,596
ay dahil sa mga sariling pagwawasto rito

1456
01:27:05,679 --> 01:27:09,767
at taglay rin nito ang magagamit
para labanan ang tiraniya.

1457
01:27:09,850 --> 01:27:13,020
At kailangan natin ngayon ng mga batas!

1458
01:27:13,604 --> 01:27:17,608
Hindi maikakaila na mas pantay-pantay,
demokratiko ang Amerika ngayon

1459
01:27:17,691 --> 01:27:20,152
kaysa noong 230 taon ang nakalipas.

1460
01:27:20,235 --> 01:27:23,656
Dahil sa konstitusyong ito

1461
01:27:23,739 --> 01:27:26,116
siya nakatatayo sa harap ninyong ngayon.

1462
01:27:26,200 --> 01:27:29,495
at iginigiit ang mas magandang
kinabukasan.

1463
01:27:30,788 --> 01:27:33,791
Buwagin, may isang minuto ka
para sumagot...

1464
01:27:33,874 --> 01:27:36,543
Ang sagot niya na patay na si Jefferson,

1465
01:27:36,627 --> 01:27:39,755
kaya bakit tayo makikinig sa kanya?
Tanggap ko iyon.

1466
01:27:39,838 --> 01:27:44,009
Aaminin kong wala pa akong plano
kung sino ang gagawa ng dokumento,

1467
01:27:44,093 --> 01:27:47,638
pero alam ko na hindi lang
mga puting lalaki ang gagawa nito.

1468
01:27:47,721 --> 01:27:51,600
At hindi batid ng katunggali kong
mas matanda

1469
01:27:51,684 --> 01:27:55,354
ang mga pagbabago nito lang
sa ating gobyerno.

1470
01:27:55,437 --> 01:27:57,898
Mas diverse ngayon
kaysa dati ang Kongreso.

1471
01:27:59,775 --> 01:28:04,071
Oo. May pananampalataya ako
sa mga katulad ko

1472
01:28:04,154 --> 01:28:06,198
na sangkot sa pagbabagong ito

1473
01:28:06,281 --> 01:28:08,826
gusto man ito ng mga lalaki o hindi.

1474
01:28:10,995 --> 01:28:14,707
Dapat iwasto ng mga Amendment
ang mga pagkakamali natin.

1475
01:28:14,790 --> 01:28:16,750
Tingnan natin ang ika-13.

1476
01:28:16,834 --> 01:28:20,963
Tinigil nito ang pang-aalipin,
pero pinagtibay ang mga kulungan

1477
01:28:21,046 --> 01:28:23,674
na bagong anyo ng pang-aapi.

1478
01:28:26,552 --> 01:28:30,180
Isa itong bagay na tinutukoy kong
guni-guning pag-unlad.

1479
01:28:30,264 --> 01:28:35,185
Paano tayo tunay na uunlad
kung magulo ang electoral college,

1480
01:28:37,021 --> 01:28:40,941
hindi nakuha ng dalawa sa huling tatlong
pangulo ang popular na boto,

1481
01:28:41,025 --> 01:28:44,278
nagsasapawan ang mga sangay ng gobyerno,

1482
01:28:44,361 --> 01:28:46,238
talamak ang panunupil ng boto...

1483
01:28:46,989 --> 01:28:51,410
At siyam na tao ang may kapangyarihan
sa ating karapatang pantao,

1484
01:28:51,493 --> 01:28:54,538
at sa mga komunidad ng may kulay,
mga babae, LGBTQIA folx

1485
01:28:54,621 --> 01:28:58,042
at imigranteng inaabuso araw-araw.
Salamat.

1486
01:29:01,879 --> 01:29:05,215
Pantilihin, may 30 sugundo ka
para ipansuri.

1487
01:29:05,299 --> 01:29:09,136
Dinisenyo ang dokumento natin
para gawin ang mga pagbabago,

1488
01:29:09,219 --> 01:29:12,431
kaya bakit handa kang isapeligro
ang ating demokrasya

1489
01:29:12,514 --> 01:29:14,183
kaysa magpasa ng amendment?

1490
01:29:14,266 --> 01:29:17,311
Wala pa tayong naipasang amendment
sa buong buhay ko.

1491
01:29:17,394 --> 01:29:20,814
100 taon nating sinubukang ipasa
ang Equal Rights Amendment.

