1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:06,298 --> 00:00:07,383
Ik ben nerveus.

3
00:00:07,466 --> 00:00:10,010
Elke keer als ik het podium op ga.

4
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

5
00:00:10,052 --> 00:00:13,389
De eerste uitvoering was tien jaar geleden

6
00:00:13,472 --> 00:00:17,852
voor 20 mensen, vooral vrienden.

7
00:00:19,562 --> 00:00:22,940
Ik trad op tijdens presidentsverkiezingen,

8
00:00:23,023 --> 00:00:26,277
zittingen van het Hooggerechtshof,
marsen en demonstraties.

9
00:00:31,198 --> 00:00:34,160
Elke keer als ik het podium op ga,
is de wereld veranderd.

10
00:00:35,369 --> 00:00:37,872
Ik weet nooit wat er staat te gebeuren.

11
00:00:37,955 --> 00:00:41,834
Wat de Grondwet voor mij betekent

12
00:00:47,173 --> 00:00:50,843
Bedankt voor jullie komst vanavond.

13
00:00:50,926 --> 00:00:52,970
Ik ben Heidi. Welkom.

14
00:00:54,180 --> 00:00:57,516
Toen ik 15 was, reisde ik door het land

15
00:00:57,600 --> 00:01:00,644
voor toespraken
over de Amerikaanse grondwet

16
00:01:00,728 --> 00:01:01,812
voor prijzengeld.

17
00:01:01,896 --> 00:01:05,149
Dat was een plan van mijn moeder,
een debatcoach,

18
00:01:05,232 --> 00:01:06,901
om mijn studie te betalen.

19
00:01:06,984 --> 00:01:11,447
Ik reisde naar grote steden
als Denver en Fresno.

20
00:01:11,530 --> 00:01:13,407
Ik won veel geld

21
00:01:13,491 --> 00:01:16,243
en legde het in mijn kluis voor later.

22
00:01:16,327 --> 00:01:19,914
Ik kon er mijn hele studie van betalen.

23
00:01:20,790 --> 00:01:22,833
Hartelijk bedankt.

24
00:01:22,917 --> 00:01:26,545
Het was 30 jaar geleden
en een staatsschool, maar bedankt.

25
00:01:27,087 --> 00:01:30,216
Een paar jaar geleden
dacht ik aan de Grondwet

26
00:01:30,299 --> 00:01:31,550
om diverse redenen.

27
00:01:33,552 --> 00:01:36,555
Het leek me interessant terug te kijken

28
00:01:36,639 --> 00:01:39,642
wat mijn 15-jarige zelf
er zo geweldig aan vond.

29
00:01:39,725 --> 00:01:41,811
Ik was gek op haar. Ik was fan.

30
00:01:41,894 --> 00:01:44,814
Ik vroeg mijn moeder
mijn toespraak te sturen.

31
00:01:44,897 --> 00:01:46,273
Die had ze weggegooid.

32
00:01:46,732 --> 00:01:50,236
Raar, want zoals de meeste moeders
bewaart ze alles.

33
00:01:50,319 --> 00:01:54,365
Toen ik 12 was, schoor ik mijn hoofd
om op Annie Lennox te lijken

34
00:01:54,448 --> 00:01:56,951
en ze heeft de zak haar nog.

35
00:01:57,993 --> 00:02:01,580
Maar mijn prijswinnende toespraak
had ze weggegooid.

36
00:02:01,664 --> 00:02:04,083
Dus wat ik wilde doen,

37
00:02:05,334 --> 00:02:07,628
was de toespraak oprakelen

38
00:02:07,711 --> 00:02:09,505
en de wedstrijd,

39
00:02:09,588 --> 00:02:12,675
gebaseerd op mijn herinneringen
aan mezelf toen ik 15 was.

40
00:02:14,969 --> 00:02:17,638
Dit zijn wat dingen die ik me herinner.

41
00:02:17,721 --> 00:02:22,977
Naast het feit dat ik altijd
angstwekkend opgewonden was,

42
00:02:27,022 --> 00:02:30,609
was ik geobsedeerd
door heksen en de processen in Salem,

43
00:02:31,277 --> 00:02:34,154
door theater, waar ik nu ben, en...

44
00:02:34,238 --> 00:02:36,407
Hartelijk bedankt.

45
00:02:36,490 --> 00:02:39,743
En vooral door Patrick Swayze.

46
00:02:41,287 --> 00:02:44,665
Dit is de American Legion Hall
in Wenatchee, Washington.

47
00:02:44,748 --> 00:02:47,501
Hier kom ik vandaan, de appelhoofdstad.

48
00:02:47,585 --> 00:02:50,588
Een kleine stad, een beetje conservatief.

49
00:02:50,671 --> 00:02:54,466
Dit is geen natuurgetrouwe weergave
van de zaal.

50
00:02:54,550 --> 00:02:58,387
Mijn vriendin Rachel heeft geholpen
dit op te bouwen vanuit mijn dromen.

51
00:02:59,138 --> 00:03:02,641
Net zoals zo'n compositietekening
bij een misdaad.

52
00:03:03,726 --> 00:03:05,227
En ik ben een deur vergeten.

53
00:03:07,313 --> 00:03:08,522
En dit.

54
00:03:08,898 --> 00:03:12,401
Dit is het boek waarmee ik
me voorbereidde op de wedstrijd.

55
00:03:12,484 --> 00:03:15,362
Your Rugged Constitution. Fantastisch.

56
00:03:15,446 --> 00:03:19,742
Schattige tekeningetjes
leggen de amendementen uit.

57
00:03:19,825 --> 00:03:22,077
Het wordt aanbevolen door Herbert Hoover.

58
00:03:24,914 --> 00:03:28,709
Ik zag laatst pas
dat dit exemplaar in 1956 uitkwam,

59
00:03:28,792 --> 00:03:31,462
dus niet alle amendementen staan erin,

60
00:03:31,545 --> 00:03:33,881
maar toch wist ik te winnen.

61
00:03:35,883 --> 00:03:37,885
Ik verloor niet vaak,

62
00:03:37,968 --> 00:03:41,263
want ik was heel goed in deze wedstrijd.

63
00:03:42,514 --> 00:03:45,351
Mijn grootste concurrent was
een geniaal meisje,

64
00:03:45,434 --> 00:03:47,978
Becky Dobbins, die elk jaar sprak

65
00:03:48,062 --> 00:03:51,106
over de Grondwet als een 'lappendeken'.

66
00:03:54,526 --> 00:03:56,737
Maar waar ze goed in was,

67
00:03:56,820 --> 00:04:00,783
was dat je, om te winnen,
een persoonlijke band moest aantonen

68
00:04:00,866 --> 00:04:04,286
tussen je leven en het document
en dat kon Becky geweldig.

69
00:04:04,370 --> 00:04:08,749
Ze vertelde geweldige verhalen
over haar oma in de pionierstijd, die,

70
00:04:08,832 --> 00:04:11,794
geen idee, mensen opat onderweg.

71
00:04:12,962 --> 00:04:15,506
Dat vond ik veel moeilijker
toen ik 15 was.

72
00:04:15,589 --> 00:04:18,425
Ik was heel gesloten als tienermeisje

73
00:04:18,509 --> 00:04:21,345
en wilde niet praten over mijn oma.

74
00:04:26,266 --> 00:04:28,602
Ik hield die toespraken in ruimtes

75
00:04:28,686 --> 00:04:31,981
vol oudere, vooral witte mannen.

76
00:04:33,273 --> 00:04:34,525
Hoi.

77
00:04:37,528 --> 00:04:39,029
Wat zijn jullie met veel.

78
00:04:41,323 --> 00:04:44,034
In mijn herinnering
rookten ze altijd sigaren,

79
00:04:44,118 --> 00:04:47,705
maar dat kan niet kloppen. Help me even

80
00:04:47,788 --> 00:04:49,873
en word die mannen voor me.

81
00:04:49,957 --> 00:04:52,584
Jullie zijn nu allemaal mannen. Bedankt.

82
00:04:53,002 --> 00:04:54,003
Bedankt.

83
00:04:54,920 --> 00:04:56,964
Nu ga ik beginnen.

84
00:04:57,047 --> 00:04:58,173
Ik word 15,

85
00:04:58,257 --> 00:05:01,468
maar ik ga niets raars doen
om mezelf 15 te maken.

86
00:05:01,552 --> 00:05:03,804
Hier ben ik. Ik ben 15.

87
00:05:13,647 --> 00:05:15,315
-Goedemorgen.
-Goedemorgen.

88
00:05:15,399 --> 00:05:18,902
Welkom bij de regiofinale
van de American Legion Oratory-wedstrijd

89
00:05:18,986 --> 00:05:22,364
bij LCW Legion Post 10
in Wenatchee, Washington.

90
00:05:22,448 --> 00:05:25,034
Deze wedstrijd moet zorgen
voor meer waardering

91
00:05:25,117 --> 00:05:28,120
voor de Grondwet
onder middelbarescholieren

92
00:05:28,245 --> 00:05:29,913
en hun studie betalen.

93
00:05:29,997 --> 00:05:32,875
Dit zijn de regels.
Er zijn twee onderdelen.

94
00:05:32,958 --> 00:05:35,627
Eerst krijgen de kandidaten zeven minuten

95
00:05:35,711 --> 00:05:37,337
voor een voorbereide oratie

96
00:05:37,421 --> 00:05:40,507
die begrip van de Grondwet laat zien

97
00:05:40,591 --> 00:05:42,926
en een persoonlijke band

98
00:05:43,010 --> 00:05:45,846
tussen 't eigen leven
en dit geweldige document.

99
00:05:47,056 --> 00:05:49,141
In het tweede onderdeel

100
00:05:49,224 --> 00:05:53,479
trekken de kandidaten
een amendement uit dit blik.

101
00:05:53,562 --> 00:05:56,190
Ze kunnen geen toespraak voorbereiden.

102
00:05:56,273 --> 00:05:59,610
Ze moeten onvoorbereid
over dit amendement spreken.

103
00:05:59,693 --> 00:06:02,029
Dit onderdeel is moeilijk

104
00:06:02,112 --> 00:06:04,740
en ik maak het niet makkelijker.

105
00:06:04,823 --> 00:06:06,992
We willen hen laten ervaren hoe het is

106
00:06:07,076 --> 00:06:10,496
voor het Hooggerechtshof te spreken.

107
00:06:10,579 --> 00:06:12,122
De kandidaten zijn...

108
00:06:12,581 --> 00:06:15,417
Becky Lee Dobbins, uit Lawrence, Kansas,

109
00:06:15,501 --> 00:06:19,046
met 'De Grondwet is een lappendeken'.

110
00:06:19,296 --> 00:06:22,007
En Heidi Schreck
uit Wenatchee, Washington,

111
00:06:22,382 --> 00:06:26,011
'Spreuken: de Smeltkroes van de Grondwet.'

112
00:06:27,930 --> 00:06:32,267
Een applaus voor deze kinderen vooraf.
Gooi het er maar uit.

113
00:06:34,853 --> 00:06:37,523
Oké.

114
00:06:38,565 --> 00:06:39,733
Oké.

115
00:06:42,319 --> 00:06:43,445
Heidi Schreck.

116
00:06:48,742 --> 00:06:50,369
Loop naar het podium.

117
00:06:53,122 --> 00:06:54,623
Je tijd begint...

118
00:06:57,376 --> 00:07:00,546
-Nu.
-De Grondwet is een levend document.

119
00:07:01,088 --> 00:07:03,507
Dat is er zo mooi aan.

120
00:07:03,590 --> 00:07:08,345
Het is een levend,
warmbloedig, stomend document.

121
00:07:08,428 --> 00:07:10,764
Het is geen lappendeken.

122
00:07:12,099 --> 00:07:14,351
Het is heet en zweterig.

123
00:07:15,227 --> 00:07:16,645
Het is een smeltkroes.

124
00:07:17,104 --> 00:07:19,106
Weet je wat een smeltkroes is?

125
00:07:19,189 --> 00:07:21,859
Een pot waarin je veel ingrediënten stopt

126
00:07:21,942 --> 00:07:26,405
die je kookt tot ze iets anders vormen.

127
00:07:26,488 --> 00:07:28,740
Iets wat soms magisch is.

128
00:07:28,824 --> 00:07:33,328
Dus is onze Grondwet als een heksenketel.

129
00:07:35,205 --> 00:07:36,582
Natuurlijk

130
00:07:36,665 --> 00:07:40,043
weten jullie veel meer
over de Grondwet dan ik.

131
00:07:40,127 --> 00:07:42,880
Jullie hebben
in oorlogen gevochten. Bedankt.

132
00:07:44,423 --> 00:07:46,758
Bedankt voor het vechten voor ons land

133
00:07:46,842 --> 00:07:49,678
en al mijn studiegeld.

134
00:07:51,221 --> 00:07:52,472
Nu ik jullie zo zie,

135
00:07:52,556 --> 00:07:56,059
moet ik denken
aan een fantasie die ik vroeger had

136
00:07:56,143 --> 00:07:59,188
over een aanval
door een verkrachter of moordenaar.

137
00:07:59,271 --> 00:08:01,481
Het is toevallig een man.

138
00:08:01,565 --> 00:08:02,816
Zoals jullie.

139
00:08:04,735 --> 00:08:05,569
In mijn fantasie

140
00:08:05,652 --> 00:08:09,198
kan ik
de verkrachter en moordenaar ompraten,

141
00:08:09,281 --> 00:08:13,493
doordat ik kan laten zien
dat ik ook een mens ben.

142
00:08:13,577 --> 00:08:15,579
Jij zegt: 'Ik kom je vermoorden.'

143
00:08:15,662 --> 00:08:18,207
Ik zeg: 'Nee, denk er eens over na.

144
00:08:18,290 --> 00:08:20,584
'Net als jij ben ik een mens.'

145
00:08:20,667 --> 00:08:25,380
Dan zie je me voor het eerst als mens.

146
00:08:25,464 --> 00:08:28,884
Je zegt: 'O, mijn god.
Je hebt gelijk. Je bent een mens.'

147
00:08:28,967 --> 00:08:31,678
Dan begin je te huilen
en ik vergeef het je.

148
00:08:32,679 --> 00:08:34,806
Dan verschijnt er een regenboog

149
00:08:34,890 --> 00:08:37,184
en we klimmen samen omhoog.

150
00:08:37,267 --> 00:08:41,396
Een grote groep schoolvrienden
staat inmiddels op straat

151
00:08:41,480 --> 00:08:44,191
en ze zijn jaloers
dat ik de regenboog beklim.

152
00:08:44,274 --> 00:08:45,734
'Hoe is ze zo speciaal?'

153
00:08:45,817 --> 00:08:47,736
'Moet ze niet naar school?'

154
00:08:47,819 --> 00:08:50,280
Ik zeg:
'Ik breng deze arme man naar de hemel.

155
00:08:50,364 --> 00:08:52,783
'Veel plezier bij gym.'

156
00:08:55,160 --> 00:08:58,455
Wat heeft dit te maken
met de Smeltkroes van de Grondwet?

157
00:08:59,498 --> 00:09:02,626
Een crucible of smeltkroes is
een kokende pot.

158
00:09:02,709 --> 00:09:06,713
Dat is één definitie.
Maar een crucible is ook een vuurproef.

159
00:09:06,797 --> 00:09:08,840
Een test van geduld of geloof.

160
00:09:08,924 --> 00:09:11,885
Een vuurproef zoals wij die hebben ervaren

161
00:09:11,969 --> 00:09:13,679
toen je me wilde vermoorden.

162
00:09:13,762 --> 00:09:15,389
Net als in onze situatie

163
00:09:15,472 --> 00:09:18,267
kan onze Grondwet worden gezien
als een kokende pot

164
00:09:18,350 --> 00:09:22,145
waarin we worden gegooid
in zinderende en stomende conflicten

165
00:09:22,229 --> 00:09:25,065
om erachter te komen wat we echt geloven.

166
00:09:26,525 --> 00:09:29,152
Daarom is het zo'n radicaal document.

167
00:09:30,195 --> 00:09:34,241
Een groep magiërs
kwam 202 jaar geleden samen

168
00:09:34,324 --> 00:09:37,119
op een bloedhete zomerdag in Philadelphia.

169
00:09:37,202 --> 00:09:40,372
Ze wilden elkaar vermoorden,
maar in plaats daarvan

170
00:09:42,040 --> 00:09:44,209
gingen ze samen zitten

171
00:09:44,293 --> 00:09:48,964
en voerden samen
een ethische visualisatie uit.

172
00:09:49,673 --> 00:09:53,051
Of zoals ik die noem: een 'spreuk'.

173
00:09:54,720 --> 00:09:57,264
Hadden ze alles goed? Nee.

174
00:09:57,347 --> 00:09:58,640
Nee.

175
00:09:58,724 --> 00:10:01,268
Maar daar zijn amendementen voor, toch?

176
00:10:01,351 --> 00:10:04,104
Daarom wil ik jullie tot slot vertellen

177
00:10:04,187 --> 00:10:07,482
over het meest magische
en het mysterieuste amendement,

178
00:10:07,566 --> 00:10:08,859
Amendement IX.

179
00:10:11,403 --> 00:10:13,071
In Amendement IX staat:

180
00:10:14,156 --> 00:10:17,826
'De opsomming in de Grondwet
van bepaalde rechten

181
00:10:17,909 --> 00:10:20,162
'zal niet worden opgevat als ontkenning

182
00:10:20,245 --> 00:10:22,873
'of kleinering van andere van het volk.'

183
00:10:24,207 --> 00:10:26,460
Weet je wat dat betekent?

184
00:10:26,543 --> 00:10:31,506
Dat een bepaald recht
niet in de Grondwet staat,

185
00:10:31,590 --> 00:10:34,134
betekent niet dat je dat recht niet hebt.

186
00:10:34,217 --> 00:10:36,845
De grondleggers konden niet

187
00:10:36,928 --> 00:10:39,639
elk recht vastleggen dat we hebben.

188
00:10:39,723 --> 00:10:42,351
Je hebt het recht je tanden te poetsen,

189
00:10:42,434 --> 00:10:45,020
maar hoe lang moet dat document worden?

190
00:10:45,729 --> 00:10:48,565
Nog een voorbeeld. Toen ik klein was,

191
00:10:48,648 --> 00:10:51,443
had ik 'n denkbeeldige vriendin,
Reba McEntire.

192
00:10:52,027 --> 00:10:54,071
Geen familie van de zangeres.

193
00:10:54,154 --> 00:10:56,656
In de Grondwet staat niet

194
00:10:56,740 --> 00:10:59,534
dat ik denkbeeldige vrienden mag hebben,

195
00:10:59,618 --> 00:11:03,330
maar ik kom niet in de cel
omdat ik bevriend ben met Reba McEntire.

196
00:11:03,413 --> 00:11:06,792
Geweldig, toch? Denk er even over na.

197
00:11:06,875 --> 00:11:10,295
In onze Grondwet
staan niet alle rechten die je hebt,

198
00:11:10,379 --> 00:11:12,089
want die zijn onbekend.

199
00:11:13,965 --> 00:11:17,636
Rechter William O. Douglas,
rechter aan het Hooggerechtshof,

200
00:11:17,719 --> 00:11:19,930
sprak over Amendement IX

201
00:11:20,013 --> 00:11:22,516
en gebruikte het woord 'penumbra'.

202
00:11:23,392 --> 00:11:25,811
Wat is een penumbra?

203
00:11:26,561 --> 00:11:28,522
Heren,

204
00:11:30,357 --> 00:11:32,317
hier sta ik, in het licht,

205
00:11:33,318 --> 00:11:35,946
en daar zitten jullie, in het donker,

206
00:11:36,905 --> 00:11:41,785
en de ruimte tussen ons,
deze deels verlichte ruimte,

207
00:11:42,536 --> 00:11:44,496
deze schaduwachtige ruimte hier

208
00:11:45,330 --> 00:11:47,249
is een penumbra.

209
00:11:52,379 --> 00:11:55,507
Mensen lachten Douglas uit,
maar ik vind het mooi.

210
00:11:55,590 --> 00:11:58,135
Een handige manier
om naar de Grondwet te kijken

211
00:11:58,218 --> 00:12:00,053
en misschien ook naar onze levens.

212
00:12:00,137 --> 00:12:01,513
Hier zijn we,

213
00:12:01,596 --> 00:12:04,599
vast tussen wat we kunnen zien
en wat niet.

214
00:12:04,683 --> 00:12:06,893
Wij zitten vast in een penumbra.

215
00:12:06,977 --> 00:12:07,811
TWEE MINUTEN

216
00:12:07,894 --> 00:12:11,189
Als klein meisje
geloofde ik dat ik een wisselkind was.

217
00:12:11,273 --> 00:12:12,941
Misschien ben ik dat ook,

218
00:12:13,024 --> 00:12:15,318
maar ik blijf me gedragen als mens

219
00:12:15,402 --> 00:12:17,821
tot mijn echte familie me komt halen.

220
00:12:18,947 --> 00:12:22,742
Ik zat aan de oevers van Spirit Lake
in de schaduw van St. Helens

221
00:12:22,826 --> 00:12:25,745
en wachtte tot mijn echte familie,
de zwemmende feeën,

222
00:12:25,829 --> 00:12:28,582
mijn benen pakten
en me onder water trokken.

223
00:12:28,665 --> 00:12:31,710
Dan zouden we zo diep mogelijk zwemmen

224
00:12:31,793 --> 00:12:34,171
en als ik bijna verdronk,

225
00:12:34,254 --> 00:12:37,466
kwamen we uit een ander meer
aan de andere kant van de wereld.