1492
01:29:20,898 --> 01:29:23,776
-Sa tingin mo, maipapasa pa ito?
-Tama ka.

1493
01:29:23,859 --> 01:29:27,071
Isang estado na lang ang kulang.
Susuko na tayo ngayon?

1494
01:29:27,154 --> 01:29:29,823
Hindi pagsuko kung planado
ang pagbigo rito.

1495
01:29:29,907 --> 01:29:33,118
Itatanong ko, bibigyan ka
ng bagong Konstitusyon...

1496
01:29:33,202 --> 01:29:34,119
Sige.

1497
01:29:34,620 --> 01:29:38,415
...ano ang pipigil
sa mga pribadong organisasyon,

1498
01:29:38,499 --> 01:29:40,542
mga korporasyong tulad ng NRA,

1499
01:29:40,626 --> 01:29:43,962
sa pag-impluwensya sa dokumentong ito
gamit ang pera nila?

1500
01:29:44,046 --> 01:29:48,092
Kaya kailangan natin
ng bagong Konstitusyon para pigilan sila

1501
01:29:48,175 --> 01:29:51,678
sa paggamit ng pera nila
para impluwensyahan ang mga batas.

1502
01:29:51,762 --> 01:29:54,723
Paano natin gagawin iyon?

1503
01:29:54,807 --> 01:29:57,434
-Sa paggawa ng bagong Konstitusyon.
-Tapos na!

1504
01:29:59,728 --> 01:30:02,773
-Panatilihin, may isang minuto ka.
-Mga hukom!

1505
01:30:03,774 --> 01:30:06,110
Sang-ayon ako na ang ilang pag-unlad

1506
01:30:06,193 --> 01:30:08,779
na nagyari sa bansang ito ay guni-guni.

1507
01:30:08,862 --> 01:30:11,406
Pero kung itatapon natin ang Konstitusyon,

1508
01:30:11,490 --> 01:30:15,494
tinatapon natin ang pag-unlad
na ipinaglaban at ikinamatay ng mga tao.

1509
01:30:16,662 --> 01:30:20,457
Kapag binuwag natin ang Konstitusyong ito,
ito ang mangyayari.

1510
01:30:20,541 --> 01:30:23,043
Ilegal sa 14 estado ang same-sex marriage.

1511
01:30:23,127 --> 01:30:25,879
Ilegal sa 30 estado ang pagpapalaglag.

1512
01:30:26,380 --> 01:30:30,008
Legal sa 32 estado ang segregasyon.

1513
01:30:30,801 --> 01:30:34,888
Ang nagpoprotekta lang
sa karamihan sa atin

1514
01:30:34,972 --> 01:30:37,558
ay ang Konstitusyong ito.

1515
01:30:39,351 --> 01:30:43,480
Ang tanging nagbibigay sa atin
ng pagkakaisa sa panahong ito

1516
01:30:43,564 --> 01:30:45,524
ay ang nagkakaisang tiwala rito.

1517
01:30:45,607 --> 01:30:48,068
Oo, maaaring iba-iba ang interpretasyon,

1518
01:30:48,152 --> 01:30:50,779
pero kung wala ito, baka gumuho ang lahat.

1519
01:30:51,405 --> 01:30:53,907
Sinabi ni Abraham Lincoln,

1520
01:30:53,991 --> 01:30:56,410
"Huwag nating itapon ang Konstitusyon,

1521
01:30:56,493 --> 01:30:59,913
"pero itapon natin ang mga taong
umaabuso rito!" Salamat!

1522
01:31:01,165 --> 01:31:05,043
Buwagin, may 30 segundo ka para magtanong.

1523
01:31:05,127 --> 01:31:07,921
Sang-ayon ka ba na babawiin
ng Korte Suprema

1524
01:31:08,005 --> 01:31:10,966
ang mga karapatan
kapag nanatili ang Konstitusyon?

1525
01:31:11,049 --> 01:31:13,552
-Oo, sang-ayon talaga ako.
-Sige.

1526
01:31:13,635 --> 01:31:16,305
Iyan ang dahilan
kung bakit sa tingin ko...

1527
01:31:16,388 --> 01:31:18,765
Kaya di dapat isalalay ang karapatan natin

1528
01:31:18,849 --> 01:31:21,602
sa kapritsuhan ng may kinikilingang korte.