226
00:12:37,549 --> 00:12:40,010
En op de oevers van dit nieuwe land

227
00:12:40,093 --> 00:12:43,346
zou ik eindelijk begrijpen
wie ik echt was.

228
00:12:45,348 --> 00:12:48,185
Daarom vind ik Amendement IX zo geweldig.

229
00:12:49,769 --> 00:12:53,315
Het erkent dat wie we nu zijn,

230
00:12:53,398 --> 00:12:55,442
misschien niet is wie we zullen worden.

231
00:12:56,193 --> 00:13:00,155
Het laat wat ruimte
voor onze toekomstige zelf.

232
00:13:00,572 --> 00:13:01,406
TIEN SECONDEN

233
00:13:01,490 --> 00:13:04,910
Als we maar niet verdrinken
voor we daarachter komen.

234
00:13:04,993 --> 00:13:08,371
Hartelijk bedankt.

235
00:13:09,706 --> 00:13:10,999
Bedankt.

236
00:13:12,083 --> 00:13:13,585
Geen applaus, graag.

237
00:13:18,632 --> 00:13:21,384
Nu komt het onvoorbereide onderdeel.

238
00:13:22,260 --> 00:13:24,888
Miss Schreck,
pak een amendement uit dit blik.

239
00:13:24,971 --> 00:13:26,681
Ik vond dit onderdeel geweldig.

240
00:13:26,765 --> 00:13:30,435
De adrenaline,
alle feiten proberen te onthouden.

241
00:13:30,519 --> 00:13:33,980
Mijn vader coachte me
en dat was fijn, want ik was 15,

242
00:13:34,064 --> 00:13:35,941
dus het was heel moeilijk.

243
00:13:36,024 --> 00:13:39,653
En door te praten over de Grondwet
konden we doen

244
00:13:39,736 --> 00:13:42,030
alsof ik geen vrouw werd.

245
00:13:45,283 --> 00:13:47,327
Amendement XIV: artikel één.

246
00:13:47,994 --> 00:13:49,996
Amendement XIV is lang.

247
00:13:50,455 --> 00:13:53,166
Vier artikelen,
die het leven hebben veranderd

248
00:13:53,250 --> 00:13:55,585
van iedereen hier.

249
00:13:55,669 --> 00:13:57,837
Omdat XIV zo groot is,

250
00:13:57,921 --> 00:14:01,132
zal de kandidaat
alleen artikel één bespreken.

251
00:14:01,216 --> 00:14:03,969
-Klaar?
-Amendement XIV: artikel één.

252
00:14:05,095 --> 00:14:08,390
'Alle personen geboren of genaturaliseerd
in de Verenigde Staten

253
00:14:08,473 --> 00:14:12,269
'en onder de jurisdictie,
zijn burgers van de Verenigde Staten

254
00:14:12,352 --> 00:14:14,688
'en van de staat waarin ze wonen.

255
00:14:15,313 --> 00:14:19,859
'Geen staat zal wetten maken of opleggen
die de privileges inperken

256
00:14:19,943 --> 00:14:22,821
'of de immuniteiten
van burgers van de Verenigde Staten,

257
00:14:22,904 --> 00:14:26,199
'noch een persoon het leven ontnemen,

258
00:14:26,283 --> 00:14:29,578
'de vrijheid of enig eigendom
zonder eerlijk proces,

259
00:14:30,912 --> 00:14:33,665
'noch een persoon binnen de jurisdictie

260
00:14:33,748 --> 00:14:36,459
-'bescherming door de wet ontzeggen.'
-Mooi.

261
00:14:37,669 --> 00:14:39,838
Ze heeft één minuut voor haar overzicht

262
00:14:39,921 --> 00:14:42,966
en twee minuten
voor elk van de vier clausules

263
00:14:43,049 --> 00:14:44,926
van Amendement XIV: artikel één.

264
00:14:45,010 --> 00:14:47,887
En maak dit zo persoonlijk mogelijk.

265
00:14:47,971 --> 00:14:50,974
Vertel hoe dit amendement
je leven heeft beïnvloed.

266
00:14:51,057 --> 00:14:53,226
Je tijd gaat nu in.

267
00:14:53,310 --> 00:14:56,354
Oké.

268
00:14:56,438 --> 00:15:00,275
Het 14e amendement is
als een enorm, sterk krachtveld

269
00:15:00,358 --> 00:15:02,277
dat alle mensenrechten beschermt.

270
00:15:02,360 --> 00:15:06,448
Het komt na het 13e amendement,
dat de slavernij afschafte,

271
00:15:06,531 --> 00:15:08,992
het ergste hoofdstuk
van onze geschiedenis.

272
00:15:09,075 --> 00:15:12,203
Lincoln wist dat de slavernij afschaffen
niet genoeg was,

273
00:15:12,287 --> 00:15:16,041
dus John Bingham hielp hem
met de 14e en 15e amendementen.

274
00:15:16,124 --> 00:15:17,751
Over de wederopbouw.

275
00:15:17,834 --> 00:15:20,545
Deze amendementen maakten
burgers van bevrijde slaven,

276
00:15:20,629 --> 00:15:24,633
gaven hun bescherming door de wet
en beschermden hun stemrecht.

277
00:15:24,716 --> 00:15:28,386
Amendement XIV was geweldig
voor de Burgerrechtenbeweging.

278
00:15:28,470 --> 00:15:32,682
Het vergemakkelijkte de desegregatie
van scholen, bussen, ziekenhuizen,

279
00:15:32,766 --> 00:15:35,727
hoewel dat meer dan 100 jaar zou duren en

280
00:15:35,810 --> 00:15:37,896
iemand moest het krachtveld activeren.

281
00:15:37,979 --> 00:15:40,398
Er was heldhaftig werk voor nodig
van leiders

282
00:15:40,482 --> 00:15:43,902
als Dorothy Height,
Bayard Rustin, Martin Luther King Jr.

283
00:15:43,985 --> 00:15:46,905
om de machten van Amendement XIV
op te wekken.

284
00:15:47,947 --> 00:15:52,118
Maar Amendement XIV gaf
alleen gelijke rechten aan mannen.

285
00:15:52,202 --> 00:15:55,497
Zwarte vrouwen kregen die niet.
Geen enkele vrouw.

286
00:15:55,580 --> 00:15:58,708
De rechten van indianen
kwamen niet eens ter sprake.

287
00:15:58,792 --> 00:16:01,878
Zelfs Lincoln zat
wat dat betreft in een penumbra.

288
00:16:02,212 --> 00:16:04,923
Het woord 'mannelijk' werd nu
voor het eerst

289
00:16:05,006 --> 00:16:07,384
expliciet gebruikt in de Grondwet.

290
00:16:07,467 --> 00:16:10,178
Daarvoor was er wat ruimte
voor interpretatie

291
00:16:10,261 --> 00:16:14,599
over of vrouwen mochten stemmen,
maar nu was het expliciet. Nee.

292
00:16:14,683 --> 00:16:17,727
Lincoln vroeg ons
nog iets langer te wachten.

293
00:16:17,811 --> 00:16:20,146
Maar 54 jaar langer.

294
00:16:20,230 --> 00:16:23,817
Stemmen staat in artikel twee.
Houd het bij artikel één.

295
00:16:23,900 --> 00:16:25,568
Sorry. Prachtig.

296
00:16:27,529 --> 00:16:31,700
Mijn vader noemde dit
de strafbank van democratie.

297
00:16:31,783 --> 00:16:33,702
Soms moet je op dingen wachten.

298
00:16:33,785 --> 00:16:36,162
Soms kun je beter één slecht ding oplossen

299
00:16:36,246 --> 00:16:38,456
dan er twee willen oplossen en falen.

300
00:16:38,915 --> 00:16:42,585
Clausule één: 'Alle personen
geboren op Amerikaanse bodem

301
00:16:42,669 --> 00:16:46,631
'en onder de jurisdictie
zijn burgers van de Verenigde Staten.'

302
00:16:46,715 --> 00:16:48,758
Je tijd gaat nu in.

303
00:16:48,842 --> 00:16:54,556
Clausule één verwierp de walgelijkste
beslissing van de Hooggerechtshof ooit.

304
00:16:54,639 --> 00:16:56,474
Dred Scott vs Sandford.

305
00:16:57,475 --> 00:17:02,147
Dred Scott was een slaaf
die in 1857 zijn vrijheid opeiste

306
00:17:02,230 --> 00:17:06,276
na een leven als vrij man
met zijn vrouw en dochters in Illinois.

307
00:17:06,693 --> 00:17:08,945
Niet alleen bepaalde ons Hooggerechtshof

308
00:17:09,028 --> 00:17:11,781
dat Dred Scott weer slaaf moest worden,

309
00:17:11,865 --> 00:17:14,159
maar ook, met zeven tegen twee,

310
00:17:14,242 --> 00:17:18,872
dat niemand van Afrikaanse afkomst
ooit staatsburger zou kunnen worden.

311
00:17:19,456 --> 00:17:22,584
Vier leden van dit hof hadden zelf slaven.

312
00:17:23,084 --> 00:17:26,212
Hij verloor,
maar Dred Scotts moedige actie

313
00:17:26,296 --> 00:17:28,590
vuurde de krachten van de abolitie aan,

314
00:17:28,673 --> 00:17:31,885
zorgde dat Lincoln
de Emancipatieproclamatie tekende

315
00:17:31,968 --> 00:17:35,555
en legde in de wet vast,
in het 14e amendement,

316
00:17:35,638 --> 00:17:38,558
dat elke persoon
geboren op Amerikaanse bodem

317
00:17:38,641 --> 00:17:41,603
burger kon worden, behalve indianen.

318
00:17:42,896 --> 00:17:45,064
Nog iets lastigs aan de clausule is

319
00:17:45,148 --> 00:17:48,067
dat die niet zegt
hoe immigranten burgers kunnen worden.

320
00:17:48,151 --> 00:17:49,944
Het is aan de wetgevers

321
00:17:50,028 --> 00:17:52,864
te bepalen
wie 'n goede of slechte immigrant is.

322
00:17:52,947 --> 00:17:55,784
In 1882 besloot onze regering bijvoorbeeld

323
00:17:55,867 --> 00:17:58,536
dat Chinezen gevaarlijk waren
en banen stalen.

324
00:17:58,620 --> 00:18:00,538
Ze voerde de Chinese Exclusion Act in,

325
00:18:00,622 --> 00:18:03,875
die immigratie vanuit China
illegaal maakte tot 1943.

326
00:18:03,958 --> 00:18:05,043
DERTIG SECONDEN

327
00:18:05,126 --> 00:18:06,920
Nu iets heel persoonlijks.

328
00:18:07,003 --> 00:18:10,924
Mijn betovergrootmoeder Theresa
was een goede immigrant.

329
00:18:11,007 --> 00:18:14,844
Ze kwam naar Washington
vanuit Gengenbach, Duitsland, in 1879,

330
00:18:14,928 --> 00:18:18,723
omdat m'n betovergrootvader
haar als postorderbruid had besteld.

331
00:18:20,642 --> 00:18:23,561
Ze werd gezien als goede immigrant

332
00:18:23,645 --> 00:18:26,523
omdat de verhouding
tussen man en vrouw in Washington

333
00:18:26,606 --> 00:18:28,775
op dat moment negen tegen één was.

334
00:18:28,900 --> 00:18:29,734
TIEN SECONDEN

335
00:18:29,818 --> 00:18:32,070
Ik weet niet
of ze naar Amerika wilde komen,

336
00:18:32,153 --> 00:18:35,198
maar ze stierf toen ze 36 was
in een inrichting,

337
00:18:35,281 --> 00:18:37,617
dus ze is nooit een burger geworden.

338
00:18:37,700 --> 00:18:39,327
-Bedankt.
-Clausule twee.

339
00:18:39,828 --> 00:18:43,915
'Geen staat zal wetten maken of opleggen
die de privileges inperken

340
00:18:43,998 --> 00:18:46,918
'of de immuniteiten
van burgers van de Verenigde Staten.'

341
00:18:47,001 --> 00:18:49,379
Je tijd gaat nu in.

342
00:18:49,462 --> 00:18:51,881
Clausule twee zorgt dat Amerikanen

343
00:18:51,965 --> 00:18:54,300
vrij tussen staten mogen reizen,

344
00:18:54,384 --> 00:18:56,511
overal onroerend goed mogen kopen

345
00:18:56,594 --> 00:18:59,597
en geluk mogen zoeken in elke staat.

346
00:19:02,725 --> 00:19:06,312
Dit is een fascinerend verhaal
over reizen tussen staten.

347
00:19:09,607 --> 00:19:12,569
Het gebrek aan vrouwen in die tijd

348
00:19:12,652 --> 00:19:15,363
was zo'n groot probleem in Washington

349
00:19:15,446 --> 00:19:18,408
dat een man, Asa Mercer, in 1865

350
00:19:18,491 --> 00:19:21,452
een plan bedacht
om 500 vrouwen naar Seattle te halen.

351
00:19:21,536 --> 00:19:23,788
Hij ging naar Lowell, Massachusetts,

352
00:19:23,872 --> 00:19:25,331
en zei de vrouwen daar,

353
00:19:25,415 --> 00:19:28,918
die al sinds hun zevende
in fabrieken werkten,

354
00:19:29,002 --> 00:19:31,212
dat Seattle een paradijs was voor dames.

355
00:19:31,296 --> 00:19:34,382
Een plek
waar ze vrij en onafhankelijk konden leven

356
00:19:34,465 --> 00:19:37,218
en schrijver, docent of hoedenmaker
konden worden.

357
00:19:37,552 --> 00:19:40,263
In Seattle vertelde hij de mannen

358
00:19:40,346 --> 00:19:43,349
dat ze voor $300
gegarandeerd een vrouw kregen.

359
00:19:44,058 --> 00:19:47,437
Zelfs met het geld van de mannen
kon Mercer geen boot kopen,

360
00:19:47,520 --> 00:19:49,105
dus schreef hij naar Lincoln.

361
00:19:49,188 --> 00:19:52,066
Hij vroeg een oud, militair schip
voor de vrouwen.

362
00:19:52,150 --> 00:19:55,320
Lincoln schreef niet terug.
Het was 1865. Hij had het druk.

363
00:19:56,237 --> 00:19:57,989
Dus Mercer pakte de trein,

364
00:19:58,072 --> 00:20:00,950
ging naar DC om met Lincoln te praten

365
00:20:01,034 --> 00:20:04,329
en zag dat de hoofdstad
in zwart was gehuld,

366
00:20:04,412 --> 00:20:06,581
omdat Lincoln net was vermoord.

367
00:20:06,998 --> 00:20:10,960
Je zou denken dat dit Mercers plan
zou dwarsbomen, maar nee.

368
00:20:11,044 --> 00:20:13,546
Hij ging naar Ulysses S. Grant

369
00:20:13,630 --> 00:20:15,965
en zei dat hij Lincoln had gesproken,

370
00:20:17,342 --> 00:20:18,927
een tijd eerder,

371
00:20:20,094 --> 00:20:22,972
en dat Lincoln hem een boot had beloofd.

372
00:20:23,056 --> 00:20:25,975
Ja, hij was verdrietig, maar een boot?

373
00:20:26,059 --> 00:20:27,644
Grant zei: 'Neem maar.'

374
00:20:28,227 --> 00:20:29,979
Een paar dagen later

375
00:20:30,063 --> 00:20:32,815
verspreidde de bemanning het gerucht

376
00:20:32,899 --> 00:20:35,276
dat Seattle geen paradijs was voor dames.

377
00:20:35,360 --> 00:20:38,488
Er waren houthakkers, dronkaards.
Ze sloegen hun vrouwen.

378
00:20:38,571 --> 00:20:42,200
In Chili eisten 15 vrouwen
van boord te gaan.

379
00:20:42,283 --> 00:20:44,619
Mercer zei dat dat in de ochtend mocht.

380
00:20:44,702 --> 00:20:48,706
En midden in de nacht lichtte hij
het anker en ontvoerde hij hen.

381
00:20:48,831 --> 00:20:50,041
TIEN SECONDEN

382
00:20:50,124 --> 00:20:53,336
Mijn betovergrootmoeder Theresa
werd gekocht voor $75

383
00:20:53,419 --> 00:20:57,006
toen mijn betovergrootvader haar bestelde
uit de Matrimonial Times.

384
00:20:57,090 --> 00:20:58,716
-Wacht.
-Clausule drie.

385
00:20:58,800 --> 00:21:00,593
Sinds ik dit doe,

386
00:21:00,677 --> 00:21:03,638
denk ik vaak
aan mijn betovergrootmoeder Theresa.

387
00:21:03,721 --> 00:21:06,683
Ze stierf aan melancholie.
De officiële diagnose:

388
00:21:06,766 --> 00:21:10,228
'Melancholie. 36 jaar.
Western State-inrichting.'

389
00:21:10,311 --> 00:21:13,690
Ik geloofde vroeger ook
dat alle vrouwen in mijn familie

390
00:21:13,773 --> 00:21:16,693
aan moederskant
chemische depressie hadden geërfd

391
00:21:16,776 --> 00:21:18,736
van Theresa en haar melancholie.

392
00:21:18,820 --> 00:21:21,948
We nemen er
verschillende medicaties voor in.

393
00:21:22,490 --> 00:21:23,950
Ze werken.

394
00:21:25,284 --> 00:21:27,537
En we huilen allemaal hetzelfde.

395
00:21:27,620 --> 00:21:30,415
Heel luid en melodramatisch huilen.

396
00:21:30,498 --> 00:21:33,292
Ik noem het 'Griekse-tragedie-huilen'.

397
00:21:33,376 --> 00:21:37,755
Wat er ook gebeurt, je huilt en schreeuwt

398
00:21:37,839 --> 00:21:41,843
alsof je net je kinderen hebt vermoord,
omdat je man vreemdging

399
00:21:41,926 --> 00:21:43,970
en het klinkt ongeveer zo...

400
00:21:58,234 --> 00:22:00,445
Zo heb ik veel partners verloren.

401
00:22:02,989 --> 00:22:04,574
Eén vriend...

402
00:22:04,657 --> 00:22:06,909
Die bleef en met wie ik trouwde,

403
00:22:06,993 --> 00:22:10,163
legde uit
dat het huilen heel agressief leek

404
00:22:10,246 --> 00:22:13,916
en dat het voelde
alsof ik tegen hem huilde.

405
00:22:15,168 --> 00:22:19,547
Maar sinds ik dit doe,
denk ik vaak aan de diagnose.

406
00:22:19,630 --> 00:22:22,467
Er is niets bekend
over Theresa's dagelijkse leven,

407
00:22:22,550 --> 00:22:24,635
maar het was vast heel zwaar.

408
00:22:24,719 --> 00:22:26,596
Zo was het voor andere vrouwen.

409
00:22:26,679 --> 00:22:30,767
Dit zijn wat krantenkoppen
uit de Cowlitz County Newspaper.

410
00:22:30,850 --> 00:22:32,518
De krant uit haar woonplaats.

411
00:22:32,602 --> 00:22:35,021
Dit gebeurde allemaal in één week.

412
00:22:35,104 --> 00:22:37,482
'Man uit Napavine schiet vrouw in rug.'

413
00:22:37,565 --> 00:22:40,693
'Man stompt gezicht vrouw
met laarzen met spikes.'

414
00:22:40,777 --> 00:22:43,613
'Jaloerse man bindt vrouw
drie dagen op bed vast.'

415
00:22:43,696 --> 00:22:46,741
En: 'B. Phelps kwam
in haar dochters appartement

416
00:22:46,824 --> 00:22:50,286
'en zag haar schoonzoon
haar vluchtende dochter beschieten.

417
00:22:50,369 --> 00:22:53,831
'"Ga weg", zei hij.
"Alles hier is van mij."'

418
00:22:56,793 --> 00:23:00,505
Clausule drie. 'Noch zal een staat
een persoon het leven ontnemen,

419
00:23:00,588 --> 00:23:04,717
'de vrijheid of enig eigendom
zonder eerlijk proces.'

420
00:23:04,801 --> 00:23:06,594
Je tijd gaat nu in.

421
00:23:06,677 --> 00:23:08,096
Clausule drie

422
00:23:08,638 --> 00:23:12,308
is een van de wonderbaarlijkste
in onze Grondwet.

423
00:23:12,391 --> 00:23:14,811
Gestolen van de Magna Carta.

424
00:23:14,894 --> 00:23:18,064
De regering kan je niet opsluiten,

425
00:23:18,147 --> 00:23:22,360
je spullen afpakken
of je doden zonder goede reden.

426
00:23:24,320 --> 00:23:28,533
Ze vormt ook de kern van de beslissing
van het Hooggerechtshof in 1973,

427
00:23:28,616 --> 00:23:32,161
in Roe vs Wade,
een zaak die draait om penumbra's.

428
00:23:33,621 --> 00:23:36,290
Met de hulp
van rechter William O. Douglas'

429
00:23:36,374 --> 00:23:38,042
prachtige penumbra-metafoor,

430
00:23:38,126 --> 00:23:40,419
scheen Harry Blackmun
met het 9e amendement

431
00:23:40,503 --> 00:23:42,338
licht op de rest

432
00:23:42,421 --> 00:23:46,217
en in de schaduwen van de Grondwet
vond hij het recht op privacy.

433
00:23:46,300 --> 00:23:48,970
Volgens hem
gaf dit een vrouw het recht te beslissen

434
00:23:49,053 --> 00:23:51,013
wat ze met haar lichaam deed.