1529
01:31:21,685 --> 01:31:23,854
Magpatuloy tayo sa pagpapasa

1530
01:31:23,937 --> 01:31:26,481
kahit hindi palaging gumagana o matagal.

1531
01:31:26,565 --> 01:31:28,984
Wala ng oras.
Gaano kaya katagal?

1532
01:31:29,067 --> 01:31:32,154
Gaano kahaba isulat
ang climate change amendment?

1533
01:31:32,237 --> 01:31:33,822
Sa tuling ito, patay na tayo...

1534
01:31:33,906 --> 01:31:37,701
Narinig kita, tingin ko di matagal isulat
ang amendment na iyan

1535
01:31:37,784 --> 01:31:39,995
-kaysa bagong konstitusyon.
-Sige.

1536
01:31:40,078 --> 01:31:43,874
Sa 4,500 salita sa 27 amendment
sa Konstitusyon,

1537
01:31:43,957 --> 01:31:46,710
-binanggit ba ang "babae" kahit isa?
-Tapos na!

1538
01:31:46,793 --> 01:31:48,712
Hindi, pero...

1539
01:31:49,129 --> 01:31:52,716
May isang minuto kayo para magtapos,
simula kay Buwagin.

1540
01:31:55,552 --> 01:31:57,763
Bilang batang babae sa moderno Amerika,

1541
01:31:57,846 --> 01:32:00,224
hindi ko iniisip ang Konstitusyon.

1542
01:32:00,307 --> 01:32:02,059
Marami akong ibang iniisip,

1543
01:32:02,142 --> 01:32:05,062
mga kaibigan, konspirasyon,
pagkain, at Netflix.

1544
01:32:06,104 --> 01:32:09,608
Nabatid ko na ngayon na
mas maraming masama sa Konstitusyon,

1545
01:32:09,691 --> 01:32:12,027
at kailangan na natin itong buwagin.

1546
01:32:12,110 --> 01:32:16,490
Ang Konstitusyon ay isang radikal,
palalo, at mapangarap na dokumento

1547
01:32:16,573 --> 01:32:20,369
na ginawa ng madamdaming tulad
nina Madison at Morris,

1548
01:32:20,452 --> 01:32:23,205
na sinusubukang isaisip ang...
I-Google siya.

1549
01:32:23,288 --> 01:32:26,541
Na sinusubukang isaisip
ang isang bagong simula

1550
01:32:26,625 --> 01:32:28,669
at balangkas sa paggawa ng pagbabago.

1551
01:32:28,752 --> 01:32:31,922
Pero ginagamit ito
ng maliit na bahagi ng populasyon

1552
01:32:32,005 --> 01:32:34,341
bilang pagpigil sa pagbabago.

1553
01:32:34,424 --> 01:32:38,178
Kung malayo tayo sa simula nito,
di nito matutugnan ang ngayon.

1554
01:32:38,262 --> 01:32:40,347
Luma at matanda na ang dokumento.

1555
01:32:40,430 --> 01:32:43,225
Isa ako sa mga tagapagtaguyod
ng henerasyong ito

1556
01:32:43,308 --> 01:32:45,936
sinasabi sa inyo ang nais ko sa buhay ko.

1557
01:32:50,399 --> 01:32:53,527
Nais ko ang dokumentong
kumikilos sa climate change,

1558
01:32:53,610 --> 01:32:58,156
na naniniwalang karapatan ang healthcare,
at pagkakapantay-pantay,

1559
01:32:58,240 --> 01:33:02,577
at sinasabing saligan ng lipunan
ang edukasyon.

1560
01:33:06,748 --> 01:33:11,295
Samahan ninyo ako sa paggawa
ng dokumentong magpoprotekta sa atin.

1561
01:33:11,378 --> 01:33:12,421
Salamat.

1562
01:33:18,677 --> 01:33:21,680
Sa katotohanan, sang-ayon ako
sa katunggali ko.

1563
01:33:23,056 --> 01:33:25,767
Para magkaroon
ng neutral na konstitusyon, na

1564
01:33:25,851 --> 01:33:27,519
may mga negatibong karapatan,

1565
01:33:27,602 --> 01:33:32,107
na may konstitusyon tayong
pinagpapautloy ang staus quo.

1566
01:33:32,190 --> 01:33:35,444
Na pinagpapatuloy nito
ang paghahari ng mga puti,

1567
01:33:35,527 --> 01:33:37,654
at galit sa mga babae, at karahasan.

1568
01:33:39,364 --> 01:33:41,742
Gusto kong buwagin ang dokumentong ito

1569
01:33:41,825 --> 01:33:45,495
at gawin ang bagong konstitusyong
inilarawan niya.

1570
01:33:45,579 --> 01:33:48,623
Hindi lang ako naniniwalang magagawa ito

1571
01:33:48,707 --> 01:33:53,670
nang hindi manganganib
ang mahihnang tao sa bansang ito...

1572
01:33:54,671 --> 01:33:57,883
Ang demokrasya ay hindi isang bagay
na nangyayari lang

1573
01:33:57,966 --> 01:34:00,594
dahil nagsulat tayo sa isang papel.

1574
01:34:00,677 --> 01:34:04,264
Kailangang pagsikapan ang demokrasya,

1575
01:34:04,348 --> 01:34:06,099
na ipaglalaban natin,

1576
01:34:06,183 --> 01:34:09,102
na dapat pagtibayin araw-araw.

1577
01:34:10,020 --> 01:34:14,316
Sinabi ng Civil Rights na aktibista
na si Diane Nash,

1578
01:34:14,399 --> 01:34:18,528
"Ang kalayaan ay pagbatid ng mga tao
na sila mismo ang pinuno nila."

1579
01:34:18,612 --> 01:34:22,074
Alam ninyo, magpasa tayo
ng climate change amendment,

1580
01:34:22,157 --> 01:34:24,826
ipasa natin ang Equal Rights Amendment.

1581
01:34:25,577 --> 01:34:26,703
At alam ninyo?

1582
01:34:26,787 --> 01:34:29,873
Mas mabuti kung tatakbo tayo sa Kongreso!

1583
01:34:29,956 --> 01:34:33,919
Rosdely Ciprian, handa akong ikampanya ka!

1584
01:34:34,753 --> 01:34:35,837
Sipsip!

1585
01:34:40,217 --> 01:34:44,388
Alam mo? Sipsip ako,
pero seryoso ako. Salamat.

1586
01:34:44,471 --> 01:34:45,764
Maraming salamat.

1587
01:34:54,189 --> 01:34:55,440
Sige.

1588
01:34:56,650 --> 01:34:58,735
Panahon nang pumili ng hukom.

1589
01:34:58,819 --> 01:35:00,946
Pipiliin ni Rosdely ang hukom natin.

1590
01:35:01,571 --> 01:35:02,781
Tingnan natin.

1591
01:35:04,157 --> 01:35:07,369
Ayaw nilang tumingin,
ganito mamamatay ang demokrasya.

1592
01:35:09,913 --> 01:35:11,540
Puwede kang maging hukom?

1593
01:35:11,623 --> 01:35:12,624
-Ako?
-Oo.

1594
01:35:16,503 --> 01:35:17,337
Sige.

1595
01:35:17,421 --> 01:35:18,547
Anong pangalan mo?

1596
01:35:18,713 --> 01:35:20,674
Maddy ang pangalan ko.

1597
01:35:20,757 --> 01:35:21,716
Taga saan ka?

1598
01:35:21,800 --> 01:35:25,137
Sa Berkeley, California,
pero sa New York na ako ngayon.

1599
01:35:25,220 --> 01:35:28,765
Ayos.
Maddy, puwede kang tumayo para sa amin?

1600
01:35:28,849 --> 01:35:31,518
Puwede kang pumunta
sa harap ng entabalado?

1601
01:35:31,601 --> 01:35:32,644
Sige.

1602
01:35:34,855 --> 01:35:35,981
Ayos.

1603
01:35:36,064 --> 01:35:39,776
Maddy, may mahalaga
kang desisyong gagawin,

1604
01:35:39,860 --> 01:35:42,946
panatilihin o buwagin ang Konstitusyon
ng US.

1605
01:35:43,864 --> 01:35:46,491
Tahimik kang magpasiya.
Huwag sabihin sa amin.

1606
01:35:46,575 --> 01:35:49,077
Kapag alam mo na,
buksan ang nauukol na sobre

1607
01:35:49,161 --> 01:35:53,582
at basahin ang opisyal na anunsyo
sa mga tao. Para legal ito.