435
00:23:51,764 --> 00:23:55,726
Hij zei dat een dokter en diens patiënt
recht op privacy hebben,

436
00:23:55,810 --> 00:23:58,604
zodat hij kan beslissen
wat hij met haar lichaam doet.

437
00:23:58,896 --> 00:24:02,733
Dit was een heel speciaal moment
voor de 9e en 14e amendementen.

438
00:24:02,817 --> 00:24:04,235
Ze kwamen samen

439
00:24:04,318 --> 00:24:07,071
en bundelden hun krachten voor

440
00:24:07,155 --> 00:24:09,365
het recht van een vrouw om te kiezen.

441
00:24:10,616 --> 00:24:13,244
Afhankelijk van jullie standpunt, heren,

442
00:24:13,327 --> 00:24:15,788
kan dit een onheilig verbond
worden genoemd.

443
00:24:15,872 --> 00:24:18,291
Mijn standpunt, en dat moet ik delen,

444
00:24:18,374 --> 00:24:20,835
zelfs als het
mijn studiegeld in gevaar brengt,

445
00:24:20,918 --> 00:24:23,337
is dat ik dat recht om te kiezen steun.

446
00:24:24,005 --> 00:24:26,257
-Bedankt.
-Oké.

447
00:24:26,340 --> 00:24:28,301
-Oké.
-Ik wil ook nog zeggen

448
00:24:28,384 --> 00:24:31,512
dat ik die keuze zelf nooit zou maken.

449
00:24:39,187 --> 00:24:42,523
Dat heb ik gezegd. Tijdens de wedstrijd.

450
00:24:42,607 --> 00:24:46,402
En zes jaar later werd ik zwanger,
dus dat was verwarrend.

451
00:24:48,321 --> 00:24:51,073
Ik wist niet wat ik moest doen. Ik was 21.

452
00:24:51,157 --> 00:24:52,617
Ik was net afgestudeerd.

453
00:24:53,284 --> 00:24:55,828
In Wenatchee in de kelder van mijn ouders.

454
00:24:55,912 --> 00:24:58,372
Ik hielp m'n vader huizen schilderen,

455
00:24:58,456 --> 00:25:00,917
want ik spaarde
om naar Siberië te verhuizen

456
00:25:01,000 --> 00:25:03,878
om Engels te doceren
voor een miljoen roebel per maand.

457
00:25:03,961 --> 00:25:05,963
Ik deed een zwangerschapstest.

458
00:25:06,047 --> 00:25:08,883
Ik was een paar dagen over tijd en bad

459
00:25:08,966 --> 00:25:12,011
voor een hysterische zwangerschap
zoals in een soap.

460
00:25:12,094 --> 00:25:15,723
Mijn moeders beste vriendin werkte
bij Planned Parenthood

461
00:25:15,806 --> 00:25:17,475
en bij de drogisterij

462
00:25:17,558 --> 00:25:19,977
kon iemand me zien
en m'n ouders inlichten.

463
00:25:20,061 --> 00:25:22,313
Ik vond iets in het telefoonboek.

464
00:25:22,396 --> 00:25:26,275
'Gratis zwangerschapstest.
Snel. Vertrouwelijk.' Ik ga door.

465
00:25:26,359 --> 00:25:29,070
In het centrum
vond ik het ongemarkeerde gebouw,

466
00:25:29,153 --> 00:25:31,989
ik sloop door de achterdeur
en het eerste wat ik zag,

467
00:25:32,073 --> 00:25:35,451
waren muren vol foto's van foetussen.

468
00:25:38,329 --> 00:25:41,958
Op een enorme poster stond:
'Adoptie is een prachtige keuze.'

469
00:25:42,041 --> 00:25:44,210
En op een bord stond: 'Geboorterecht.'

470
00:25:44,293 --> 00:25:47,922
Ik raakte in paniek.
Ik wilde door de achterdeur weggaan,

471
00:25:48,005 --> 00:25:50,675
maar mochten jullie het nu nog niet weten,

472
00:25:50,758 --> 00:25:54,011
ik ben opgevoed
om psychotisch beleefd te zijn.

473
00:25:59,642 --> 00:26:03,688
Dus toen Marcy, de receptioniste, zei:
'We zijn zo blij dat je er bent',

474
00:26:03,771 --> 00:26:06,440
glimlachte ik en zei ik: 'Ik ook.'

475
00:26:06,524 --> 00:26:09,151
Toen hielden we een soort

476
00:26:09,235 --> 00:26:11,070
aardigheidswedstrijd.

477
00:26:11,988 --> 00:26:14,740
Ze pakte mijn hand en zei:
'Als je zwanger bent,

478
00:26:14,824 --> 00:26:19,453
'is dat dan goed of slecht nieuws?'
Ik begon te huilen. Luid.

479
00:26:19,537 --> 00:26:22,540
Maar ik wilde Marcy niet teleurstellen,

480
00:26:22,623 --> 00:26:25,960
dus ik zei: 'Goed. Heel goed nieuws.'

481
00:26:26,043 --> 00:26:29,005
Ze zei: 'Joepie',
hoewel ze wist dat ik loog.

482
00:26:29,088 --> 00:26:30,631
En ze omhelsde me.

483
00:26:30,715 --> 00:26:34,176
Ze omhelsde me
en ik snikte op haar schouder en...

484
00:26:35,136 --> 00:26:37,305
En ze rook zo lekker.

485
00:26:38,222 --> 00:26:40,975
Net als mijn oma Betty.

486
00:26:42,143 --> 00:26:46,564
White Shoulders-parfum
die veel te lang in de zon heeft gestaan.

487
00:26:49,567 --> 00:26:53,112
Zoals gezegd is mijn stadje conservatief.

488
00:26:53,446 --> 00:26:55,948
Een abortusvrije zone.

489
00:26:56,032 --> 00:26:58,951
Je moest drie uur
naar Seattle in het westen rijden

490
00:26:59,035 --> 00:27:01,579
of vijf uur naar Spokane in het oosten.

491
00:27:01,662 --> 00:27:05,082
Ik wilde in acht uur
naar Eugene, Oregon, in het zuiden.

492
00:27:05,166 --> 00:27:06,876
Daar is een kliniek.

493
00:27:06,959 --> 00:27:10,463
'Het feministische gezondheidscollectief',
door lesbiennes.

494
00:27:10,546 --> 00:27:14,675
Duidelijk de veiligste plek
voor een abortus.

495
00:27:16,427 --> 00:27:19,388
En ik wilde een abortus.

496
00:27:19,889 --> 00:27:23,142
Ik wist dat het mijn recht was,
dat het legaal was.

497
00:27:23,893 --> 00:27:27,063
Ik wist
dat het vrijwel altijd legaal was geweest.

498
00:27:27,146 --> 00:27:29,357
Ik had gestudeerd, dus ik wist

499
00:27:29,440 --> 00:27:32,693
dat abortus pas laat in de 19e eeuw
een misdaad werd,

500
00:27:32,777 --> 00:27:36,489
vlak voor de gedwongen sterilisatie
van vrouwen van kleur

501
00:27:36,572 --> 00:27:38,741
en inheemse vrouwen en ik wist

502
00:27:38,824 --> 00:27:41,118
dat toen abortus illegaal werd,

503
00:27:41,202 --> 00:27:43,996
die niet zeldzaam werd, alleen dodelijk.

504
00:27:44,246 --> 00:27:47,708
Ik wist
dat Gloria Steinem een abortus had gehad

505
00:27:47,792 --> 00:27:50,878
en Billie Jean King en Susan Sontag.

506
00:27:50,961 --> 00:27:54,965
Ik wist dat Penny van Dirty Dancing
een abortus had gehad.

507
00:27:57,468 --> 00:28:01,514
En ik wist dat, toen Jennifer Grey
haar vader, Jerry Orbach, vroeg

508
00:28:01,597 --> 00:28:05,101
Penny's leven te redden
na een bijna fatale, heimelijke abortus,

509
00:28:05,184 --> 00:28:08,396
ze veel van haar vader vroeg.
Het waren de jaren 60.

510
00:28:08,479 --> 00:28:11,899
Jerry Orbach had gearresteerd
kunnen worden door de connectie.

511
00:28:11,982 --> 00:28:14,902
Zo moesten we begrijpen

512
00:28:14,985 --> 00:28:16,654
dat Jerry Orbach goed was

513
00:28:16,737 --> 00:28:21,242
en dat Jennifer Grey en Patrick Swayze's
liefde echt was.

514
00:28:27,373 --> 00:28:31,293
Daar dacht ik aan
toen Marcy en ik elkaar omhelsden.

515
00:28:32,336 --> 00:28:35,714
Dat zei ik niet tegen haar. Ik zei niets.

516
00:28:35,798 --> 00:28:38,467
Ze gaf me mijn positieve test.

517
00:28:38,551 --> 00:28:40,636
Ik zei: 'Bedankt.'

518
00:28:41,303 --> 00:28:43,931
Toen ging ik naar de deur. Ze volgde me

519
00:28:44,014 --> 00:28:47,393
en gaf me een pamflet
dat uitlegde dat ik na een abortus

520
00:28:47,476 --> 00:28:50,354
vast suïcidaal en onvruchtbaar zou worden

521
00:28:50,438 --> 00:28:51,730
en naar de hel zou gaan.

522
00:28:51,814 --> 00:28:54,567
Ze stopte het label
achter in m'n jurk en zei:

523
00:28:54,650 --> 00:28:57,611
'Ik kan het niet laten.
Altijd een moeder.'

524
00:29:00,573 --> 00:29:02,867
Ik had niet verteld

525
00:29:03,868 --> 00:29:06,537
aan mijn moeder wat ik ging doen.

526
00:29:06,620 --> 00:29:09,707
Geen idee waarom.
Ik had niet gezegd dat ik zwanger was.

527
00:29:10,666 --> 00:29:14,128
Raar, want mijn moeder
is feministe, pro-keuze.

528
00:29:14,211 --> 00:29:17,965
Ze marcheerde voor gelijke rechten
en huilde toen de wet werd afgewezen.

529
00:29:18,048 --> 00:29:21,719
Ze had
een witte, feministische theatergroep

530
00:29:21,802 --> 00:29:26,098
met poppenvoorstellingen
van The Yellow Wallpaper.

531
00:29:28,142 --> 00:29:30,186
Maar ik kon het niet vertellen.

532
00:29:30,269 --> 00:29:34,398
Ik heb het 25 jaar voor iedereen verzwegen
tot deze show.

533
00:29:34,482 --> 00:29:37,943
Al mijn vriendinnen kwamen
en vertelden over hun abortus.

534
00:29:38,027 --> 00:29:41,780
Hun moeders kwamen
en vertelden over hun abortus,

535
00:29:41,864 --> 00:29:43,949
wat veel schrijnender was.

536
00:29:47,244 --> 00:29:50,039
Ik heb het wel aan één persoon verteld.
De man.

537
00:29:50,331 --> 00:29:51,790
Ik heb het Jean verteld.

538
00:29:52,124 --> 00:29:54,001
Jean was zo ridderlijk.

539
00:29:54,084 --> 00:29:58,214
Hij wilde de helft betalen en...

540
00:29:59,215 --> 00:30:02,259
Hij stelde zelfs voor
Highway 101 te nemen,

541
00:30:02,343 --> 00:30:05,846
te kamperen op het strand
en er een vakantie van te maken.

542
00:30:05,930 --> 00:30:08,724
Ja, bedankt.

543
00:30:08,807 --> 00:30:10,518
Zo voelde ik me.

544
00:30:10,601 --> 00:30:12,686
Ik hoef dit niet te zeggen,

545
00:30:12,770 --> 00:30:15,481
maar ik slikte de pil
toen ik zwanger raakte.

546
00:30:15,564 --> 00:30:18,192
Al sinds ik 15 jaar was.

547
00:30:18,275 --> 00:30:21,153
Mijn vriendin en ik gingen
naar Planned Parenthood,

548
00:30:21,237 --> 00:30:24,406
voor m'n moeders vriendin er werkte.
We hadden nog geen seks,

549
00:30:24,490 --> 00:30:27,618
maar we wilden de pil voor het geval dat.

550
00:30:27,701 --> 00:30:30,621
Voor het geval we in een bubbelbad zaten

551
00:30:30,704 --> 00:30:33,374
en het sperma ons aanviel.

552
00:30:39,255 --> 00:30:41,632
Of als we echt werden aangevallen.

553
00:30:42,341 --> 00:30:44,343
Het was zo'n leuke dag.

554
00:30:44,426 --> 00:30:47,805
We gingen naar McDonald's
en slikten de pil met chocoladeshakes

555
00:30:47,888 --> 00:30:51,559
en ik voelde hem meteen werken.

556
00:30:52,142 --> 00:30:56,397
Ik voelde me heel vrouwelijk.
Iets kwam tot leven.

557
00:31:01,860 --> 00:31:03,404
Wat ik toen niet wist,

558
00:31:03,487 --> 00:31:05,656
was dat anticonceptie pas legaal was

559
00:31:05,739 --> 00:31:08,284
voor alle vrouwen in het land
sinds 15 jaar.

560
00:31:08,367 --> 00:31:12,204
Ik was 15, dus ik dacht
dat die altijd legaal was geweest.

561
00:31:12,288 --> 00:31:15,666
Maar in 1965 werd een geweldige vrouw,

562
00:31:15,749 --> 00:31:20,045
Estelle Griswold, gearresteerd, omdat
ze anticonceptie gaf aan arme vrouwen

563
00:31:20,129 --> 00:31:23,674
in Planned Parenthood in Connecticut.
Ze kreeg een jaar cel,

564
00:31:23,757 --> 00:31:26,594
bracht haar zaak voor het Hooggerechtshof

565
00:31:26,677 --> 00:31:28,846
en toen kwam William O. Douglas

566
00:31:28,929 --> 00:31:31,473
met zijn prachtige penumbra-metafoor.

567
00:31:31,557 --> 00:31:35,978
Toen zei hij: 'Onze Grondwet garandeert

568
00:31:36,061 --> 00:31:37,563
'het recht op privacy,

569
00:31:37,646 --> 00:31:40,482
'dus een vrouw mag een spiraaltje plaatsen

570
00:31:40,566 --> 00:31:44,987
'als ze getrouwd is
en haar man het goedvindt.'

571
00:31:48,657 --> 00:31:51,660
Wat een angstig moment
voor William O. Douglas.

572
00:31:51,744 --> 00:31:54,830
Hij heeft echt
zijn nek voor ons uitgestoken.

573
00:31:55,080 --> 00:31:56,540
Want eerlijk gezegd,

574
00:31:56,624 --> 00:31:58,959
begrijpt niemand het 9e amendement.

575
00:31:59,043 --> 00:32:01,754
Niemand, behalve ik toen ik 15 was.

576
00:32:02,171 --> 00:32:05,466
Rechter Scalia kon het
zich niet herinneren van zijn studie.

577
00:32:05,549 --> 00:32:08,594
Hij kon niet zeggen
wat het 9e amendement was

578
00:32:08,677 --> 00:32:10,304
als z'n leven ervan afhing.

579
00:32:10,971 --> 00:32:13,223
Maar dat was niet zo.

580
00:32:21,565 --> 00:32:24,777
Er was een amendement nodig
dat niemand gebruikte of begreep

581
00:32:24,860 --> 00:32:27,905
om om te gaan met het vrouwelijke lichaam.

582
00:32:27,988 --> 00:32:32,284
Onze lichamen waren van begin af aan
uit dit document weggelaten.

583
00:32:32,368 --> 00:32:35,871
Ze zeiden:
'Wat moeten we met zo'n lichaam?'

584
00:32:37,915 --> 00:32:40,167
Mijn imitatie van de grondleggers.

585
00:32:41,251 --> 00:32:43,962
Ze zochten een amendement
dat niemand gebruikt

586
00:32:44,046 --> 00:32:46,840
om anticonceptie legaal te maken,

587
00:32:46,924 --> 00:32:49,927
want William O. Douglas,

588
00:32:50,010 --> 00:32:52,304
mijn held toen ik 15 was...

589
00:32:52,388 --> 00:32:54,890
Rechter William O. Douglas was 67

590
00:32:54,973 --> 00:32:58,852
en had een affaire
met een 22-jarige studente.

591
00:32:58,936 --> 00:33:01,897
En drie andere rechters

592
00:33:01,980 --> 00:33:04,566
hadden ook seks met jonge vrouwen.

593
00:33:04,650 --> 00:33:06,026
Dus ik dacht:

594
00:33:06,110 --> 00:33:09,780
ze moesten anticonceptie zien te regelen.

595
00:33:11,031 --> 00:33:14,993
Ik wil graag wat laten zien
van het gesprek in het Hooggerechtshof,

596
00:33:15,077 --> 00:33:18,038
want het is scherp. Het is fascinerend.

597
00:33:18,247 --> 00:33:20,457
Het is 1965.

598
00:33:21,208 --> 00:33:26,714
Er komt geen vrouw aan dit hof
tot Sandra Day O'Connor in 1981.

599
00:33:27,256 --> 00:33:30,843
Negen mannen beslissen
over het lot van anticonceptie

600
00:33:30,926 --> 00:33:33,429
en vier van hen gingen vreemd.

601
00:33:33,512 --> 00:33:37,349
U zei dat in Connecticut

602
00:33:37,433 --> 00:33:40,853
de verkoop van deze apparaten
niet wordt tegengehouden,

603
00:33:40,936 --> 00:33:43,897
omdat ze worden verkocht
om ziektes te voorkomen.

604
00:33:44,022 --> 00:33:48,944
Klopt het dat al gedekte apparaten

605
00:33:49,027 --> 00:33:53,115
de potentiële dubbele functie hebben

606
00:33:53,198 --> 00:33:57,536
als anticonceptie
en ter voorkoming van ziektes?

607
00:33:57,619 --> 00:34:00,247
Dat geldt waarschijnlijk
maar voor sommige,

608
00:34:00,330 --> 00:34:04,668
maar sommige vallen
onder 'vrouwelijke hygiëne'

609
00:34:04,752 --> 00:34:07,296
en over andere

610
00:34:11,383 --> 00:34:14,803
weet ik niets, maar...

611
00:34:17,389 --> 00:34:21,977
Ze worden in Connecticut
allemaal verkocht in drogisterijen

612
00:34:22,060 --> 00:34:24,229
op basis van een theorie.

613
00:34:24,897 --> 00:34:28,567
Staat er iets in het verslag over

614
00:34:30,402 --> 00:34:33,614
het geboortecijfer in Connecticut

615
00:34:33,697 --> 00:34:37,034
ten opzichte van de staten
zonder zulke wetten?

616
00:34:42,372 --> 00:34:45,000
Zo gaat het zo'n vier uur.

617
00:34:47,503 --> 00:34:53,008
Anticonceptie werd legaal voor
vrijgezelle vrouwen in dit land in 1972,

618
00:34:53,383 --> 00:34:56,678
het jaar nadat mijn moeder
zwanger werd van mij.

619
00:34:56,762 --> 00:35:00,224
Daar dacht ik aan
toen mijn moeder me naar Seattle bracht

620
00:35:00,307 --> 00:35:02,100
voor een abortus met Jean.

621
00:35:02,184 --> 00:35:05,354
Ze was van mijn leeftijd toen ze me kreeg.

622
00:35:05,437 --> 00:35:08,982
Ze wilde acteren en schrijven
en naar New York verhuizen.

623
00:35:09,066 --> 00:35:11,902
Dat zou ik doen,
maar dat wist ik toen nog niet.

624
00:35:11,985 --> 00:35:13,821
Zodra ik daaraan dacht,

625
00:35:13,904 --> 00:35:16,114
werd ik enorm misselijk.

626
00:35:16,198 --> 00:35:18,700
Ze moest stoppen, ik opende de deur,

627
00:35:18,784 --> 00:35:21,537
kotste langs de weg
en toen ik ging zitten,

628
00:35:21,620 --> 00:35:23,330
zag ik dat ze het wist.

629
00:35:24,081 --> 00:35:28,836
Ik wachtte tot ze zei dat het goed was.

630
00:35:29,878 --> 00:35:34,174
Dat het mijn lichaam was
en mijn beslissing.

631
00:35:34,258 --> 00:35:37,928
Maar mijn moeder had
een wilde blik in haar ogen

632
00:35:38,011 --> 00:35:40,222
en ze begon te hyperventileren.

633
00:35:40,305 --> 00:35:42,724
Ze kreeg een soort paniekaanval.

634
00:35:42,808 --> 00:35:46,603
Ineens riep ze:
'Als je maar niet zwanger bent.'

635
00:35:46,687 --> 00:35:49,481
En ik riep: 'Ik ben niet zwanger.'

636
00:35:50,148 --> 00:35:51,275
Clausule vier.

637
00:35:54,027 --> 00:35:57,114
'Geen staat zal een persoon
binnen de jurisdictie

638
00:35:57,197 --> 00:35:59,032
'bescherming door de wet ontzeggen.'

639
00:35:59,116 --> 00:36:01,827
Clausule vier is nog wonderbaarlijker.

640
00:36:02,828 --> 00:36:04,663
Over gelijke bescherming.

641
00:36:04,746 --> 00:36:09,668
We mogen niet worden gediscrimineerd
op basis van ras, geslacht,

642
00:36:09,751 --> 00:36:12,838
geloof of immigratiestatus.

643
00:36:13,672 --> 00:36:17,134
Er staat 'persoon' in en niet 'burger'.

644
00:36:17,217 --> 00:36:20,220
Dus als immigrant zonder papieren

645
00:36:20,304 --> 00:36:24,224
moet je de bescherming
van clausule drie krijgen

646
00:36:24,308 --> 00:36:26,643
en niet worden vastgezet
zonder eerlijk proces.