1608
01:35:53,665 --> 01:35:56,960
Doon kami, para hindi namin
makita ang desisyon mo.

1609
01:35:58,420 --> 01:35:59,421
Sige.

1610
01:35:59,504 --> 01:36:05,218
Ako, si Madelyn, sa ngalan ng mga manonood
ng What the Constitution Means to Me,

1611
01:36:05,719 --> 01:36:10,140
ay bumuboto na buwagin ang Konstitusyon.

1612
01:36:11,766 --> 01:36:12,767
Ayos.

1613
01:36:12,851 --> 01:36:14,186
Maraming salamat.

1614
01:36:14,269 --> 01:36:16,146
Dahil binoto ninyo ang buwagin,

1615
01:36:16,229 --> 01:36:18,482
sa inyo na ang inyong Konstitusyon

1616
01:36:18,565 --> 01:36:21,359
para may mabasa kayo
habang nasa bunker ninyo.

1617
01:36:21,443 --> 01:36:24,279
Patapos na ang gabi natin,

1618
01:36:24,362 --> 01:36:25,864
pero si Rosdely at ako...

1619
01:36:25,947 --> 01:36:29,784
Bago tayo umuwi, nais naming matanong
ng ilang katanungan,

1620
01:36:29,868 --> 01:36:31,995
para mas makilala natin ang isa't isa,

1621
01:36:32,078 --> 01:36:34,831
at iniwan ang mga ito
ng mga nanood kagabi.

1622
01:36:34,915 --> 01:36:37,250
Huwag mag-atubiling iwan ang sa inyo.

1623
01:36:38,001 --> 01:36:39,544
-Terri?
-Po?

1624
01:36:39,628 --> 01:36:43,048
-Puwedeng paki-dim ang mga ilaw?
-Siyempre.

1625
01:36:51,389 --> 01:36:52,390
Sige.

1626
01:36:57,854 --> 01:37:01,691
Rosdely, anong amoy ang nagpapaalala
sa iyo sa tahanan ninyo?

1627
01:37:02,484 --> 01:37:03,443
Tahanan?

1628
01:37:05,654 --> 01:37:08,490
Dahil sa Dominican kami,

1629
01:37:08,573 --> 01:37:11,368
mangú, salami, pritong itlog,

1630
01:37:11,451 --> 01:37:15,080
na dinurog na plantain, pritong sausage,

1631
01:37:16,414 --> 01:37:19,709
at orange juice na may halong gatas.

1632
01:37:19,918 --> 01:37:21,503
Iyon ang nagpapaalala sa'kin.

1633
01:37:21,586 --> 01:37:24,005
-Gusto kong kainin iyon ngayon.
-Ako rin.

1634
01:37:26,591 --> 01:37:29,803
Ano ang pinakapangit na fashion trend
noong bata ka?

1635
01:37:32,389 --> 01:37:33,390
Diyos ko.

1636
01:37:33,848 --> 01:37:36,101
Napakarami.

1637
01:37:40,021 --> 01:37:43,024
Napakulot na buhok, nakataas ang bangs,

1638
01:37:43,108 --> 01:37:45,944
at parang malaking kulot na helmet.

1639
01:37:48,947 --> 01:37:51,408
Ito na ang huling tanong, handa na kayo?

1640
01:37:51,491 --> 01:37:52,701
Oo.

1641
01:37:52,784 --> 01:37:57,247
Rosdely, ano sa tingin mo ang buhay mo
20 taon mula ngayon?

1642
01:37:58,039 --> 01:38:00,041
Magiging 34 ako.

1643
01:38:01,876 --> 01:38:06,131
Gusto kong maging
New York Times Best Seller.

1644
01:38:09,050 --> 01:38:12,429
At gusto kong may sarili akong estilo
sa panahong iyon.

1645
01:38:15,849 --> 01:38:20,061
Doc Martens, business casual
na pantalon at T-shirt.

1646
01:38:30,530 --> 01:38:32,866
At kahit ano lang ang buhok ko.

1647
01:38:36,119 --> 01:38:37,537
Iyon ang naiisip ko.

1648
01:38:56,139 --> 01:38:58,516
ay isinadula sa Broadway
para sa 183 pagganap.

1649
01:38:58,600 --> 01:38:59,768
Sa pagtatapos nito,

1650
01:38:59,851 --> 01:39:02,103
tinanong ang manonood kung gustong

1651
01:39:02,187 --> 01:39:05,690
buwagin o panatilihin
ang Constitution ng United States.