647
00:36:26,727 --> 00:36:31,106
Niets of niemand mag je worden afgenomen.

648
00:36:40,157 --> 00:36:41,617
Ik...

649
00:36:48,540 --> 00:36:53,962
Ik praat al ruim tien jaar
over deze clausule.

650
00:36:54,630 --> 00:36:58,008
Ik vind het elke dag moeilijker worden.

651
00:36:59,343 --> 00:37:03,096
Hoewel het tien jaar geleden
ook niet makkelijk was.

652
00:37:06,683 --> 00:37:08,352
Ik heb wel

653
00:37:10,896 --> 00:37:14,066
een band
met de clausule over gelijke bescherming.

654
00:37:14,149 --> 00:37:16,652
Daar had ik niet over gesproken
toen ik 15 was.

655
00:37:16,735 --> 00:37:18,320
Ik heb 't niemand verteld.

656
00:37:18,695 --> 00:37:20,989
En als ik bij dit deel kom,

657
00:37:23,158 --> 00:37:24,952
heb ik het verlangen

658
00:37:25,035 --> 00:37:28,205
mijn 15-jarige zelf ertegen te beschermen.

659
00:37:38,006 --> 00:37:40,217
Weet je wat?

660
00:37:41,009 --> 00:37:45,847
Ik ga over de clausule over
gelijke bescherming praten als mezelf nu.

661
00:37:45,931 --> 00:37:46,974
Ik ga...

662
00:37:47,057 --> 00:37:50,352
Ik blijf vanaf nu mezelf zoals ik nu ben.

663
00:37:53,313 --> 00:37:55,816
Ik ben een volwassen vrouw,

664
00:37:55,899 --> 00:37:58,026
helemaal achter in de 40.

665
00:37:58,986 --> 00:38:00,320
Hoi.

666
00:38:03,615 --> 00:38:06,868
En mijn gezicht doet zeer
van het glimlachen.

667
00:38:15,794 --> 00:38:19,548
Sorry, ik weet niet wat u hier nog doet.

668
00:38:27,597 --> 00:38:30,976
De clausule is echt wonderbaarlijk.

669
00:38:31,935 --> 00:38:35,147
Mensen hebben
er zo veel goeds mee gedaan in dit land.

670
00:38:35,605 --> 00:38:38,066
De clausule over gelijke bescherming...

671
00:38:38,775 --> 00:38:42,195
Die vormde
de kern van de Burgerrechtenbeweging.

672
00:38:43,071 --> 00:38:45,157
Decennia na deze wedstrijd

673
00:38:45,240 --> 00:38:48,076
worden deze en de vorige clausule gebruikt

674
00:38:48,160 --> 00:38:50,245
voor huwelijksgelijkheid.

675
00:38:50,328 --> 00:38:53,623
De clausule is gebruikt
voor rechten voor werkende vrouwen,

676
00:38:53,707 --> 00:38:55,500
zoals het recht op gelijke lonen,

677
00:38:55,584 --> 00:38:58,170
om vrij te zijn van seksuele intimidatie.

678
00:39:00,589 --> 00:39:04,634
Een paar jaar voor deze wedstrijd in 1983
wilden advocaten hiermee

679
00:39:04,718 --> 00:39:08,263
het probleem van fysiek en seksueel geweld
tegen vrouwen aanpakken

680
00:39:08,346 --> 00:39:11,433
met het idee
dat je niet gelijk kunt zijn in dit land

681
00:39:11,516 --> 00:39:14,519
als je wordt onderworpen
aan een epidemie van geweld.

682
00:39:15,353 --> 00:39:16,938
Zoals misschien bekend,

683
00:39:18,440 --> 00:39:22,402
worden elke dag vier vrouwen
vermoord door een mannelijke partner.

684
00:39:23,111 --> 00:39:27,741
Het waren er drie toen ik
met deze show begon. Het is gestegen.

685
00:39:28,325 --> 00:39:30,202
Eén op de drie Amerikaanse vrouwen

686
00:39:30,285 --> 00:39:32,996
wordt ooit aangerand.

687
00:39:34,831 --> 00:39:36,208
Eén op de vijf...

688
00:39:37,000 --> 00:39:38,543
Sorry, ja.

689
00:39:45,801 --> 00:39:49,137
Eén op de drie Amerikaanse vrouwen

690
00:39:49,221 --> 00:39:51,890
wordt ooit aangerand.

691
00:39:52,474 --> 00:39:56,228
Eén op de vijf Amerikaanse vrouwen
wordt verkracht.

692
00:39:57,229 --> 00:40:00,607
Volgens een recent onderzoek
zijn de Verenigde Staten

693
00:40:00,690 --> 00:40:04,277
een van de tien gevaarlijkste landen
voor vrouwen.

694
00:40:04,361 --> 00:40:07,489
Vanwege fysiek en seksueel geweld,
de sekshandel,

695
00:40:08,448 --> 00:40:12,410
beperkte toegang tot gezondheidszorg
of reproductieve zorg,

696
00:40:12,494 --> 00:40:14,079
dood in het kraambed,

697
00:40:14,788 --> 00:40:16,706
vooral voor zwarte vrouwen,

698
00:40:17,290 --> 00:40:18,625
wapengeweld.

699
00:40:21,044 --> 00:40:22,546
Even persoonlijk.

700
00:40:23,672 --> 00:40:26,883
Tien miljoen Amerikaanse vrouwen
ervaren geweld thuis.

701
00:40:27,634 --> 00:40:30,262
Mijn moeder woonde in zo'n huis.

702
00:40:30,637 --> 00:40:32,013
Mijn oma Betty ook.

703
00:40:32,597 --> 00:40:35,559
En mijn betovergrootmoeder Theresa
vast ook,

704
00:40:35,642 --> 00:40:38,061
ook al heb ik daar geen bewijs van,

705
00:40:38,145 --> 00:40:42,357
behalve het feit dat ze stierf
aan melancholie toen ze 36 was.

706
00:40:44,151 --> 00:40:46,820
Wil je mijn 'Oma Betty'-kaartjes geven?

707
00:40:48,029 --> 00:40:50,365
Ik wil even iets vertellen

708
00:40:50,448 --> 00:40:53,243
over mijn oma Betty
en gelijke bescherming.

709
00:40:53,326 --> 00:40:56,496
Ik ken deze verhalen heel goed.
Ik lees die liever voor.

710
00:40:57,080 --> 00:41:02,460
Mijn oma Betty trouwde met mijn opa
toen ze 19 was.

711
00:41:03,378 --> 00:41:06,256
Mijn opa was
volgens de familie 'een goede man'.

712
00:41:06,339 --> 00:41:09,426
Hij sloeg zijn vrouw en kinderen niet.

713
00:41:09,509 --> 00:41:11,761
Een houthakker van bijna twee meter,

714
00:41:11,845 --> 00:41:15,765
die hun eenkamerwoning
met zijn blote handen had gebouwd.

715
00:41:17,517 --> 00:41:20,812
Hij zou de bomen hebben omgehakt
om het huis te bouwen

716
00:41:20,896 --> 00:41:22,606
en het hout hebben gesleept

717
00:41:22,689 --> 00:41:26,484
van de voet van St. Helens,
op zijn rug als een paard.

718
00:41:26,568 --> 00:41:29,237
Dat deel heb ik nooit begrepen,

719
00:41:29,321 --> 00:41:30,697
want hij had een truck.

720
00:41:35,160 --> 00:41:37,954
Oma Betty en haar goede man
hadden twee kinderen

721
00:41:38,038 --> 00:41:40,248
toen mijn oma zwanger werd
van mijn moeder.

722
00:41:40,332 --> 00:41:41,958
Op een dag was ze onrustig.

723
00:41:42,042 --> 00:41:44,544
Ze wilde naar de jaarmarkt in Cowlitz.

724
00:41:44,628 --> 00:41:48,131
Mijn opa nam een extra dienst
voor de kaartjes.

725
00:41:48,215 --> 00:41:52,385
Hij en zijn partner Ray zaagden
een groenblijvende boom van 45 meter.

726
00:41:52,469 --> 00:41:57,265
Ze schatten de val verkeerd in
en hij viel op mijn opa en doodde hem.

727
00:41:57,682 --> 00:42:00,810
Mijn moeder werd geboren
toen mijn oma nog rouwde.

728
00:42:01,645 --> 00:42:04,481
De weduwe, oma Betty,
steunde haar drie kinderen

729
00:42:04,564 --> 00:42:07,150
door te serveren in het lokale restaurant.

730
00:42:07,234 --> 00:42:10,946
Een man genaamd Dick kwam daar vaak.

731
00:42:11,196 --> 00:42:13,823
Dick was kapper en heel knap.

732
00:42:13,907 --> 00:42:17,160
Mijn oma hield van knappe mannen.
Net als ik.

733
00:42:17,452 --> 00:42:20,247
Oma Betty trouwde vrij snel met Dick.

734
00:42:20,330 --> 00:42:23,124
En al vrij snel begon hij haar te slaan.

735
00:42:23,208 --> 00:42:24,626
Hij sloeg haar kinderen.

736
00:42:24,709 --> 00:42:27,963
Ze kregen samen nog drie kinderen.
Die sloeg hij ook.

737
00:42:29,339 --> 00:42:33,385
Toen mijn moeders zus 16 werd,
verkrachtte oma's man haar.

738
00:42:33,802 --> 00:42:37,055
Mijn tante raakte zwanger.
Ze ging weg om te bevallen.

739
00:42:37,138 --> 00:42:39,849
Hij verkrachtte haar weer.
Ze ging weer weg.

740
00:42:39,933 --> 00:42:43,103
Ze kwam terug
na de geboorte van een tweede kind

741
00:42:43,186 --> 00:42:45,563
en studeerde af als beste van de klas.

742
00:42:45,647 --> 00:42:49,567
Al die kinderen zijn
best gelukkig geworden.

743
00:42:50,068 --> 00:42:51,736
Echt, wonderbaarlijk genoeg.

744
00:42:51,820 --> 00:42:54,155
Ze hebben gezinnen waar ze van houden

745
00:42:54,239 --> 00:42:58,368
en banen die ze,
zoals de meesten, wel leuk vinden.

746
00:42:58,451 --> 00:43:02,080
Niemand heeft het misbruik voortgezet
dat was toegebracht.

747
00:43:02,163 --> 00:43:05,208
Ik hoor niet
meteen naar het einde te gaan,

748
00:43:05,292 --> 00:43:09,462
maar ik wil niet dat jullie
de rest van het stuk bezorgd zijn.

749
00:43:09,546 --> 00:43:12,340
Ze zijn in orde.
Zoals zoveel mensen in het land

750
00:43:12,424 --> 00:43:16,469
die soortgelijke dingen meemaken,
zijn ze hoofdzakelijk in orde.

751
00:43:17,887 --> 00:43:19,222
Ik...

752
00:43:20,348 --> 00:43:24,144
Ik was zo boos op mijn moeder
toen ze dat vertelde.

753
00:43:24,227 --> 00:43:28,857
Ze vertelde het toen ik 15 was
en ik was woedend,

754
00:43:28,940 --> 00:43:31,693
want ik was
een heel heteroseksueel, 15-jarig meisje.

755
00:43:31,776 --> 00:43:34,738
Ik wilde constant met jongens zoenen.

756
00:43:34,821 --> 00:43:38,908
Ik wilde niet denken dat ze
gewelddadig konden zijn of verkrachters.

757
00:43:38,992 --> 00:43:42,412
Ze konden problemen hebben.
Dat vond ik geweldig.

758
00:43:42,704 --> 00:43:47,083
Een berooide dansleraar
in een vakantieoord in de Catskills.

759
00:43:49,294 --> 00:43:52,464
Wat ik tegen mijn moeder zei, was:

760
00:43:52,547 --> 00:43:56,092
'Waarom vluchtte oma Betty
niet met jullie?'

761
00:43:56,176 --> 00:43:58,261
En mijn moeder had geen antwoord.

762
00:43:58,345 --> 00:44:01,806
Ze ging naar haar kamer,
sloot de deur en bleef daar.

763
00:44:01,890 --> 00:44:05,643
Mijn vader nam me apart
en legde me uit

764
00:44:06,478 --> 00:44:09,981
dat oma Betty niet kon vluchten
omdat ze ziek was.

765
00:44:10,482 --> 00:44:14,861
Ze had iets wat vrouwen krijgen.
Het 'mishandelde-vrouwen-syndroom'.

766
00:44:14,944 --> 00:44:17,155
Ik was daar zo door in de war.

767
00:44:17,238 --> 00:44:19,491
'O, nee. Hoe krijg je dat?'

768
00:44:19,574 --> 00:44:21,951
En als je mijn oma Betty had ontmoet,

769
00:44:22,035 --> 00:44:24,954
had je dat
een absurde omschrijving gevonden.

770
00:44:25,038 --> 00:44:27,040
Ze was zo'n 1,80 meter.

771
00:44:27,123 --> 00:44:31,628
Ze had enorme spieren,
wilde, zwarte haren. Prachtig.

772
00:44:32,295 --> 00:44:36,716
Ze was serveerster en vlotter.

773
00:44:36,800 --> 00:44:39,928
Dan sta je op boomstammen
in een woeste rivier

774
00:44:40,011 --> 00:44:41,596
met een enorme stok

775
00:44:41,679 --> 00:44:45,767
en de hele dag duw je
de boomstammen de rivier af tot ze...

776
00:44:46,309 --> 00:44:49,104
Ik weet niet
wat er met de boomstammen gebeurt.

777
00:44:53,441 --> 00:44:57,195
Dit is mijn favoriete onderdeel
van de hele show.

778
00:45:00,407 --> 00:45:04,494
En hij kan me niet stoppen,
want ik heb niets voor hem geschreven.

779
00:45:08,123 --> 00:45:11,459
Dit was trouwens
niet mijn oma's droombaan.

780
00:45:11,543 --> 00:45:14,838
Ze wilde van kleins af aan
al schilder worden.

781
00:45:14,921 --> 00:45:18,967
Ze leerde zichzelf schilderen
door Picasso te kopiëren, haar favoriet,

782
00:45:19,050 --> 00:45:22,679
dus haar kleine eenkamerwoning
stond vol allerlei

783
00:45:22,762 --> 00:45:25,306
lelijke Picasso-reproducties

784
00:45:25,390 --> 00:45:28,685
en toen ik klein was,
dacht ik dat ze van haar waren.

785
00:45:28,768 --> 00:45:32,564
Op de middelbare school
besefte ik dat Picasso, niet oma Betty,

786
00:45:32,647 --> 00:45:34,816
Huilende vrouw had uitgevonden.

787
00:45:36,317 --> 00:45:38,361
Als ik praat over

788
00:45:38,445 --> 00:45:41,531
wat de vrouwen in mijn familie
wilden worden,

789
00:45:41,614 --> 00:45:44,075
gebeuren er rare dingen in mijn lichaam.

790
00:45:44,159 --> 00:45:47,745
Ik heb een jaar rugpijn gehad

791
00:45:47,829 --> 00:45:50,790
en mijn keel knijpt zich dicht

792
00:45:50,874 --> 00:45:54,085
en ik kan niet praten en...

793
00:45:56,713 --> 00:45:59,716
Ik heb een schilderij van mijn oma
in mijn huis.

794
00:46:01,551 --> 00:46:04,220
Ze kon best goed schilderen,

795
00:46:04,304 --> 00:46:07,807
maar ze heeft nooit iets geschilderd
dat van haar was.

796
00:46:14,355 --> 00:46:17,901
Jean en ik gingen naar oma Betty

797
00:46:17,984 --> 00:46:19,861
op weg naar mijn abortus

798
00:46:19,944 --> 00:46:22,030
en ik wilde het haar vertellen.

799
00:46:22,113 --> 00:46:24,407
Ik dacht dat ze blij zou zijn.

800
00:46:24,491 --> 00:46:27,285
Mijn overgrootmoeder Bricken
had 16 kinderen.

801
00:46:27,368 --> 00:46:30,747
Oma Betty had zes kinderen
en een gewelddadige man.

802
00:46:30,830 --> 00:46:32,874
ik dacht dat ze blij zou zijn

803
00:46:32,957 --> 00:46:35,793
dat ik iets anders
met mijn leven kon doen.

804
00:46:35,877 --> 00:46:38,588
Maar na mijn moeders reactie dacht ik...

805
00:46:38,671 --> 00:46:40,632
Ik vertelde het haar bijna.

806
00:46:40,715 --> 00:46:43,176
Ze maakte geweldige cakejes.

807
00:46:43,259 --> 00:46:45,136
Ik zat aan tafel en zei bijna:

808
00:46:45,220 --> 00:46:47,055
'Oma Betty, ik ben zwanger.'

809
00:46:47,472 --> 00:46:49,724
In plaats daarvan zei ik:

810
00:46:49,807 --> 00:46:52,352
'Oma Betty, ik mis George.'

811
00:46:53,686 --> 00:46:55,605
Geen idee waarom ik dat zei.

812
00:46:55,688 --> 00:46:59,359
George was een sokaapje
dat ze had gemaakt toen ik drie was.

813
00:46:59,442 --> 00:47:03,112
Ik hield van dat sokaapje.
Ik heb hem vermoord met liefde.

814
00:47:03,196 --> 00:47:05,031
Hij miste een oog, een staart.

815
00:47:05,114 --> 00:47:08,284
Ik kreeg een schoenendoos
en maakte een kist voor hem.

816
00:47:08,368 --> 00:47:10,537
En ik zei tegen oma Betty

817
00:47:10,620 --> 00:47:13,790
dat ik wilde
dat George mee kon naar Siberië.

818
00:47:13,873 --> 00:47:17,919
En mijn oma zei...
Want ze was heel nuchter, maar

819
00:47:18,002 --> 00:47:22,215
de volgende kerst
had ze een nieuw sokaapje gemaakt

820
00:47:22,298 --> 00:47:24,551
en helemaal naar Rusland gestuurd

821
00:47:24,634 --> 00:47:28,221
en ik noemde dit nieuwe sokaapje
'George II'.

822
00:47:29,055 --> 00:47:30,848
En toen ik 40 werd,

823
00:47:30,932 --> 00:47:34,686
vond ik dat George II eenzaam was
en een vriend nodig had.

824
00:47:34,769 --> 00:47:37,772
Daarom kocht ik
een rood met wit gestreept aapje

825
00:47:37,855 --> 00:47:40,900
dat ik 'George II's vriend' noemde.

826
00:47:41,401 --> 00:47:43,069
En nog steeds...

827
00:47:44,153 --> 00:47:45,572
Ik ben getrouwd.

828
00:47:48,241 --> 00:47:52,453
Nog steeds is George II's vriend
de belangrijkste in mijn leven.

829
00:47:54,080 --> 00:47:58,293
Jullie vragen je vast af
wat dit met de clausule te maken heeft.

830
00:48:00,295 --> 00:48:03,673
Hoe het ook voelt
en wat sommigen ook denken,

831
00:48:03,756 --> 00:48:06,259
dit stuk is heel zorgvuldig opgebouwd.

832
00:48:08,928 --> 00:48:11,931
Niet mijn schuld
dat jullie de structuur niet zien.

833
00:48:12,473 --> 00:48:17,312
In 2005 werd het 14e amendement

834
00:48:18,104 --> 00:48:22,025
aangehaald in de zaak
Castle Rock vs Gonzales.

835
00:48:23,318 --> 00:48:26,821
Jessica Gonzales had
een straatverbod gekregen

836
00:48:26,904 --> 00:48:29,115
tegen haar gewelddadige man.

837
00:48:29,198 --> 00:48:32,160
Een maand later
ontvoerde hij hun drie dochters.

838
00:48:32,493 --> 00:48:36,039
Jessica was doodsbang
en belde de politie zeven keer.

839
00:48:36,122 --> 00:48:38,833
Ze ging twee keer zelf naar het bureau

840
00:48:38,916 --> 00:48:43,212
om het straatverbod te tonen
en hun te smeken haar dochters te zoeken.

841
00:48:43,296 --> 00:48:45,965
De politie weigerde haar te helpen

842
00:48:46,049 --> 00:48:48,635
en vroeg haar
hen niet meer lastig te vallen.

843
00:48:50,219 --> 00:48:54,307
Tegen de ochtend had Mr. Gonzales
een semi-automatisch wapen gekocht

844
00:48:54,390 --> 00:48:58,019
terwijl hun dochters in de auto wachtten
en heeft hen vermoord.

845
00:48:58,936 --> 00:49:00,438
Jessica Gonzales,

846
00:49:01,606 --> 00:49:03,733
die nu Lenahan heet...

847
00:49:04,734 --> 00:49:09,364
Jessica Lenahan klaagde heel dapper
de politie van Castle Rock aan

848
00:49:09,447 --> 00:49:12,408
voor het nalaten
haar en haar kinderen te beschermen.

849
00:49:12,825 --> 00:49:15,536
De staat Colorado had
net een wet aangenomen

850
00:49:15,620 --> 00:49:19,666
die de arrestatie vereist
van iemand die een straatverbod schendt.

851
00:49:19,749 --> 00:49:22,502
Jessica klaagde hen aan en won.

852
00:49:23,961 --> 00:49:25,546
De stad ging in beroep,

853
00:49:26,255 --> 00:49:29,258
helemaal tot het Hooggerechtshof

854
00:49:29,342 --> 00:49:32,720
en dit hof, onder Antonin Scalia,

855
00:49:33,304 --> 00:49:37,141
verwierp haar zaak,
verklaarde de wet ongeldig

856
00:49:37,225 --> 00:49:39,644
en stripte de Wet Geweld Tegen Vrouwen

857
00:49:39,727 --> 00:49:43,564
door te oordelen dat de politie
geen grondwettelijke verplichting had

858
00:49:43,648 --> 00:49:46,526
om Jessica of haar dochters te beschermen.

859
00:49:47,360 --> 00:49:50,822
Ik heb zo vaak naar deze zaak geluisterd.

860
00:49:53,741 --> 00:49:57,036
En wat ik merk als ik de rechters hoor...

861
00:49:59,580 --> 00:50:02,083
Ze praten heel weinig

862
00:50:02,166 --> 00:50:04,877
over Jessica Lenahan als mens.

863
00:50:05,670 --> 00:50:08,172
Ze praten niet over haar dochters.

864
00:50:08,256 --> 00:50:11,718
Rebecca van tien. Katheryn van acht.

865
00:50:11,801 --> 00:50:13,594
En Leslie van zeven.

866
00:50:14,846 --> 00:50:20,810
In plaats daarvan discussieerden ze
heel lang over het woord 'zal'.

867
00:50:21,769 --> 00:50:25,857
In de zin: 'De politie zal
een straatverbod afdwingen.'

868
00:50:25,940 --> 00:50:28,276
En ik begrijp, zelfs als leek,

869
00:50:28,359 --> 00:50:30,570
dat exacte taal cruciaal is in wetgeving,

870
00:50:30,653 --> 00:50:33,322
maar de balans tussen die twee dingen...

871
00:50:34,449 --> 00:50:38,953
Rechters Scalia en Breyer
kregen zelfs discussie

872
00:50:39,036 --> 00:50:43,166
over of de ander wel begreep
wat 'zal' betekende.

873
00:50:43,249 --> 00:50:44,125
Terri?

874
00:50:44,959 --> 00:50:48,921
Wacht, ik dacht
dat het over de staatswetgeving ging

875
00:50:49,005 --> 00:50:51,632
en of 'zal' wel 'zal' betekent.

876
00:50:51,716 --> 00:50:55,678
Is het een kwestie van staatswetgeving

877
00:50:55,928 --> 00:50:57,221
als het 'zal' betekent

878
00:50:57,305 --> 00:51:01,726
of er dan eigendomsrechten zijn
voor de Federale Grondwet?

879
00:51:01,809 --> 00:51:05,146
-Nee, rechter Scalia...
-Als 'zal' 'zal' betekent.

880
00:51:06,314 --> 00:51:07,982
Er kan een statuut zijn

881
00:51:08,065 --> 00:51:11,152
dat zegt dat de brandweer
op branden zal reageren.

882
00:51:11,319 --> 00:51:14,697
De politie zal op misdaden reageren.

883
00:51:15,615 --> 00:51:20,495
Het leger zal op aanvallen reageren.

884
00:51:21,162 --> 00:51:24,582
Zelfs het woord 'zal'
betekent niet per se...

885
00:51:25,541 --> 00:51:29,462
Scalia besloot
dat 'zal' niet 'moet' betekende,

886
00:51:29,545 --> 00:51:31,881
wat ik heel verwarrend vind,

887
00:51:31,964 --> 00:51:34,258
want hij was een toegewijde katholiek.

888
00:51:39,263 --> 00:51:42,391
Sommige grondwetsgeleerden
noemen dit besluit

889
00:51:42,475 --> 00:51:44,977
de dood van het 14e amendement
voor vrouwen.

890
00:51:45,061 --> 00:51:49,023
We kunnen niet meer naar onze regering

891
00:51:49,106 --> 00:51:53,194
of de Grondwet kijken voor bescherming
tegen fysiek en seksueel geweld.

892
00:51:53,277 --> 00:51:56,030
Het is het ergst voor vrouwen van kleur,

893
00:51:56,531 --> 00:52:00,493
transvrouwen, niet-binaire
en binaire transgenders,

894
00:52:00,576 --> 00:52:03,287
mindervalide vrouwen, inheemse vrouwen,

895
00:52:03,371 --> 00:52:06,791
die het meeste geweld te verduren krijgen.
Het is vreselijk.

896
00:52:06,874 --> 00:52:09,377
Het doodt vrouwen
met een immigratieachtergrond.

897
00:52:09,460 --> 00:52:12,088
en hun kinderen die vluchten voor geweld.

898
00:52:13,339 --> 00:52:17,969
Ik wilde echt begrijpen waarom.

899
00:52:18,970 --> 00:52:20,888
Hoe ze dit besloten hebben.

900
00:52:20,972 --> 00:52:24,141
Misschien komt het
door het geweld in mijn familie.

901
00:52:24,225 --> 00:52:25,768
Ik moest het begrijpen.

902
00:52:26,143 --> 00:52:29,105
Ik sprak meerdere grondwetsgeleerden

903
00:52:30,690 --> 00:52:32,316
en ik heb dit ontdekt.

904
00:52:34,569 --> 00:52:36,696
Ik heb gehoord over twee soorten rechten.

905
00:52:37,697 --> 00:52:40,324
Negatieve en positieve rechten.

906
00:52:41,242 --> 00:52:45,121
Negatieve rechten zorgen
dat de regering ons niets ontneemt

907
00:52:45,204 --> 00:52:46,956
en ons niet opsluit of doodt.

908
00:52:47,665 --> 00:52:49,667
Positieve rechten zijn actief.

909
00:52:50,167 --> 00:52:53,379
Dingen die de regering moet doen of geven.

910
00:52:53,462 --> 00:52:57,550
Dingen als het recht
op een eerlijk proces,

911
00:52:58,050 --> 00:52:59,218
op een advocaat

912
00:52:59,594 --> 00:53:02,138
en in sommige landen op gezondheidszorg.

913
00:53:04,181 --> 00:53:07,977
Onze Grondwet gaat hoofdzakelijk,
op wat uitzonderingen na,

914
00:53:08,060 --> 00:53:09,854
over negatieve rechten.

915
00:53:09,937 --> 00:53:13,691
Ontworpen om de makers ervan
en hun bezit te beschermen,

916
00:53:13,774 --> 00:53:17,028
hun bezit dat soms uit mensen bestond,
tegen de regering.

917
00:53:17,111 --> 00:53:20,531
Deels daardoor besloten ze
dat Jessica Lenahan

918
00:53:20,615 --> 00:53:24,410
geen recht had op actieve, positieve
bescherming door de politie.

919
00:53:24,493 --> 00:53:28,915
En als het amendement over gelijke rechten
was goedgekeurd,

920
00:53:28,998 --> 00:53:32,001
had ze misschien
wel recht gehad op bescherming.

921
00:53:32,084 --> 00:53:36,631
Toen begreep ik waarom mijn moeder huilde
toen dat niet werd aangenomen.

922
00:53:40,885 --> 00:53:43,554
Wat ik nu probeer te begrijpen,

923
00:53:44,305 --> 00:53:47,391
is wat het betekent als deze Grondwet

924
00:53:47,475 --> 00:53:50,311
ons niet beschermt
tegen geweld door mannen.

925
00:53:51,270 --> 00:53:53,064
Ik wil mannen niet zwartmaken.

926
00:53:53,147 --> 00:53:56,317
Ik houd van mannen.
Echt. Ik houd van jullie.

927
00:53:57,443 --> 00:53:59,654
Ik ben de dochter van een vader.

928
00:54:04,617 --> 00:54:07,244
Maar de feiten zijn zo extreem.

929
00:54:07,328 --> 00:54:08,704
Ik had echt geen idee.

930
00:54:08,788 --> 00:54:10,623
Het leek me interessant

931
00:54:10,706 --> 00:54:13,334
deze opdracht serieus te nemen

932
00:54:13,417 --> 00:54:17,630
en een band te vinden
tussen mijn leven en deze Grondwet.

933
00:54:17,713 --> 00:54:21,467
Toen ontdekte ik
dat er in deze eeuw, de 21e eeuw,

934
00:54:21,550 --> 00:54:25,054
meer Amerikaanse vrouwen zijn vermoord
door hun mannelijke partners

935
00:54:25,137 --> 00:54:28,140
dan er Amerikanen zijn gestorven
in oorlogen.

936
00:54:28,224 --> 00:54:29,934
Inclusief 11 september.

937
00:54:31,352 --> 00:54:32,311
Dat...

938
00:54:33,813 --> 00:54:37,942
Dat is niet het aantal vrouwen
dat is vermoord door mannen in dit land,

939
00:54:38,025 --> 00:54:39,944
maar het aantal vrouwen

940
00:54:40,027 --> 00:54:43,364
dat is vermoord door de mannen
die van hen zouden houden.

941
00:54:45,616 --> 00:54:46,742
Dat is...

942
00:54:49,787 --> 00:54:54,417
De statistieken zijn zo overweldigend.

943
00:54:56,627 --> 00:54:59,714
Ik moet het vergeten
om de dag door te komen.

944
00:55:00,756 --> 00:55:04,301
Maar je kunt het niet vergeten.

945
00:55:06,137 --> 00:55:08,389
Zelfs als je de statistieken niet kent,

946
00:55:09,557 --> 00:55:12,977
is de waarheid er altijd.

947
00:55:15,229 --> 00:55:16,647
De waarheid van

948
00:55:19,108 --> 00:55:22,028
het buitensporige geweld
tegen vrouwenlichamen

949
00:55:22,695 --> 00:55:26,032
ligt altijd onder de oppervlakte,

950
00:55:28,659 --> 00:55:29,660
zoemend.

951
00:55:47,511 --> 00:55:49,055
Toen ik 17 was,

952
00:55:50,181 --> 00:55:53,225
ging ik met het geld
van jouw wedstrijd studeren.

953
00:55:53,309 --> 00:55:55,394
Ik ging rechten studeren.

954
00:55:55,478 --> 00:55:58,147
En ik deed auditie voor Red Noses,

955
00:55:58,230 --> 00:56:01,859
over een middeleeuwse theatergroep
en de pest.

956
00:56:01,942 --> 00:56:04,361
Ik was
een eenbenige tapdanseres die stierf.

957
00:56:05,362 --> 00:56:07,990
Na de eerste repetitie
vroeg een laatstejaars

958
00:56:08,074 --> 00:56:10,367
of ik wilde meerijden en ik zei: 'Oké.'

959
00:56:10,451 --> 00:56:13,329
Toen we bij m'n kamer kwamen, zei hij:

960
00:56:13,412 --> 00:56:16,207
'Ik wil je al zo lang kussen',
wat raar was.

961
00:56:16,290 --> 00:56:18,000
We kenden elkaar pas drie uur.

962
00:56:18,084 --> 00:56:21,128
Maar hij was leuk, dus ik kuste hem

963
00:56:21,212 --> 00:56:23,964
en ineens trok hij mijn broek uit.

964
00:56:24,673 --> 00:56:25,966
En...

965
00:56:27,009 --> 00:56:29,720
Ik was zo slim toen ik 17 was.

966
00:56:29,804 --> 00:56:31,931
Veel slimmer dan nu.

967
00:56:32,014 --> 00:56:34,350
En ik had alles gelezen, dacht ik.

968
00:56:34,433 --> 00:56:37,937
Gloria Steinem, bell hooks en Audre Lorde.

969
00:56:38,020 --> 00:56:40,397
Ik volgde
Feminist Studies voor gevorderden.

970
00:56:40,481 --> 00:56:43,734
Toch besloot ik seks met hem te hebben,

971
00:56:43,818 --> 00:56:46,487
want dat leek me wel zo beleefd.

972
00:56:48,864 --> 00:56:50,157
Dacht ik.

973
00:56:53,035 --> 00:56:55,162
Maar nu weet ik het niet.

974
00:56:55,246 --> 00:56:57,665
Want toen ik in de auto zat,

975
00:56:57,998 --> 00:57:00,167
was het heel donker buiten.

976
00:57:00,668 --> 00:57:02,753
Ik keek rond.

977
00:57:03,254 --> 00:57:07,633
Er was niemand op straat.
Mijn kamer was aan de rand van de campus.

978
00:57:07,716 --> 00:57:12,221
Ik had een misselijk gevoel in mijn maag

979
00:57:13,097 --> 00:57:15,224
en een vluchtige gedachte,

980
00:57:16,642 --> 00:57:19,520
bijna niet onder woorden te brengen.

981
00:57:19,603 --> 00:57:22,523
Maar als ik die hardop moet zeggen,
zou die zo klinken:

982
00:57:23,524 --> 00:57:24,775
'Blijf in leven.'

983
00:57:28,404 --> 00:57:29,572
Wat...

984
00:57:32,158 --> 00:57:35,953
Heel raar,
want hij zou me niets hebben aangedaan.

985
00:57:37,037 --> 00:57:40,833
Dat weet ik. We zijn nog steeds vrienden.

986
00:57:42,042 --> 00:57:43,919
Vrienden op Facebook.

987
00:57:47,715 --> 00:57:50,509
Ik wist het 99% zeker,

988
00:57:50,593 --> 00:57:53,762
dus waarom vreesde ik dan voor mijn leven?

989
00:57:57,057 --> 00:57:59,143
Kun je de Hammurabi-kaartjes voorlezen?

990
00:58:05,357 --> 00:58:07,610
'De eerste wet over huiselijk geweld

991
00:58:07,693 --> 00:58:09,904
'komt van Hammurabi in 1800 v. Chr.

992
00:58:09,987 --> 00:58:12,364
'Een man mocht straffen opleggen

993
00:58:12,448 --> 00:58:14,783
'aan elk gezinslid om welke reden dan ook.

994
00:58:14,867 --> 00:58:18,662
'Volgens de Pater Familias mocht een man
zijn vrouw doden voor overspel

995
00:58:18,746 --> 00:58:20,748
'of rondlopen zonder gezichtsbedekking.

996
00:58:20,831 --> 00:58:23,626
'In de Renaissance,
toen te veel vrouwen en kinderen

997
00:58:23,709 --> 00:58:26,128
'werden doodgeslagen,
wat de economie schaadde,

998
00:58:26,212 --> 00:58:29,340
'mochten mannen geen sporen nalaten.

999
00:58:29,423 --> 00:58:32,718
'In Engeland in de 18e eeuw
mocht een man z'n vrouw slaan

1000
00:58:32,801 --> 00:58:34,887
'met een zweep niet dikker dan zijn duim.

1001
00:58:34,970 --> 00:58:38,307
'Daar zou 'rule of thumb'
vandaan zijn gekomen,

1002
00:58:38,390 --> 00:58:39,558
'maar dat is niet zo.'

1003
00:58:39,642 --> 00:58:40,726
Wat ik zei,

1004
00:58:40,809 --> 00:58:44,480
over de verhouding
tussen mannen en vrouwen in Washington?

1005
00:58:44,563 --> 00:58:47,816
Dat is niet zo.
Dat zei mijn geschiedenisleraar.

1006
00:58:47,900 --> 00:58:51,612
Er waren duizenden vrouwen in Washington.

1007
00:58:51,695 --> 00:58:54,531
Van de Salish-stammen,
de Wenatchee-stammen.

1008
00:58:54,615 --> 00:58:58,494
Sommigen trouwden
al 100 jaar met witte mannen

1009
00:58:58,577 --> 00:59:02,623
en volgens hun dagboeken
waren die huwelijken best goed.

1010
00:59:02,706 --> 00:59:04,375
Die stammen waren egalitair.

1011
00:59:04,458 --> 00:59:08,462
Vrouwen konden priester worden,
vertaler, botenbouwer.

1012
00:59:08,545 --> 00:59:10,798
Toen werd Washington een staat,

1013
00:59:10,881 --> 00:59:13,968
onder de Grondwet die ik aanbad,

1014
00:59:14,051 --> 00:59:17,221
waardoor inheemse vrouwen
niet meer als mens werden gezien

1015
00:59:17,304 --> 00:59:21,016
en de huwelijken illegaal werden.
Toen haalden ze witte vrouwen

1016
00:59:21,100 --> 00:59:24,228
zoals mijn betovergrootmoeder Theresa.
Toe maar.

1017
00:59:24,311 --> 00:59:26,230
'In 1910 zei het Hooggerechtshof

1018
00:59:26,313 --> 00:59:29,316
'dat een vrouw
haar man niet kon aanklagen,

1019
00:59:29,400 --> 00:59:32,486
'omdat het zou leiden
tot allerlei beschuldigingen

1020
00:59:32,569 --> 00:59:34,238
'tussen echtgenoten.

1021
00:59:34,321 --> 00:59:36,156
'In 1977 zei Californië

1022
00:59:36,240 --> 00:59:39,076
'dat vrouwen die mannen
aanklagen wegens mishandeling

1023
00:59:39,159 --> 00:59:42,371
'erger gewond moesten zijn
dan normaal nodig was.

1024
00:59:42,454 --> 00:59:45,207
'In 2005 mocht Jessica Lenahan

1025
00:59:45,291 --> 00:59:47,501
'de politie van Castle Rock niet aanklagen

1026
00:59:47,584 --> 00:59:49,920
'wegens het gebrek aan bescherming.

1027
00:59:50,004 --> 00:59:53,507
'In 2014 zei de Inter-Amerikaanse
Commissie voor Mensenrechten

1028
00:59:53,590 --> 00:59:57,261
'dat de VS
hun grondrechten hadden geschonden.'

1029
00:59:57,344 --> 00:59:59,722
Bedankt, Mike. Dit is Mike.

1030
00:59:59,805 --> 01:00:03,183
Hij is geweldig, een geweldige acteur en

1031
01:00:03,267 --> 01:00:07,438
toen ik besefte dat ik hier
over zo veel geweld moest praten,

1032
01:00:07,521 --> 01:00:10,899
wilde ik positieve, mannelijke energie
bij me hebben.

1033
01:00:20,659 --> 01:00:22,828
Ik sta voor iemand uit haar leven.

1034
01:00:22,911 --> 01:00:26,290
Mel Yonkin, een legionair.

1035
01:00:26,373 --> 01:00:28,208
Hij vocht in de Tweede Wereldoorlog.

1036
01:00:28,959 --> 01:00:32,588
Een heel lieve man,
die de wereld rondreisde

1037
01:00:32,671 --> 01:00:35,424
met Heidi en haar gezin,
naar elke wedstrijd.

1038
01:00:35,507 --> 01:00:37,968
Hij zei altijd hoe trots hij was

1039
01:00:38,052 --> 01:00:40,554
en als ze won, kreeg hij traanogen.

1040
01:00:40,637 --> 01:00:42,014
Hij veinsde verkoudheid.

1041
01:00:44,141 --> 01:00:46,769
Ik was opgewonden
toen Heidi me vroeg mee te doen,

1042
01:00:46,852 --> 01:00:49,355
hoewel het
een grote verantwoordelijkheid is

1043
01:00:49,438 --> 01:00:51,940
te staan
voor 'positieve, mannelijke energie'.

1044
01:00:52,524 --> 01:00:55,903
Ik heb me jaren
niet in een hokje laten stoppen.

1045
01:00:55,986 --> 01:00:59,406
Ik vond
dat ik 'genderneutrale' energie had.

1046
01:00:59,490 --> 01:01:01,867
Ik presenteer me altijd als man,

1047
01:01:01,950 --> 01:01:04,995
dus soms lijkt dat wat bevoorrecht.

1048
01:01:05,079 --> 01:01:08,248
Ik was ook verliefd op Patrick Swayze

1049
01:01:08,332 --> 01:01:10,667
toen ik jonger was, net als Heidi,

1050
01:01:11,543 --> 01:01:14,630
maar ik vond Mel Gibson leuker.

1051
01:01:16,882 --> 01:01:18,300
Ja, ik weet het.

1052
01:01:21,011 --> 01:01:25,057
Ik wilde hem zijn
in de film The Road Warrior.

1053
01:01:25,140 --> 01:01:27,810
Ik had het er met mijn vrienden over.

1054
01:01:27,893 --> 01:01:30,687
'Ik wil een blonde lok boven mijn oor.'

1055
01:01:30,771 --> 01:01:32,147
Zoals Mel in de film.

1056
01:01:32,231 --> 01:01:34,566
Ik vond m'n Australische accent hilarisch.

1057
01:01:34,650 --> 01:01:36,860
Jullie hebben het gehoord. Het is Cockney.

1058
01:01:37,736 --> 01:01:41,990
Interessant, want mijn vader
is een Britse arbeider en immigrant,

1059
01:01:42,074 --> 01:01:45,411
maar geen Cockney.
Hij komt uit Wales en Yorkshire,

1060
01:01:45,494 --> 01:01:47,496
twee totaal andere accenten.

1061
01:01:47,579 --> 01:01:50,082
Die zal ik niet voordoen. Graag gedaan.

1062
01:01:50,165 --> 01:01:52,209
Mijn vader is enorm charmant,

1063
01:01:52,292 --> 01:01:53,919
m'n vrienden zijn dol op 'm

1064
01:01:54,002 --> 01:01:57,798
en als kind
bewonderde ik zijn mannelijke charisma,

1065
01:01:57,881 --> 01:02:00,843
maar wist ik dat het deels geacteerd was.

1066
01:02:00,926 --> 01:02:04,555
Hij had bijvoorbeeld een bakkie-fase.

1067
01:02:04,638 --> 01:02:08,934
Ik zat op de middelbare school,
we reden in verschillende auto's

1068
01:02:09,017 --> 01:02:11,728
en hij wilde contact via bakkies.

1069
01:02:11,812 --> 01:02:14,982
Hij zei dan:
'Linksaf bij de volgende afslag.'

1070
01:02:15,065 --> 01:02:18,193
En ik zei: 'Wanneer is het plaspauze?'

1071
01:02:18,277 --> 01:02:22,698
Een keer brak een andere stem in:
'Er zijn homo's aan de lijn.'

1072
01:02:22,781 --> 01:02:26,994
Een vrachtwagenchauffeur of zo,
een diepere mannenstem dan van ons.

1073
01:02:27,077 --> 01:02:30,372
Het bleef vreselijk stil.
Een knoop in mijn maag.

1074
01:02:30,456 --> 01:02:34,209
Sliste mijn vader per ongeluk? Of ik?

1075
01:02:34,334 --> 01:02:37,629
Toen zei mijn vader:
'En een flikker luistert mee.'

1076
01:02:41,258 --> 01:02:45,095
Was dat een goede redding of...

1077
01:02:46,805 --> 01:02:48,307
Ik was nog niet uit de kast.

1078
01:02:48,390 --> 01:02:52,561
Hij zou dat nooit hebben gezegd
als hij wist dat ik homo was.

1079
01:02:52,686 --> 01:02:56,023
Ik wist niet eens echt dat ik homo was.

1080
01:02:56,899 --> 01:03:00,319
Ik noemde mijn geaardheid 'nerd'.

1081
01:03:04,406 --> 01:03:06,033
Wat jaren later studeerde ik.

1082
01:03:06,116 --> 01:03:09,495
Ik ging van Maine naar Boston
om bij m'n vriendin te wonen.

1083
01:03:09,578 --> 01:03:10,871
Ik datete vrouwen.

1084
01:03:10,954 --> 01:03:15,125
Ik droeg
een grijsblauw gilet van YSL als shirt,

1085
01:03:15,209 --> 01:03:19,630
een strakke, katoenen short
met grote, rode, witte en blauwe strepen

1086
01:03:20,422 --> 01:03:25,052
en bruine enkellaarsjes
met pluizige, roze sokken erbovenuit.

1087
01:03:25,135 --> 01:03:27,763
Mijn vader zag me toen ik wegging en zei:

1088
01:03:27,846 --> 01:03:30,265
'Belachelijk. Dat kun je niet aan.'

1089
01:03:30,349 --> 01:03:33,519
Hij wilde me beschermen,
maar hij had een punt.

1090
01:03:33,602 --> 01:03:37,022
Een paar jaar later was ik in New York

1091
01:03:37,105 --> 01:03:38,607
met vier vrienden.

1092
01:03:38,690 --> 01:03:42,528
We liepen van het café Tunnel
naar een ander café, The Bar,

1093
01:03:42,611 --> 01:03:45,364
in East Village, bij de F-trein.

1094
01:03:45,447 --> 01:03:49,243
Ik droeg zwarte, nylon hotpants
van Patricia Field

1095
01:03:50,619 --> 01:03:52,746
met rode, fluwelen stippen erop.

1096
01:03:52,829 --> 01:03:56,959
We kwamen langs wat tieners
en een van hen stompte me in mijn gezicht.

1097
01:03:58,377 --> 01:04:02,381
Nu ik ouder ben,
presenteer ik me makkelijker

1098
01:04:02,464 --> 01:04:04,841
als gewone man.

1099
01:04:07,261 --> 01:04:08,762
Het voelt...

1100
01:04:10,847 --> 01:04:14,226
Meer als mezelf, denk ik.

1101
01:04:17,396 --> 01:04:19,731
Wat jaren geleden was ik in Baltimore

1102
01:04:19,815 --> 01:04:22,651
en ik was in een sportbar, Pickles Pub.

1103
01:04:22,734 --> 01:04:26,238
Een man aan de bar was
zo'n 1,90 meter, ruim 100 kilogram.

1104
01:04:26,321 --> 01:04:28,156
Een grote, kale, witte man.

1105
01:04:28,240 --> 01:04:32,661
Achter de bar stond een vrouw
die bestellingen opnam.

1106
01:04:32,744 --> 01:04:36,290
De man zei: 'Wil je haar niet neuken?'

1107
01:04:37,791 --> 01:04:41,461
Er viel een rare stilte.
Hoe moest ik reageren?

1108
01:04:41,545 --> 01:04:43,463
Vroeg hij dat echt?

1109
01:04:43,547 --> 01:04:47,551
Wilde hij weten of ik homo was?

1110
01:04:49,303 --> 01:04:50,929
Was hij in staat tot geweld?

1111
01:04:51,013 --> 01:04:53,223
Voelde de vrouw achter de bar zich

1112
01:04:53,307 --> 01:04:55,809
zoals jij je toen voelde in de auto?

1113
01:04:55,892 --> 01:05:00,188
Fysiek was hij een beest,
maar toch voelde ik sympathie voor hem.

1114
01:05:01,064 --> 01:05:05,068
Ik sloeg hem op zijn rug
en zei: 'Succes, man.'

1115
01:05:05,152 --> 01:05:07,029
En ik liep naar buiten.

1116
01:05:11,450 --> 01:05:14,911
Ik zou het geweldig vinden
als dit allemaal weg kon.

1117
01:05:16,079 --> 01:05:18,874
De wedstrijd. Alles.

1118
01:05:19,082 --> 01:05:24,838
Ik zou dolgraag
een setwisseling als op Broadway willen.

1119
01:05:27,424 --> 01:05:29,468
Laat het los

1120
01:05:36,850 --> 01:05:39,186
Aangezien dit niet zo'n stuk is,

1121
01:05:39,478 --> 01:05:42,856
kunnen we misschien doen
alsof we ergens anders zijn.

1122
01:05:43,273 --> 01:05:45,692
We kunnen ons iets anders voorstellen.

1123
01:05:48,612 --> 01:05:51,281
En jullie mogen jezelf weer zijn.

1124
01:05:51,740 --> 01:05:55,077
Als je dat nog niet had gedaan,
is dit een perfect moment.

1125
01:05:56,203 --> 01:05:59,414
Jullie mogen echt jezelf zijn.

1126
01:06:15,180 --> 01:06:19,267
Mijn moeder en mijn tante zijn degenen

1127
01:06:20,727 --> 01:06:23,230
die de politie vertelden
over hun stiefvader,

1128
01:06:23,313 --> 01:06:26,191
want oma Betty was te bang.

1129
01:06:27,067 --> 01:06:29,528
Mijn moeder en tante waren

1130
01:06:29,611 --> 01:06:32,239
iets verder uit de penumbra geboren
dan oma.

1131
01:06:32,322 --> 01:06:37,285
Iets meer dan 20 jaar
nadat vrouwen stemrecht kregen.

1132
01:06:38,954 --> 01:06:42,999
En mijn moeder had een lerares
die haar apart nam

1133
01:06:43,333 --> 01:06:45,711
en zei dat iets anders mogelijk was

1134
01:06:45,794 --> 01:06:50,132
en zij leerde haar
een nieuw, modieus woord, 'feminist'.

1135
01:06:52,801 --> 01:06:56,888
Toen haar stiefvader ontdekte
dat ze de politie hadden gesproken,

1136
01:06:56,972 --> 01:06:58,890
werd hij woedend.

1137
01:06:58,974 --> 01:07:01,810
Hij pakte
zijn grondwettelijk beschermde wapen

1138
01:07:01,893 --> 01:07:04,521
en dreigde zijn hele gezin te vermoorden.

1139
01:07:04,604 --> 01:07:07,399
Toen besloot oma Betty eindelijk,

1140
01:07:07,774 --> 01:07:11,319
ondanks haar geërfde,
vrij logische overtuiging

1141
01:07:11,403 --> 01:07:15,240
dat zij en haar kinderen
er niet toe deden volgens de wet,

1142
01:07:15,323 --> 01:07:18,452
dat ze iets moest doen.

1143
01:07:18,660 --> 01:07:22,456
Ze verzamelde al haar kinderen
en vluchtte.

1144
01:07:24,666 --> 01:07:28,795
De politie kwam opdagen voor mijn familie.

1145
01:07:29,296 --> 01:07:32,507
Het was een klein stadje. Ze waren wit.

1146
01:07:33,759 --> 01:07:37,846
Ze arresteerden mijn moeders stiefvader,

1147
01:07:37,929 --> 01:07:41,683
maar oma Betty durfde niet
tegen hem te getuigen,

1148
01:07:41,767 --> 01:07:46,980
dus mijn moeder deed dat ook,
om haar zus te steunen, toen ze 15 was.

1149
01:07:47,439 --> 01:07:50,484
Toen zei oma Betty dat ze loog.

1150
01:07:55,739 --> 01:07:57,199
Ze loog niet.

1151
01:07:57,574 --> 01:08:00,243
Haar stiefvader kreeg 30 jaar cel.

1152
01:08:00,327 --> 01:08:01,703
Hij zat er twee uit.

1153
01:08:01,787 --> 01:08:03,997
Maar dat hij de cel in ging,

1154
01:08:04,080 --> 01:08:08,168
betekende dat ik dit
hier nu kan vertellen.

1155
01:08:08,251 --> 01:08:14,216
Als ik bedenk hoe dapper
mijn moeder en tante waren als tieners,

1156
01:08:14,299 --> 01:08:17,803
krijg ik zo veel respect voor hen.

1157
01:08:18,553 --> 01:08:21,056
Dan wil ik meer doen, dapperder zijn,

1158
01:08:21,139 --> 01:08:26,186
maar ik besef dan ook dat vooruitgang
niet maar één kant op werkt.

1159
01:08:26,937 --> 01:08:30,982
Jongeren maken me
de laatste tijd zo blij. Echt.

1160
01:08:31,066 --> 01:08:35,362
Jullie zijn veel dapperder
dan ik op jullie leeftijd.

1161
01:08:35,445 --> 01:08:36,863
Jullie hebben meer compassie

1162
01:08:36,947 --> 01:08:40,700
en zeker een beter begrip van gender.

1163
01:08:44,704 --> 01:08:49,000
Soms voelt het alsof jullie
een licht schijnen in de duisternis,

1164
01:08:49,459 --> 01:08:51,795
zodat ik jullie kan volgen
naar de toekomst.

1165
01:08:53,672 --> 01:08:57,551
Ik heb mijn hele leven
moeite gehad het mijn oma te vergeven

1166
01:08:57,634 --> 01:08:59,386
dat ze m'n moeder niet beschermde.

1167
01:09:00,262 --> 01:09:01,346
Ik...

1168
01:09:03,723 --> 01:09:08,603
Ik weet niet hoe ik haar moet vergeven.
Mijn moeders leven was zo zwaar.

1169
01:09:09,187 --> 01:09:13,525
Maar het is ook heel verwarrend,
want ik hield zo veel van mijn oma.

1170
01:09:14,109 --> 01:09:17,028
We hielden allemaal van haar.
Mijn moeder ook.

1171
01:09:17,112 --> 01:09:19,030
Mijn tantes en ooms ook.

1172
01:09:19,823 --> 01:09:22,033
En de oma Betty die ik kende,

1173
01:09:22,117 --> 01:09:24,035
is niet dezelfde vrouw

1174
01:09:24,953 --> 01:09:26,621
die de kinderen niet beschermde.

1175
01:09:26,705 --> 01:09:29,916
De oma die ik kende,
hield enorm van ons allemaal.

1176
01:09:30,000 --> 01:09:32,335
Ze gaf alles voor haar kinderen,

1177
01:09:32,419 --> 01:09:34,170
klein- en achterkleinkinderen.

1178
01:09:34,254 --> 01:09:36,256
Ze had alles voor ons over.

1179
01:09:36,339 --> 01:09:39,175
Ze stuurde dat sokaapje
helemaal naar Siberië.

1180
01:09:39,259 --> 01:09:42,262
Ze zou voor me
voor een vrachtwagen zijn gesprongen.

1181
01:09:42,345 --> 01:09:45,807
Dus hoe kan ik mijn twee oma's begrijpen?

1182
01:09:45,891 --> 01:09:49,436
Maar terwijl ik dit maakte,
besefte ik hoeveel van ons

1183
01:09:49,519 --> 01:09:51,479
twee mensen moeten zijn.

1184
01:09:52,522 --> 01:09:55,734
Iets wat ik heb geleerd
van een jongere feminist,

1185
01:09:55,817 --> 01:09:58,528
waardoor ik mijn oma beter begrijp,

1186
01:09:58,612 --> 01:10:02,324
is het concept 'verborgen verzet'.

1187
01:10:02,407 --> 01:10:06,828
Het is het idee dat schijnbaar passief,

1188
01:10:06,912 --> 01:10:10,206
slachtofferachtig gedrag, behagend gedrag

1189
01:10:10,290 --> 01:10:14,419
soms het verstandigst en slimst is
in een gewelddadige cultuur,

1190
01:10:14,502 --> 01:10:16,546
in een cultuur en een land

1191
01:10:16,630 --> 01:10:19,049
waarin het elke dag duidelijk is

1192
01:10:19,132 --> 01:10:21,843
dat het je niet wil beschermen.

1193
01:10:23,637 --> 01:10:26,222
In het geval van mijn oma bijvoorbeeld

1194
01:10:26,556 --> 01:10:30,477
is verborgen verzet alle onzichtbare,
dappere acties van een vrouw

1195
01:10:30,560 --> 01:10:32,854
in 'n relatie vol geweld
waar ze niet uit kan,

1196
01:10:32,938 --> 01:10:35,357
omdat ze minder verdient dan een man,

1197
01:10:35,440 --> 01:10:37,651
de politie niet komt als ze belt

1198
01:10:37,734 --> 01:10:40,070
of, afhankelijk van haar huidskleur,

1199
01:10:40,445 --> 01:10:43,323
die wel komt
en er iets vreselijks gebeurt.

1200
01:10:49,371 --> 01:10:53,124
Omdat ze niet mag beslissen
over haar eigen lichaam.

1201
01:10:54,960 --> 01:10:57,170
Verborgen verzet past niet

1202
01:10:57,253 --> 01:10:59,881
in onze traditionele heldenverhalen.

1203
01:11:00,006 --> 01:11:03,134
Het gaat
om veel kleine, dagelijkse acties.

1204
01:11:03,218 --> 01:11:06,096
Een vrouw die haar kinderen eten geeft,

1205
01:11:06,179 --> 01:11:08,264
die 12 uur per dag werkt,

1206
01:11:08,348 --> 01:11:10,350
zorgt voor een goede opleiding

1207
01:11:10,433 --> 01:11:12,769
en dat ze
als beste van de klas afstuderen.

1208
01:11:12,852 --> 01:11:16,856
Het gaat ook om minder positieve dingen.
Ziek worden,

1209
01:11:17,607 --> 01:11:19,609
sterven aan melancholie

1210
01:11:20,318 --> 01:11:23,947
en niet vluchten.

1211
01:11:24,781 --> 01:11:26,533
Want in dit land,

1212
01:11:26,616 --> 01:11:28,994
als een vrouw besluit te vluchten,

1213
01:11:29,077 --> 01:11:33,081
zijn haar leven en dat van haar kinderen
het meest in gevaar.

1214
01:11:40,797 --> 01:11:45,510
Toen oma Betty stierf,
vond mijn oom $30.000 onder haar matras,

1215
01:11:45,593 --> 01:11:48,888
met een briefje
dat elk kind $5000 moest krijgen.

1216
01:11:48,972 --> 01:11:51,474
Ze had het geld 50 jaar gespaard.

1217
01:12:02,193 --> 01:12:06,906
Ik nam George II's vriend mee

1218
01:12:06,990 --> 01:12:08,950
op zakenreis naar LA.

1219
01:12:09,200 --> 01:12:11,244
Hij houdt van de westkust.

1220
01:12:12,162 --> 01:12:14,414
Hij zat in mijn tas, in een muts.

1221
01:12:14,497 --> 01:12:17,292
Ik kreeg het koud,
pakte hem, zette de muts op

1222
01:12:17,375 --> 01:12:20,879
en wikkelde hem in een deken,
zodat ik geen volwassen vrouw leek

1223
01:12:20,962 --> 01:12:23,923
met een knuffelaap op schoot.
Bij de bagageband

1224
01:12:24,007 --> 01:12:28,219
besefte ik dat George II's vriend
nog in het vliegtuig lag.

1225
01:12:28,303 --> 01:12:31,306
Mijn reactie was veel extremer dan dat.

1226
01:12:32,515 --> 01:12:34,476
Ik kan het niet omschrijven,

1227
01:12:34,559 --> 01:12:37,729
maar als Meryl Streep en ik
auditie hadden gedaan

1228
01:12:37,812 --> 01:12:40,482
voor die film
met 'dingo heeft m'n baby opgegeten',

1229
01:12:40,565 --> 01:12:42,358
had ik de rol gekregen.

1230
01:12:42,817 --> 01:12:45,320
Ik schreeuwde. Ik jammerde.

1231
01:12:45,403 --> 01:12:47,614
Het was 'Griekse-tragedie-huilen'.

1232
01:12:47,697 --> 01:12:50,533
Ik rende naar de balie,
tranen over m'n gezicht.

1233
01:12:50,617 --> 01:12:54,162
Die vrouw keek me aan
en zei: 'Gaat het wel?'

1234
01:12:54,245 --> 01:12:56,998
Ik zei: 'Nee.

1235
01:12:57,082 --> 01:12:59,626
'Ik heb
iets heel waardevols laten liggen.'

1236
01:12:59,709 --> 01:13:02,087
Ze zei: 'Wat dan?'

1237
01:13:04,964 --> 01:13:08,635
Ik zei: 'Het favoriete speeltje
van mijn kind.'

1238
01:13:09,511 --> 01:13:13,765
Het wordt nog erger.
'En mijn kind is erg ziek.'

1239
01:13:14,307 --> 01:13:17,602
Dat is zo erg.

1240
01:13:18,436 --> 01:13:20,480
Maar ze kwam meteen in actie.

1241
01:13:20,563 --> 01:13:24,984
Ze belde de gate en zei:
'Haal dat aapje uit het vliegtuig.'

1242
01:13:26,069 --> 01:13:29,864
Ze liet me door de beveiliging
en ik rende,

1243
01:13:29,948 --> 01:13:33,409
sneller dan ik ooit heb gerend.

1244
01:13:33,493 --> 01:13:36,246
Ik rende langs 14 Starbucks.

1245
01:13:36,329 --> 01:13:37,705
Ik kwam bij de gate.

1246
01:13:37,789 --> 01:13:41,209
Ik zag George II's vriend
bij een terminal.

1247
01:13:41,292 --> 01:13:43,628
Ik rende erheen, nog steeds in tranen.

1248
01:13:43,711 --> 01:13:46,965
De man lette niet op,
dus ik dacht: laat maar.

1249
01:13:47,048 --> 01:13:50,760
Ik pakte George II's vriend en rende weg.

1250
01:13:50,844 --> 01:13:56,766
Ik stortte op de vloer in elkaar
en bleef maar schreeuwen.

1251
01:13:57,642 --> 01:14:00,937
Geen idee waarom ik huilde.

1252
01:14:01,354 --> 01:14:04,607
Of het was om oma Betty

1253
01:14:04,691 --> 01:14:07,443
of chemische depressie

1254
01:14:07,527 --> 01:14:10,196
of omdat hij zo'n schattig aapje was

1255
01:14:10,280 --> 01:14:15,743
of vanwege eeuwenlang geërfd trauma

1256
01:14:16,244 --> 01:14:18,496
of misschien

1257
01:14:18,580 --> 01:14:23,710
is dat de juiste reactie
op alles op dit moment.

1258
01:14:28,631 --> 01:14:31,134
Mijn moeder

1259
01:14:31,342 --> 01:14:34,137
zei dat, als je wordt verteerd,

1260
01:14:34,220 --> 01:14:36,806
als je wordt verlamd
door woede en wanhoop,

1261
01:14:36,890 --> 01:14:40,685
je moet denken aan een vrouw
die met een hond over het strand rent.

1262
01:14:42,854 --> 01:14:44,105
Er is nog meer.

1263
01:14:45,315 --> 01:14:48,985
De hond rent de hele tijd heen en weer.

1264
01:14:49,068 --> 01:14:52,155
Het lijkt alsof de vooruitgang
steeds teniet wordt gedaan.

1265
01:14:52,238 --> 01:14:53,865
Maar de vrouw

1266
01:14:53,948 --> 01:14:58,703
komt duidelijk steeds verder vooruit,

1267
01:15:01,080 --> 01:15:02,457
hoop ik.

1268
01:15:05,501 --> 01:15:09,672
Ik heb mijn moeder laatst
over mijn abortus verteld, omdat...

1269
01:15:09,756 --> 01:15:12,634
Ik moest wel,
want ik ging het jullie vertellen.

1270
01:15:13,551 --> 01:15:15,136
Ze was er zo blasé over.

1271
01:15:15,220 --> 01:15:16,638
Ze zei: 'Oké.'

1272
01:15:16,721 --> 01:15:19,474
Ik zei: 'Mam,
waarom draaide je toen zo door?'

1273
01:15:19,557 --> 01:15:24,020
Ze zei: 'Ik kan nu ontspannen,
want je leven is goed geworden.'

1274
01:15:24,687 --> 01:15:27,190
Ze wilde weten of ik boos was.

1275
01:15:27,273 --> 01:15:30,401
Ik zei: 'Nee,
want mijn leven is best goed geworden.'

1276
01:15:34,530 --> 01:15:38,076
Er zaten die dag twee moeders
bij me in de auto.

1277
01:15:38,159 --> 01:15:40,995
De eerste moeder, een feminist,

1278
01:15:41,079 --> 01:15:44,207
die me naar de wedstrijd stuurde,
zodat ik kon studeren,

1279
01:15:45,083 --> 01:15:46,834
die met haar zus een eind maakte

1280
01:15:46,918 --> 01:15:51,047
aan de gewelddadige
mannen in onze familie door te getuigen.

1281
01:15:52,507 --> 01:15:54,467
En de tweede moeder,

1282
01:15:54,550 --> 01:15:57,387
die als kind was geterroriseerd,

1283
01:16:00,807 --> 01:16:02,976
wier eerste herinnering toen ze drie was,

1284
01:16:03,059 --> 01:16:07,063
haar stiefvader was die m'n oma sloeg,
waarna ze dacht: zo is het leven.

1285
01:16:07,146 --> 01:16:08,856
En zo is het leven.

1286
01:16:08,940 --> 01:16:13,569
De moeder met de eeuwenoude overtuiging
van haar eigen waardeloosheid.

1287
01:16:16,030 --> 01:16:19,075
Geen overtuiging. Niet alleen dat.

1288
01:16:19,158 --> 01:16:23,454
Eeuwen van wetten
die haar zeiden dat ze waardeloos was.

1289
01:16:26,040 --> 01:16:27,292
Maar voor mij

1290
01:16:28,251 --> 01:16:30,461
was die eerste moeder genoeg.

1291
01:16:31,087 --> 01:16:33,256
Ze leerde me mijn rechten,

1292
01:16:33,339 --> 01:16:38,052
ik wist welke wetten me beschermden
en ik had zulke wetten.

1293
01:16:38,136 --> 01:16:41,597
Ik had de tweede moeder
op dat moment niet nodig,

1294
01:16:41,681 --> 01:16:43,141
want ik had wetten.

1295
01:16:48,855 --> 01:16:50,481
En daardoor denk ik:

1296
01:16:51,107 --> 01:16:52,817
misschien is het niet handig

1297
01:16:52,900 --> 01:16:55,570
de Grondwet te zien als smeltkroes,

1298
01:16:56,321 --> 01:16:58,990
waarin we het samen uitvechten,

1299
01:16:59,073 --> 01:17:02,160
waarin we voor een hof van negen mensen

1300
01:17:02,243 --> 01:17:04,912
onderhandelen over onze mensenrechten,

1301
01:17:04,996 --> 01:17:08,666
zoals we dat al 230 jaar doen.

1302
01:17:09,667 --> 01:17:14,047
Want als dit een strijd is
of een onderhandeling,

1303
01:17:14,130 --> 01:17:17,342
blijven de mensen
die altijd de macht hebben gehad,

1304
01:17:17,425 --> 01:17:20,511
de dominanten, de onderdrukkers, mannen,

1305
01:17:23,014 --> 01:17:24,390
witte mensen,

1306
01:17:25,391 --> 01:17:27,935
altijd domineren en onderdrukken.

1307
01:17:28,019 --> 01:17:32,273
Misschien moeten we de Grondwet zien
als die eerste moeder,

1308
01:17:32,357 --> 01:17:37,028
een Grondwet
die actief voor ons moet zorgen.

1309
01:17:39,822 --> 01:17:41,574
Er zijn zo veel landen

1310
01:17:42,116 --> 01:17:44,285
met zulke grondwetten,

1311
01:17:44,369 --> 01:17:48,831
moderne grondwetten met positieve rechten
die actief ongelijkheid rechtzetten,

1312
01:17:49,832 --> 01:17:52,960
met mensenrechten
vanaf het begin vastgelegd.

1313
01:17:53,044 --> 01:17:57,423
In 179 grondwetten staat expliciet
genderbescherming beschreven.

1314
01:17:57,507 --> 01:17:59,592
In die van ons niet.

1315
01:18:00,593 --> 01:18:05,598
Onze Grondwet is heel oud.

1316
01:18:10,686 --> 01:18:15,900
Het probleem met een nieuwe Grondwet
met positieve rechten,

1317
01:18:18,111 --> 01:18:22,323
met mensenrechten
vanaf het begin vastgelegd,

1318
01:18:23,282 --> 01:18:27,662
is dat we nog steeds de mensen
moeten vertrouwen die haar interpreteren.

1319
01:18:28,538 --> 01:18:32,583
We moeten nog steeds de mensen
vertrouwen die de leiding hebben.

1320
01:18:36,087 --> 01:18:41,050
Dat er geen vrouwen
op de afdeling Misdaad werden aangenomen,

1321
01:18:42,218 --> 01:18:46,639
was dat ze om moesten gaan met ruige types

1322
01:18:47,390 --> 01:18:50,017
en dat kunnen vrouwen niet.

1323
01:18:50,101 --> 01:18:51,936
Ik stond versteld.

1324
01:18:52,019 --> 01:18:56,065
Ik zei: 'Hebt u de advocaten gezien
bij de rechtsbijstand

1325
01:18:56,149 --> 01:18:59,944
'die die ruige types vertegenwoordigen?
Dat zijn vrouwen.'

1326
01:19:00,027 --> 01:19:04,699
Mensen vragen me soms:
'Wanneer is het genoeg?

1327
01:19:04,782 --> 01:19:09,328
'Wanneer zijn er genoeg vrouwen
aan het hof?'

1328
01:19:10,329 --> 01:19:14,459
En ik zeg: 'Als er negen zijn.'

1329
01:19:24,260 --> 01:19:27,889
Ik vond deze wedstrijd geweldig.

1330
01:19:27,972 --> 01:19:31,434
Ik ging geloven
dat mensen naar me zouden luisteren.

1331
01:19:31,517 --> 01:19:36,147
Ik had een beugel en vreselijke acne.
Gewaardeerd worden om m'n brein was leuk.

1332
01:19:36,230 --> 01:19:39,150
Terwijl ik dit maakte,
heb ik jonge vrouwen ontmoet

1333
01:19:39,233 --> 01:19:41,944
die nu aan zulke wedstrijden meedoen.

1334
01:19:42,028 --> 01:19:46,199
Ik wilde horen wat zij van ons land vonden
en van onze Grondwet.

1335
01:19:46,282 --> 01:19:50,495
Een van die briljante, jonge vrouwen
is hier vanavond ook.

1336
01:20:02,340 --> 01:20:05,593
Hoi. Ik ben Rosdely Ciprian.

1337
01:20:05,676 --> 01:20:07,929
Een 14-jarige debater uit New York.

1338
01:20:10,139 --> 01:20:12,642
Ik doe al mee aan debatten
sinds groep acht

1339
01:20:12,725 --> 01:20:15,478
Ik sprak over legalisatie
van medicinale marihuana

1340
01:20:15,561 --> 01:20:20,399
en of de VS een diplomatiekere band
moeten hebben met China.

1341
01:20:20,483 --> 01:20:24,654
Mr. Batey is mijn debatcoach.
Hij leert ons beide kanten te bepleiten.

1342
01:20:24,737 --> 01:20:26,656
Daarom heeft Heidi me gevraagd,

1343
01:20:26,739 --> 01:20:29,909
om dieper te graven
in een grote vraag over de Grondwet.

1344
01:20:29,992 --> 01:20:32,995
Beschermt ze ons
of veroorzaakt ze problemen?

1345
01:20:33,079 --> 01:20:36,999
Ik denk dat het allebei is.
Maar omwille van een goed debat

1346
01:20:37,083 --> 01:20:39,293
zullen we allebei een kant kiezen.

1347
01:20:39,377 --> 01:20:42,421
Voor ik de regels
van een parlementair debat uitleg,

1348
01:20:42,505 --> 01:20:45,758
wil ik zeggen
dat de Grondwet geen smeltkroes is.

1349
01:20:48,928 --> 01:20:51,180
Zo zie ik die in elk geval niet.

1350
01:20:51,264 --> 01:20:54,517
Waarom zien we de Grondwet niet als mens?

1351
01:20:54,600 --> 01:20:58,312
Mensen hebben haar gemaakt,
dus zo raar is het niet.

1352
01:20:58,396 --> 01:21:01,148
Zijn mensen perfect? Nee.

1353
01:21:01,232 --> 01:21:05,736
Zijn we in staat tot perfectie? Nee.
Maar we zijn wel waardevol.

1354
01:21:05,820 --> 01:21:08,447
We blijven groeien en veranderen. Leren.

1355
01:21:08,531 --> 01:21:11,742
Zij sprak over het 9e amendement
in haar toespraak,

1356
01:21:11,826 --> 01:21:14,120
die veel te lang duurde.

1357
01:21:14,203 --> 01:21:16,706
De penumbra-metafoor is
een interessante manier

1358
01:21:16,789 --> 01:21:19,834
om het 9e amendement te begrijpen.
Ik ga er niet tegenin.

1359
01:21:19,917 --> 01:21:22,753
Maar ik zal het
op een andere manier uitleggen.

1360
01:21:22,837 --> 01:21:25,798
Ik heb geen denkbeeldige vrienden.

1361
01:21:25,881 --> 01:21:30,261
Ik heb wel een personage bedacht
dat ik graag speel, Boxellia.

1362
01:21:30,344 --> 01:21:34,181
Boxellia is een oeroude AI-robot
die de toekomst kan voorspellen.

1363
01:21:34,265 --> 01:21:36,183
Ze weet wat je komende zomer gaat doen

1364
01:21:36,267 --> 01:21:39,562
en hoe het leven eruitziet over 1000 jaar.

1365
01:21:39,645 --> 01:21:43,816
Het 9e amendement is als Boxellia.
Het bevat de herinnering van de toekomst.

1366
01:21:44,275 --> 01:21:47,903
Helaas weten we pas wat die is
als het zover is.

1367
01:21:47,987 --> 01:21:50,906
-Laten we het debat starten.
-Oké.

1368
01:21:50,990 --> 01:21:55,703
De laatste twee jaar hebben we
samen parlementaire debatten gevoerd.

1369
01:21:55,786 --> 01:21:58,831
Die stijl bestond nog niet
toen ik op school zat.

1370
01:21:58,914 --> 01:22:02,209
En we gaan nu live debatteren.

1371
01:22:02,293 --> 01:22:06,380
Ja. Ons onderwerp is:
'Moeten we de Grondwet afschaffen?'

1372
01:22:06,464 --> 01:22:09,425
Geweldige mensen delen nu Grondwetten uit,

1373
01:22:09,508 --> 01:22:12,094
zodat jullie ons kunnen controleren.

1374
01:22:12,553 --> 01:22:15,514
Meestal zitten er drie mensen in een team,

1375
01:22:15,598 --> 01:22:17,350
maar wij doen het een-op-een.

1376
01:22:17,433 --> 01:22:19,560
Deze stijl noem ik 'IJzeren Vrouw'.

1377
01:22:19,644 --> 01:22:22,188
We gebruiken meestal de vorm PO-POOP.

1378
01:22:22,271 --> 01:22:26,359
Propositie, Oppositie, Propositie,
Oppositie, Oppositie, Propositie.

1379
01:22:26,442 --> 01:22:29,528
Maar wij hebben de stijl POPOPO.

1380
01:22:29,612 --> 01:22:33,949
Propositie, Oppositie, Propositie,
Oppositie, Propositie, Oppositie.

1381
01:22:34,033 --> 01:22:37,078
Ze hebben mij getraind als moderator

1382
01:22:37,161 --> 01:22:39,747
en ik moet vooral een muntje opwerpen

1383
01:22:39,830 --> 01:22:43,125
om te zien
aan welke kant de debaters zullen staan.

1384
01:22:43,209 --> 01:22:45,503
-Rosdely, roep maar.
-Munt.

1385
01:22:46,170 --> 01:22:48,839
-Dan ben jij kop.
-Ik ben kop.

1386
01:22:48,923 --> 01:22:51,676
Kop? Oké, ik wil Oppositie, Behouden.

1387
01:22:51,759 --> 01:22:53,302
Ik Propositie, Afschaffen.

1388
01:22:53,386 --> 01:22:55,930
Debaters, 90 seconden voorbereiding.

1389
01:22:56,430 --> 01:22:57,890
Vanaf nu.

1390
01:22:59,141 --> 01:23:02,978
Rosdely heeft me ook verteld
dat in een parlementair debat

1391
01:23:03,062 --> 01:23:07,692
publieksparticipatie een enorme rol speelt
bij het bepalen van de uitkomst.

1392
01:23:08,359 --> 01:23:12,655
Dus als een van de debaters iets zegt
wat je echt raakt,

1393
01:23:12,738 --> 01:23:16,450
positief of negatief,
moet je geluid maken.

1394
01:23:16,534 --> 01:23:20,538
Als Rosdely of Heidi iets goeds zegt,
wat doe je dan?

1395
01:23:22,998 --> 01:23:26,043
Als ze iets slechts zeggen,
wat doe je dan?

1396
01:23:28,003 --> 01:23:32,258
En als de mensen boven het slecht vinden,
maar de mensen beneden goed?

1397
01:23:34,635 --> 01:23:36,887
Goed. Ik heb vertrouwen in jullie.

1398
01:23:41,142 --> 01:23:42,685
-Klaar?
-Ja.

1399
01:23:43,144 --> 01:23:44,311
Ja.

1400
01:23:45,146 --> 01:23:47,398
Wil de Propositie naar voren komen?

1401
01:23:47,982 --> 01:23:50,943
-Je hebt twee minuten vanaf nu.
-Goedenavond, rechters.

1402
01:23:51,026 --> 01:23:54,280
Ik ben Rosdely Ciprian.
Ik vertegenwoordig de stelling

1403
01:23:54,363 --> 01:23:58,200
dat dit Huis
de Amerikaanse Grondwet moet afschaffen.

1404
01:23:59,827 --> 01:24:02,997
Bedankt. Steek een hand op.

1405
01:24:05,541 --> 01:24:09,879
Als je een witte man bent
die een huis bezit, doe je je hand omlaag.

1406
01:24:10,421 --> 01:24:12,673
Volgens de voorwaarden van de Grondwet

1407
01:24:12,757 --> 01:24:15,843
zijn de mensen met een hand omhoog
geen burgers.

1408
01:24:15,926 --> 01:24:18,846
Hoe zouden jullie het vinden
als die witte mannen

1409
01:24:18,929 --> 01:24:21,807
in een andere kamer
de regels voor ons bepaalden?

1410
01:24:23,642 --> 01:24:26,103
Dat dacht ik al. Nog een vraag.

1411
01:24:26,187 --> 01:24:28,522
Hoeveel rijke, witte mannen met een huis

1412
01:24:28,606 --> 01:24:31,317
hebben nog de leiding in onze regering?

1413
01:24:31,400 --> 01:24:32,777
Ja, hè?

1414
01:24:32,860 --> 01:24:36,739
Kijk in de Grondwet
waar mensen zoals wij thuishoren.

1415
01:24:36,822 --> 01:24:38,824
Ik sta hier op...

1416
01:24:38,908 --> 01:24:40,868
-Geen rekwisieten.
-Genoteerd.

1417
01:24:40,951 --> 01:24:44,205
Bedankt. Dat heb jij me geleerd.

1418
01:24:44,288 --> 01:24:45,122
O, ja?

1419
01:24:45,206 --> 01:24:49,752
We gaan door. De doden zouden
niet moeten regeren over de levenden.

1420
01:24:49,835 --> 01:24:54,799
Thomas Jefferson zei dat elke generatie
een nieuwe Grondwet moest krijgen.

1421
01:24:54,882 --> 01:24:56,300
De grondleggers...

1422
01:24:56,675 --> 01:25:00,012
De grondleggers zijn
al ruim 200 jaar dood.

1423
01:25:00,095 --> 01:25:03,933
Ze leefden in een wereld
zonder tandenborstels, deo of wc-papier.

1424
01:25:05,935 --> 01:25:09,605
Benjamin Franklin baadde
niet eens in vers water.

1425
01:25:09,688 --> 01:25:11,857
Hij nam een luchtbad,

1426
01:25:11,941 --> 01:25:15,110
waarbij hij naakt rondliep
alsof de lucht hem zou baden.

1427
01:25:15,986 --> 01:25:18,447
En George Washington stierf

1428
01:25:18,531 --> 01:25:21,617
aan een verkoudheid
behandeld met aderlaten.

1429
01:25:21,700 --> 01:25:26,038
Waarom luisteren we naar aderlatende
Washington en luchtbadende Franklin?

1430
01:25:28,749 --> 01:25:31,627
Onze Grondwet is
als een gruzielement in Harry Potter.

1431
01:25:31,710 --> 01:25:33,879
Een deel van de ziel van onze grondleggers

1432
01:25:33,963 --> 01:25:36,757
dat nog steeds over ons heerst.

1433
01:25:36,841 --> 01:25:37,758
Ik leg het uit.

1434
01:25:37,883 --> 01:25:41,554
Een gruzielement is een object
waarin een duistere tovenaar

1435
01:25:41,637 --> 01:25:45,641
een deel van zijn ziel heeft verstopt
om onsterfelijk te worden.

1436
01:25:45,724 --> 01:25:47,685
We moeten het vernietigen,

1437
01:25:47,768 --> 01:25:50,771
om de zonden van ons verleden
achter ons te laten

1438
01:25:50,855 --> 01:25:55,734
en een document te schrijven
dat democratisch en levend is. Bedankt.

1439
01:26:01,657 --> 01:26:04,201
Rechters, ik ga bepleiten

1440
01:26:04,285 --> 01:26:06,912
dat we de Grondwet niet moeten afschaffen.

1441
01:26:06,996 --> 01:26:10,541
Mijn tegenstandster citeerde
Thomas Jefferson,

1442
01:26:10,624 --> 01:26:13,043
dat de doden niet over ons moeten regeren.

1443
01:26:13,127 --> 01:26:17,172
Maar Thomas Jefferson is dood,
dus waarom luistert ze naar hem?

1444
01:26:19,341 --> 01:26:21,886
En ze wil een nieuwe Grondwet maken,

1445
01:26:21,969 --> 01:26:26,640
maar wie mag
die nieuwe, utopische Grondwet maken?

1446
01:26:26,724 --> 01:26:30,644
Degenen met hun hand omhoog?
Ik denk het niet.

1447
01:26:30,728 --> 01:26:33,564
De nieuwe Grondwet wordt
gemaakt door politici

1448
01:26:33,647 --> 01:26:36,650
en het Congres bestaat vooral
uit oude, witte mannen,

1449
01:26:36,734 --> 01:26:39,945
dus waarom zouden zij
een betere Grondwet schrijven?

1450
01:26:41,238 --> 01:26:44,617
En ik weet niet
wat dat Harry Potter-ding is,

1451
01:26:44,700 --> 01:26:46,243
dus daarover zeg ik niets.

1452
01:26:48,078 --> 01:26:51,707
Rechters, wij hebben de oudste

1453
01:26:52,082 --> 01:26:54,627
actieve, levende grondwet ter wereld.

1454
01:26:54,710 --> 01:26:56,921
Mijn erg jonge tegenstandster

1455
01:26:57,004 --> 01:26:59,381
beweert dat dat slecht is.

1456
01:26:59,465 --> 01:27:02,384
maar onze Grondwet bestaat al zo lang

1457
01:27:02,468 --> 01:27:05,596
omdat ze de middelen biedt
om haar te corrigeren

1458
01:27:05,679 --> 01:27:09,767
en de middelen
om ons te bevrijden van tirannie.

1459
01:27:09,850 --> 01:27:13,020
En die regels hebben we nu nodig.

1460
01:27:13,604 --> 01:27:17,608
Amerika is gelijker en democratischer

1461
01:27:17,691 --> 01:27:20,152
dan 230 jaar geleden en

1462
01:27:20,235 --> 01:27:23,656
dankzij de Grondwet, niet ondanks,

1463
01:27:23,739 --> 01:27:26,116
kunnen wij hier nu staan

1464
01:27:26,200 --> 01:27:29,495
en een betere toekomst eisen
voor ons land.

1465
01:27:30,788 --> 01:27:33,791
Afschaffen, je mag één minuut reageren.

1466
01:27:33,874 --> 01:27:36,543
Het punt dat Thomas Jefferson dood is

1467
01:27:36,627 --> 01:27:39,755
en we niet naar hem moeten luisteren,
snap ik. Prima.

1468
01:27:39,838 --> 01:27:44,009
Ik heb nog geen plan
voor wie het document zal maken,

1469
01:27:44,093 --> 01:27:47,638
maar het zal niet
volledig door witte mannen zijn.

1470
01:27:47,721 --> 01:27:51,600
En mijn veel oudere tegenstandster
is zich blijkbaar

1471
01:27:51,684 --> 01:27:55,354
niet bewust van recente veranderingen
in onze regering.

1472
01:27:55,437 --> 01:27:57,898
Het Congres is diverser dan ooit.

1473
01:27:59,775 --> 01:28:04,071
Ja. En ik vertrouw erop
dat mensen zoals ik

1474
01:28:04,154 --> 01:28:06,198
erbij betrokken zullen zijn,

1475
01:28:06,281 --> 01:28:08,826
of die mannen dat willen of niet.

1476
01:28:10,995 --> 01:28:14,707
De amendementen moeten
onze eerdere fouten rechtzetten.

1477
01:28:14,790 --> 01:28:16,750
Laten we naar het 13e kijken.

1478
01:28:16,834 --> 01:28:20,963
Het schafte de slavernij af,
maar herschiep die als gevangenissysteem,

1479
01:28:21,046 --> 01:28:23,674
de nieuwe systematische vorm
van onderdrukking.

1480
01:28:26,552 --> 01:28:30,180
Dat vind ik een illusie van vooruitgang.

1481
01:28:30,264 --> 01:28:35,185
Hoe moeten we vooruitgang boeken
als het kiescollege een puinhoop is,

1482
01:28:37,021 --> 01:28:40,941
twee van de laatste drie presidenten
niet de meerderheid hadden,

1483
01:28:41,025 --> 01:28:44,278
diverse takken van de regering
buiten hun boekje gaan,

1484
01:28:44,361 --> 01:28:46,238
kiezers worden onderdrukt

1485
01:28:46,989 --> 01:28:51,410
en negen mensen onevenredig veel macht
hebben over onze mensenrechten

1486
01:28:51,493 --> 01:28:54,538
en gemeenschappen van kleur,
vrouwen, LHBTQI+-personen

1487
01:28:54,621 --> 01:28:58,042
en immigranten hun rechten
geschonden zien worden. Bedankt.

1488
01:29:01,879 --> 01:29:05,215
Behouden, je mag 30 seconden
vragen stellen.

1489
01:29:05,299 --> 01:29:09,136
Ons document is ontworpen
om die veranderingen door te voeren,

1490
01:29:09,219 --> 01:29:12,431
dus waarom riskeer je onze hele democratie

1491
01:29:12,514 --> 01:29:14,183
en neem je geen amendement aan?

1492
01:29:14,266 --> 01:29:17,311
Er is in mijn leven
nog geen amendement aangenomen.

1493
01:29:17,394 --> 01:29:20,814
Het amendement over gelijke rechten
wacht al ruim 100 jaar.

1494
01:29:20,898 --> 01:29:23,776
-Waarom zou dat nu wel lukken?
-Oké.

1495
01:29:23,859 --> 01:29:27,071
We hoeven nog maar één staat.
Wil je het nu opgeven?

1496
01:29:27,154 --> 01:29:29,823
Het is niet opgeven
als we toch gaan falen.

1497
01:29:29,907 --> 01:29:33,118
Stel dat we je
die nieuwe Grondwet geven...

1498
01:29:33,202 --> 01:29:34,119
Oké.

1499
01:29:34,620 --> 01:29:38,415
Wat houdt
particuliere lobbyorganisaties tegen,

1500
01:29:38,499 --> 01:29:40,542
bedrijven als de NRA of zo,

1501
01:29:40,626 --> 01:29:43,962
het maken van dit nieuwe document
te beïnvloeden met geld?

1502
01:29:44,046 --> 01:29:48,092
Daarom is een nieuwe Grondwet nodig,
zodat grote lobbybedrijven

1503
01:29:48,175 --> 01:29:51,678
niet met geld
onze wetgeving kunnen veranderen.

1504
01:29:51,762 --> 01:29:54,723
Maar hoe ga je dat realiseren?

1505
01:29:54,807 --> 01:29:57,434
-Met een nieuwe Grondwet.
-Tijd.

1506
01:29:59,728 --> 01:30:02,773
-Behouden, je mag één minuut reageren.
-Rechters.

1507
01:30:03,774 --> 01:30:06,110
Een deel van de vooruitgang

1508
01:30:06,193 --> 01:30:08,779
in dit land is een illusie.

1509
01:30:08,862 --> 01:30:11,406
Maar als we de Grondwet afschaffen,

1510
01:30:11,490 --> 01:30:15,494
gooien we echte vooruitgang weg
waar mensen voor zijn gestorven.

1511
01:30:16,662 --> 01:30:20,457
Zonder de Grondwet
zal het volgende gebeuren.

1512
01:30:20,541 --> 01:30:23,043
Het homohuwelijk zou
illegaal zijn in 14 staten.

1513
01:30:23,127 --> 01:30:25,879
Abortus zou illegaal zijn in 30 staten.

1514
01:30:26,380 --> 01:30:30,008
Segregatie zou technisch gezien
legaal zijn in 32 staten.

1515
01:30:30,801 --> 01:30:34,888
Rechters, het enige wat nu
de meesten van ons beschermt,

1516
01:30:34,972 --> 01:30:37,558
is deze Grondwet.

1517
01:30:39,351 --> 01:30:43,480
Het enige wat ons bijeenhoudt
nu we zo verdeeld zijn,

1518
01:30:43,564 --> 01:30:45,524
is een collectief geloof hierin.

1519
01:30:45,607 --> 01:30:48,068
We interpreteren haar
misschien verschillend,

1520
01:30:48,152 --> 01:30:50,779
maar zonder haar stort alles in.

1521
01:30:51,405 --> 01:30:53,907
Rechters, Abraham Lincoln zei:

1522
01:30:53,991 --> 01:30:56,410
'We moeten niet van de Grondwet af,

1523
01:30:56,493 --> 01:30:59,913
'maar van de mannen
die haar misbruiken.' Bedankt.

1524
01:31:01,165 --> 01:31:05,043
Afschaffen, je mag 30 seconden
vragen stellen.

1525
01:31:05,127 --> 01:31:07,921
Klopt het dat het Hooggerechtshof

1526
01:31:08,005 --> 01:31:10,966
die rechten kan terugdraaien,
zelfs met de Grondwet?

1527
01:31:11,049 --> 01:31:13,552
-Ja, daar ben ik het mee eens.
-Oké.

1528
01:31:13,635 --> 01:31:16,305
Daarom moeten we...

1529
01:31:16,388 --> 01:31:18,765
Onze basisrechten mogen niet

1530
01:31:18,849 --> 01:31:21,602
afhankelijk zijn van een partijdig hof.

1531
01:31:21,685 --> 01:31:23,854
Daarom moeten we amendementen aandragen,

1532
01:31:23,937 --> 01:31:26,481
ook als ze niet werken
of als het tijd kost.

1533
01:31:26,565 --> 01:31:28,984
Hoelang gaat het duren?

1534
01:31:29,067 --> 01:31:32,154
Een amendement over klimaatverandering?

1535
01:31:32,237 --> 01:31:33,822
Dan zijn we al uitgestorven.

1536
01:31:33,906 --> 01:31:37,701
Ik hoor je, maar dat amendement schrijven
zal niet langer duren

1537
01:31:37,784 --> 01:31:39,995
-dan een hele Grondwet.
-Oké.

1538
01:31:40,078 --> 01:31:43,874
Wordt er in de 4500 woorden
in 27 amendementen

1539
01:31:43,957 --> 01:31:46,710
-ooit het woord 'vrouwen' genoemd?
-Tijd.

1540
01:31:46,793 --> 01:31:48,712
Nee, maar...

1541
01:31:49,129 --> 01:31:52,716
Elke kant krijgt één minuut
om af te ronden. Afschaffen eerst.

1542
01:31:55,552 --> 01:31:57,763
Als jong meisje in het moderne Amerika

1543
01:31:57,846 --> 01:32:00,224
dacht ik nooit na over de Grondwet.

1544
01:32:00,307 --> 01:32:02,059
Ik dacht aan andere dingen,

1545
01:32:02,142 --> 01:32:05,062
vrienden, complottheorieën,
eten en Netflix.

1546
01:32:06,104 --> 01:32:09,608
Nu besef ik dat de Grondwet
meer kwaad dan goed doet

1547
01:32:09,691 --> 01:32:12,027
en daarom moeten we ervanaf.

1548
01:32:12,110 --> 01:32:16,490
De Grondwet was een radicaal,
nieuw, visionair document

1549
01:32:16,573 --> 01:32:20,369
door gepassioneerde mensen
als James Madison en gouverneur Morris,

1550
01:32:20,452 --> 01:32:23,205
die een nieuw... Google hem.

1551
01:32:23,288 --> 01:32:26,541
Die zich een nieuw begin
wilden voorstellen

1552
01:32:26,625 --> 01:32:28,669
en een kader voor verandering.

1553
01:32:28,752 --> 01:32:31,922
Nu wordt ze gebruikt
door een klein deel van het volk

1554
01:32:32,005 --> 01:32:34,341
om verandering te voorkomen.

1555
01:32:34,424 --> 01:32:38,178
Hoe verder van de oprichting,
hoe minder ze tot ons spreekt.

1556
01:32:38,262 --> 01:32:40,347
Dit document is oud en artritisch.

1557
01:32:40,430 --> 01:32:43,225
Ik ben een
van de grondleggende dochters van nu

1558
01:32:43,308 --> 01:32:45,936
en zeg wat ik wil
voor de rest van mijn leven.

1559
01:32:50,399 --> 01:32:53,527
Ik wil een document
dat klimaatverandering aanpakt,

1560
01:32:53,610 --> 01:32:58,156
dat gezondheidszorg als mensenrecht ziet,
dat gendergelijkheid beschermt

1561
01:32:58,240 --> 01:33:02,577
en dat educatie als fundamentele pijler
voor onze samenleving ziet.

1562
01:33:06,748 --> 01:33:11,295
Help me een nieuw document te maken
dat ons allemaal beschermt.

1563
01:33:11,378 --> 01:33:12,421
Bedankt.

1564
01:33:18,677 --> 01:33:21,680
Rechters, ik ben het
helemaal met haar eens.

1565
01:33:23,056 --> 01:33:25,767
Ik geloof dat een neutrale grondwet,

1566
01:33:25,851 --> 01:33:27,519
over negatieve rechten,

1567
01:33:27,602 --> 01:33:32,107
een grondwet is
die de status quo handhaaft.

1568
01:33:32,190 --> 01:33:35,444
Ze handhaaft witte suprematie,

1569
01:33:35,527 --> 01:33:37,654
vrouwenhaat en geweld.

1570
01:33:39,364 --> 01:33:41,742
Konden we dit document maar afschaffen

1571
01:33:41,825 --> 01:33:45,495
en een nieuwe grondwet maken
zoals zij die heeft beschreven.

1572
01:33:45,579 --> 01:33:48,623
Maar ik geloof niet dat dat kan

1573
01:33:48,707 --> 01:33:53,670
zonder de kwetsbaarste mensen
in dit land in gevaar te brengen.

1574
01:33:54,671 --> 01:33:57,883
En ik denk niet
dat democratie ons zomaar overkomt,

1575
01:33:57,966 --> 01:34:00,594
doordat we een papier veranderen.

1576
01:34:00,677 --> 01:34:04,264
Wij moeten zorgen voor democratie.

1577
01:34:04,348 --> 01:34:06,099
Wij moeten ervoor vechten

1578
01:34:06,183 --> 01:34:09,102
en wij moeten die elke dag uitvoeren.

1579
01:34:10,020 --> 01:34:14,316
Rechters, de grote burgerrechtenactivist
Diane Nash zei:

1580
01:34:14,399 --> 01:34:18,528
'Vrijheid is mensen die beseffen
dat ze hun eigen leider zijn.'

1581
01:34:18,612 --> 01:34:22,074
Dus laten we een amendement
over klimaatverandering aannemen

1582
01:34:22,157 --> 01:34:24,826
en dat over gelijke rechten.

1583
01:34:25,577 --> 01:34:26,703
Weet je wat?

1584
01:34:26,787 --> 01:34:29,873
Nog beter,
laten we zelf voor het Congres gaan.

1585
01:34:29,956 --> 01:34:33,919
Rosdely Ciprian,
ik ga voor jou op deuren kloppen.

1586
01:34:34,753 --> 01:34:35,837
Vleierij.

1587
01:34:40,217 --> 01:34:44,388
Goed. Ik ben aan het vleien,
maar ik meen het ook. Bedankt.

1588
01:34:44,471 --> 01:34:45,764
Hartelijk bedankt.

1589
01:34:54,189 --> 01:34:55,440
Oké.

1590
01:34:56,650 --> 01:34:58,735
Het is tijd de rechter te kiezen.

1591
01:34:58,819 --> 01:35:00,946
Rosdely zal onze rechter kiezen.

1592
01:35:01,571 --> 01:35:02,781
Even kijken.

1593
01:35:04,157 --> 01:35:07,369
Ik zie mensen wegkijken.
Zo sterft de democratie.

1594
01:35:09,913 --> 01:35:11,540
Wil jij onze rechter zijn?

1595
01:35:11,623 --> 01:35:12,624
-Ik?
-Ja.

1596
01:35:16,503 --> 01:35:17,337
Goed.

1597
01:35:17,421 --> 01:35:18,547
Hoe heet je?

1598
01:35:18,713 --> 01:35:20,674
Ik heet Maddy.

1599
01:35:20,757 --> 01:35:21,716
U komt uit?

1600
01:35:21,800 --> 01:35:25,137
Uit Berkeley, Californië,
maar ik woon in New York.

1601
01:35:25,220 --> 01:35:28,765
Geweldig. Wil je even gaat staan?

1602
01:35:28,849 --> 01:35:31,518
Loop even naar het podium toe.

1603
01:35:31,601 --> 01:35:32,644
Goed.

1604
01:35:34,855 --> 01:35:35,981
Oké.

1605
01:35:36,064 --> 01:35:39,776
Je moet
een heel belangrijke beslissing nemen,

1606
01:35:39,860 --> 01:35:42,946
de Amerikaanse Grondwet
behouden of afschaffen.

1607
01:35:43,864 --> 01:35:46,491
Doe dat in stilte. Vertel ons niets.

1608
01:35:46,575 --> 01:35:49,077
En open dan de juiste envelop

1609
01:35:49,161 --> 01:35:53,582
en lees de officiële tekst voor
aan het volk. Dan is het legaal.

1610
01:35:53,665 --> 01:35:56,960
Wij blijven hier,
zodat we het niet kunnen zien.

1611
01:35:58,420 --> 01:35:59,421
Oké.

1612
01:35:59,504 --> 01:36:05,218
Ik, Madeline, stem namens het publiek
van Wat de Grondwet voor mij betekent

1613
01:36:05,719 --> 01:36:10,140
voor het afschaffen van de Grondwet.

1614
01:36:11,766 --> 01:36:12,767
Oké.

1615
01:36:12,851 --> 01:36:14,186
Hartelijk bedankt.

1616
01:36:14,269 --> 01:36:16,146
Er is gestemd voor afschaffing,

1617
01:36:16,229 --> 01:36:18,482
dus jullie mogen de Grondwet houden.

1618
01:36:18,565 --> 01:36:21,359
Dan heb je iets te lezen in je bunker.

1619
01:36:21,443 --> 01:36:24,279
Dit is het eind van de avond,

1620
01:36:24,362 --> 01:36:25,864
maar Rosdely en ik...

1621
01:36:25,947 --> 01:36:29,784
Voor we gaan,
willen we elkaar wat vragen stellen

1622
01:36:29,868 --> 01:36:31,995
om elkaar beter te leren kennen

1623
01:36:32,078 --> 01:36:34,831
en deze vragen zijn
van het publiek van gisteren.

1624
01:36:34,915 --> 01:36:37,250
Jullie mogen ook vragen achterlaten.

1625
01:36:38,001 --> 01:36:39,544
-Terri?
-Ja.

1626
01:36:39,628 --> 01:36:43,048
-Wil je de lichten dimmen?
-Natuurlijk.

1627
01:36:51,389 --> 01:36:52,390
Oké.

1628
01:36:57,854 --> 01:37:01,691
Rosdely, welke geur
doet je het meest aan thuis denken?

1629
01:37:02,484 --> 01:37:03,443
Thuis?

1630
01:37:05,654 --> 01:37:08,490
Vanwege mijn Dominicaanse cultuur,

1631
01:37:08,573 --> 01:37:11,368
mangú, salami, gebakken eieren,

1632
01:37:11,451 --> 01:37:15,080
gestampte bakbananen, gebakken worst

1633
01:37:16,414 --> 01:37:19,709
en sinaasappelsap met melk.

1634
01:37:19,918 --> 01:37:21,503
Dat doet me denken aan thuis.

1635
01:37:21,586 --> 01:37:24,005
-Dat wil ik nu allemaal eten.
-Ik ook.

1636
01:37:26,591 --> 01:37:29,803
Wat is de ergste modetrend
uit je kindertijd?

1637
01:37:32,389 --> 01:37:33,390
O, mijn god.

1638
01:37:33,848 --> 01:37:36,101
Er waren er zo veel.

1639
01:37:40,021 --> 01:37:43,024
Gepermanent haar, mijn pony omhoog

1640
01:37:43,108 --> 01:37:45,944
en een grote, gepermanente helm.

1641
01:37:48,947 --> 01:37:51,408
Hier komt je laatste vraag. Klaar?

1642
01:37:51,491 --> 01:37:52,701
Ja.

1643
01:37:52,784 --> 01:37:57,247
Hoe denk je
dat je leven zal zijn over 20 jaar?

1644
01:37:58,039 --> 01:38:00,041
Dan ben ik 34.

1645
01:38:01,876 --> 01:38:06,131
Ik wil
een New York Times-bestseller worden.

1646
01:38:09,050 --> 01:38:12,429
Ik wil dan een eigen look hebben.

1647
01:38:15,849 --> 01:38:20,061
Doc Martens,
een zakelijk casual broek en een T-shirt.

1648
01:38:30,530 --> 01:38:32,866
En mijn haar gaat met de tijd mee.

1649
01:38:36,119 --> 01:38:37,537
Zo stel ik het me voor.

1650
01:38:54,095 --> 01:38:56,056
Wat de Grondwet voor mij betekent

1651
01:38:56,139 --> 01:38:58,516
speelde 183 keer op Broadway

1652
01:38:58,600 --> 01:38:59,768
Na afloop van elke opvoering

1653
01:38:59,851 --> 01:39:02,103
werd het publiek gevraagd of zij

1654
01:39:02,187 --> 01:39:05,690
voor afschaffen of behouden
van de Amerikaanse Grondwet zijn.

1655
01:39:05,774 --> 01:39:07,609
57 werd voor afschaffen gestemd.

1656
01:39:07,692 --> 01:39:09,903
3 keer was het gelijkspel.
123 keer voor gestemd voor behouden.

1657
01:39:09,986 --> 01:39:14,491
Een van die briljante, jonge vrouwen
is hier vanavond ook.

1658
01:39:23,583 --> 01:39:26,419
Hoi. Ik ben Rosdely Ciprian.

1659
01:39:26,503 --> 01:39:28,880
Ik ben Thursday Williams.

1660
01:39:28,963 --> 01:39:32,217
Pas geslaagd
aan William Cullen Bryant High School

1661
01:39:32,300 --> 01:39:36,596
en alumnus van het Legal Outreach Program,
waarbij ik constitutioneel debatteer.

1662
01:39:36,680 --> 01:39:37,806
-Kop.
-Munt.

1663
01:39:38,390 --> 01:39:39,349
-Munt.
-Kop.

1664
01:39:39,432 --> 01:39:41,017
Ik neem Propositie, Afschaffen.

1665
01:39:41,101 --> 01:39:42,143
Oppositie, Behouden.

1666
01:39:42,227 --> 01:39:43,186
Behouden.

1667
01:39:43,269 --> 01:39:45,021
Afschaffen.

1668
01:39:45,105 --> 01:39:48,733
'Dit huis moet
de Amerikaanse Grondwet afschaffen.'

1669
01:39:49,484 --> 01:39:53,238
Zij wil een nieuwe Grondwet maken.

1670
01:39:53,321 --> 01:39:54,239
Een vraagje.

1671
01:39:54,322 --> 01:39:58,034
Zou ik in een andere kamer
de regels voor jullie mogen bepalen?

1672
01:39:58,118 --> 01:40:00,078
Nee. Laten we eerlijk zijn.

1673
01:40:00,161 --> 01:40:02,330
Hoeveel rijke, witte mannen met 'n huis

1674
01:40:02,414 --> 01:40:04,666
hebben nog de leiding in onze regering?

1675
01:40:04,749 --> 01:40:05,959
Ja, hè?

1676
01:40:06,042 --> 01:40:09,879
We wissen onze eerdere zonden niet uit
door een papier weg te gooien,

1677
01:40:09,963 --> 01:40:12,090
vooral niet als dat papier

1678
01:40:12,173 --> 01:40:15,260
licht schijnt
op onze blinde vlekken. Bedankt.

1679
01:40:17,220 --> 01:40:18,263
Tijd.

1680
01:40:19,639 --> 01:40:20,598
Tijd.

1681
01:40:21,141 --> 01:40:23,476
'Een blik op de krantenkoppen

1682
01:40:23,560 --> 01:40:26,938
'geeft al aan
dat dit moment echt anders is.

1683
01:40:27,021 --> 01:40:32,110
'De gevolgen van ons afzijdig houden
zijn ernstiger.'

1684
01:40:32,193 --> 01:40:35,655
Dus als je het land wilt veranderen,

1685
01:40:35,739 --> 01:40:38,658
moet je wakker worden, betrokken raken,

1686
01:40:38,742 --> 01:40:42,746
stemmen en druk uitoefenen
op je lokale vertegenwoordiging.

1687
01:40:42,829 --> 01:40:43,872
Demonstreren.

1688
01:40:43,955 --> 01:40:46,541
Nee, laten we het zelf doen.

1689
01:40:46,624 --> 01:40:48,251
Ons verkiesbaar stellen.

1690
01:40:48,334 --> 01:40:50,086
In de studentenraad gaan.

1691
01:40:50,170 --> 01:40:52,005
De verandering zijn die wij kiezen,

1692
01:40:52,088 --> 01:40:55,717
beginnen met onze eigen grondwet
en die uitbreiden.

1693
01:40:55,800 --> 01:40:56,801
Bedankt.

1694
01:40:59,053 --> 01:41:01,765
STATISTIEKEN
BEHOUDEN - AFSCHAFFEN - GELIJK

1695
01:43:46,554 --> 01:43:48,556
Ondertiteld door: Mijke Smits-de Wit

1696
01:43:48,640 --> 01:43:50,642
Creatief Supervisor Florus van Rooijen