1652
01:39:05,774 --> 01:39:07,609
57 ang bumotong buwagin.

1653
01:39:07,692 --> 01:39:09,903
May 3 patas. 123 gustong panatilihin.

1654
01:39:09,986 --> 01:39:14,491
Pumayag na sumali ang isa sa mga
matalinong batang babae ngayong gabi.

1655
01:39:23,583 --> 01:39:26,419
Hi, ako si Rosdely Ciprian.

1656
01:39:26,503 --> 01:39:28,880
Ako si Thursday Williams.

1657
01:39:28,963 --> 01:39:32,217
Kaka-graduate ko lang
mula sa William Cullen Bryant

1658
01:39:32,300 --> 01:39:36,596
at alumni ako ng Legal Outreach Program
kung saan nakikipagdebate ako.

1659
01:39:39,432 --> 01:39:41,017
Kukunin ko ang Buwagin.

1660
01:39:41,101 --> 01:39:42,143
Panatilihin.

1661
01:39:42,227 --> 01:39:43,186
Panatilihin.

1662
01:39:43,269 --> 01:39:45,021
Kayong lahat, Buwagin.

1663
01:39:45,105 --> 01:39:48,733
"Dapat buwagin ng house
ang Konstitusyon ng United States."

1664
01:39:49,484 --> 01:39:53,238
Sinasabi ng proposisyon na gagawa siya
ng bagong Konstitusyon.

1665
01:39:53,321 --> 01:39:54,239
Tanong ko sa iyo,

1666
01:39:54,322 --> 01:39:58,034
papayagan mo ba akong ipagpasiya
ang lahat ng batas para sa iyo?

1667
01:39:58,118 --> 01:40:00,078
Hindi mo gusto. Maging tapat tayo.

1668
01:40:00,161 --> 01:40:02,330
Ilang mayayamang puting lalaki na may

1669
01:40:02,414 --> 01:40:04,666
ari-arian ang nasa gobyerno ngayon?

1670
01:40:04,749 --> 01:40:05,959
Hindi ba?

1671
01:40:06,042 --> 01:40:09,879
Hindi natin mabubura ang mga kasalanan
sa pagtatapon ng papel

1672
01:40:09,963 --> 01:40:12,090
lalo na ang pirasong papel na ito

1673
01:40:12,173 --> 01:40:15,260
na nagliliwang sa ating mga kabulagan.
Salamat.

1674
01:40:17,220 --> 01:40:18,263
Tapos na!

1675
01:40:19,639 --> 01:40:20,598
Tapos na!

1676
01:40:21,141 --> 01:40:23,476
"Sasabihin sa inyo ng pagtingin sa balita

1677
01:40:23,560 --> 01:40:26,938
"na talagang iba ang sandaling ito.

1678
01:40:27,021 --> 01:40:32,110
"Mas nakatatakot ang kahihinatnan
kapag walang ginawa ang sinuman sa atin."

1679
01:40:32,193 --> 01:40:35,655
Dahil nasabi na iyon, kung gusto mong
baguhin ang bansa,

1680
01:40:35,739 --> 01:40:38,658
kailangan mong gumising, makibahagi,

1681
01:40:38,742 --> 01:40:42,746
bumoto, gipitin ang inyong lokal
na kinatawan.

1682
01:40:42,829 --> 01:40:43,872
Magprotesta.

1683
01:40:43,955 --> 01:40:46,541
Sa totoo pa nga, gawin natin mismo ito.

1684
01:40:46,624 --> 01:40:48,251
Tumakbo sa lokal na posisyon.

1685
01:40:48,334 --> 01:40:50,086
Tumakbo sa student government.

1686
01:40:50,170 --> 01:40:52,005
Magpasiya tayong magbago,

1687
01:40:52,088 --> 01:40:55,717
magsimula tayo sa ating sarili
at patibayin ang sarili.

1688
01:40:55,800 --> 01:40:56,801
Salamat!

1689
01:40:59,053 --> 01:41:01,765
DEBATE STATS
PANATILIHIN - BUWAGIN - TABLA

1690
01:43:46,554 --> 01:43:48,556
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni
Arvin James Despuig

1691
01:43:48,640 --> 01:43:50,642
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce